This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
«4^
t
« ■
c^vrow-*
>6^^^(^^^ /m^.
PATR0L0GI3E
CURSUS COMPLETUS
SITB
BIRLIOTIIBCA DNIVERSALIS, INTEGRA, USIFORMIS, COMMODA, (KECONOMIGA,
OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICOBUM
QUl
AB /EVO APOSTOLTCO AD INNOCENTIl III TEMPORA
florlgrunt; IIECCSIO CIIROIVOLOGICA
OMMVJM UU4<: £XSTIT£IIE M0NUMENT0R13M CATIIOLIC^ TRADITIONIS PER DUODECIM PiUOttA
ECCLESIiE SJECIILA,
SV%th KMTIO^irS ACCIRATIS81MA8, INTER SK COMQUS NOPiNULLlS C<»DIC1BU8 MANUSCRIPTIS C0LLATA8.
PSCKQUAU DILir.ENTCR CASTICATA;
RI»SKRT\TinNIDO.^, COUVRNTAIUIS LKCTIONIDUSQVE VARIANTIDUS CONTiFIBNTBD ILLIISTRATA ;
UHrciHUS l)|»KRlti|}S FOaT AMI*L18SIMA8 EDITIONKS QU.C TRIBU8 N0V188IM18 8iBCULI8 DERENTUR Ai(8<>LUTA8
1>ETECTIS» AICTA; IM.ICIBUS PARTICULARIBUS ANALTTICiS, 81NGUL0S SlVB TOMOS, 8IVR AUCT0RE8 AL1CUJU8 MOMENTI
BUBSEQUENTinrS, DOMATA ;
CA?tTUL<S IRTRA IPSCM TRXTUU RITB DI8P08ITIS, NRCNON ET TITULIS 6I.XGULARUM PAGIMARUM MAR6INEM 8UPF.RmRBM
UIST1NGUKNTIBU8 SUUECTAXQUB MATERIAM SIGHFICANTIBUS, ADORNATA ;
•PERIDU8 CUM DUBIIS TUM APOCRYPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATB IM ORDINE AD TRADITIONBM
ECGLESIASTICAM POI.LKNTIRUS, AUrLIFICATA;
fcM0l:r8 INDICIBU8 CENERAI.IIiUS LOCUPI.ETATA : ALTKRO SCILICKT RERUM, QUO CONSULTO, QUII*QUIR
l;NiI8QUISQUR PATRUM IN QUODLIDBT TIIRMA .«ClurSl RIT UNO INTUITU CONSPICUTUR ; ALTEttO
SCUIPTUH.4!; I$ACKi£, ex quo itctori comperiae sit obvihm qiiimam patrkr
£T IN QU1DU8 OPRRUM SUOKIiM LOCiS SINGULOA 8INGUL0RUH LlBRORUM
SCRlPTURiB TEXTU8 COMNKNTATI 8INT.
SriTlO ACCURATI8SIMA, CICTRRISQUE OMNIDU8 FACILf. ANTl PONENHA, 61 PERPENDANTUR '. CHARACTBRUM MlTH>ITA8|
CIIART4S QIALITAS, INTBr.RtTAS TEXTU8 , PEllKECTlO COItllECTIONIB, OPERUM RECU80RUM TUM VARIETA8
TUM NUHEBl'S, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA 8IRIQUR IN TOTO OPKRtS DKCURSU COMSTAMTER
8IHILIS, PRRTII Ef ir.UIT.\8, PRiCSERTlMQUE ISTA COLLBCTIO, UNA, MBTIlODlCA ET CURONOLOCICA,
88XCENT0RUM FRAGMKNTORUM OPUSCULORUMQUB HACTEMU8 HIC ILLIG 8PARS0RUM ,
PRIMUM AUTEM 121 N08TRA BIULIOTBECA , EX 0PBR1BU8 AD 0MNB8 iBTATEB .
LOCOS, LIMGUAS FORMASQUB PERT1NBNTIBU8 , COADUNATCRUM.
SERIES SECUNDA,
ni CVA PRODEUNT PATBES, DOCTORES SCRIPTORESOUE EGCLESliB LATlNiB A GUEGOHIO UAGNO AD USNOCENTIUM IIL
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BXBUOTBSC JB O&BBX BBXVBBMf
SIVM
etmRCtJM COIirLBTOROM IM flNGULOS SCIENTIB BCCLESIASTICB RAlfOi EMTORB.
rATROLOr.lA BINA EDmONRTYPIS MANDATA EST, ALIA NEMPELATINA,AI.IA GR^CO-LATIMA.— VENKOWT IIILLE BT TRKCENTIS FRA^CISSEXAOINTA ET DtCKNTA VOLtMINA KOITIONIS LATIN^; OCTINGENTIS BTUILLK TRKCK.NTA «R JiCO-LATIN/E. — MEHE LATINA UNIVERSOS AliCTORES TUM OCCIDENTALER, KM OHIE.NTALB9 &\jUIDKM AMPLECTITLR ; lil AliTEM, IN BA, SOLA VEliSIONB LATINA DOMANTUR.
PATROLOGIJ; TOMUS CLXXXVIL
GRATIANCS.
EXGUDEBATUn ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, IR m OJCTi li'AMliOlSE, PKOPE POUTAM LUTETIjE PARISIOUUM VULGO £)*£iVf' f/} NOMINATAX,
•BU PKTIT-U0.NTH006B.
185&
9\oji^i\ v\ d.nuo3 zdsijoino snoA snoA )aop ^aiij;)0i1iLq noisvnsjod 9un i{ zoououaj t spuoD -ds xnosip Qf 'Qv\iyd ^j^iuiaad q\ vjas eo : snon opsod pudid^p ou s^oons uos taiuivs 8(0jod V( dp j9igoad ep eqo^duio suoa ihb 1d ^tuamapuoj suos uoisvnsjdd eun^p snoA -se}iv?j^p : sjdiuidJd nv sip ef 'jq *sjne|ive Ke[ iuaoieAipeoa seuiinos ne snou enb jes -uod ap lue^qojas luoj sajtne sa( Moj auuoq ep luasuad sun se[ *dJ$)Simni ejiou ep 9ii[ -i)nuij tuanqune snou jnb xnea luuej '
•uiassep uoui iuo) sinp^j ef Tonb ^ ouop toioa : ejpuoj -uoo snoA i^^nb' i/jiAJas eu essefqiej ojiou ep Tpjej araub naAej la SsnoAej]'uoo eAuaja eiiaAnou eun eui^ui eauesninsui ejiou ep isjdJit af 'sduiei eui^iu Ud'si6ui'iejinej ep ejioi^ efjnad enb lejaijed au et ^sun sep e9i»iueAej ^ ejip ua'ij subs ia ieji^isTUTra np \ti\Qd odAU sa.iisTUini sap eSoi^.i tuiodsuojp -nojHOo au snou Msuqo-sns^f apxiojo »i suep anb jaguo[9 snou eu i^ (nv^ )uies jea sijnJtsui :sjnd]ipne sjaqo sain 'uok[ ^iejis^p suHi eu i; sodoj ejiou ep (nes t^j^tuu te ^ejp -Ujvje ^ puajdde snou a(t8ueA3j enbeniiisd aun jaujep^j ^uoTteogitsiir ajiou ap saJiirsd( YnoiC soA XI iiiesTn|)Ojd ua ^e ta^qdoJt uiva un jdSu^ snou ^aT^iuinq.s inb neid u^,p ejientoiies e[ suep ' er-sueu ;a9o|'^ ojieu loi' dJiej ef-suaiA louop lonO 'eJiQU e[ sed iiou ia ^adejAno eJtOA tsb e|qejoid^p ^tpea -g;eui attao ^aaeagjeui isa t9(ot$od9 ojtoii is 1suai'i9jqo<aJipe(dpsedsuiejeeuaf;tuauias -si|qi*»jj»j jetnduii tnej ue (i^nb *iefqoj luos ua iiib xnao e eo-tsa 'tnadJaxej inb i^neo ij eo-tsj isiiou ^,nbsnf iu»uaA *ua i|qiej -je (i-tsa^s no : saSipojd iio puoa^jjs siojajt -xie aj^tsiuiui euifui ao sn(d ouop ao-tsd,^*
•se|(e^p juotne 'inotJed ei(diiinui es mb 'aiwAf j ep sjaAwi utt (i-t-aJtuous as sa^untJOj sa^^it ep ejci -tuou titad un auiad i? ta *a(eJ9u^9 suioui seil isa ua,u 9ltfTJ9is »( iqv 691"»P«oc|b sn(d e[|e-isa ua atiod^a i?[ siooi iassa(qii?j jne[ Jdiiqno dJivj jna[ ^^nbsnf lueAUOs va e($z Q\\ e((TniPj ep ej^j np duieqo e( jeaueinasue jnod luatues^jd es se(qi9j sn|d se( snieui se[ t senbq^SusA^ saeuAno.p voin] «sieuivf
'snoisst^d sep ie epuotu tip eSlrSuei nv.nb luajAno^s eu sjuqoo seo
* euiJtoop etutes ei ^ seuue j •sansoo soa ep puoj nv.nbsnfsed eiJoa se{ eu (i | se^^q sien •|n|es np se^ewo sei senieao soa ^ etJod tnb tn( tse.o t suditejqo *snoA ep nat(nn ne suo5 -jaie snou etio ej^isiuim eui^in eo ise.^
'sjes^o sei ^gipluvs ^soejiCt sei ^nuv -s?p tsuoissBd sep ^tnpoi^Iil siuinos ^seqd -oso(Tqd sap (lenSjoj' npuojuoo "•juejjej ep ouQJtei 9des *e'tJt¥(opij ap S(atn« saf ^sjaAuej
* uointsjedns «[ ep eu8^ e( iiaitpp •ajeq -jeffai taoejo ©l in«9J 'sjeAiunj ^Jieio^ M i£ •stejga sas stiBp luessind aj^tsiuiw
•auuojnoD (i.nb te esuiouoa naiti anb saiiao •a?uaoae apuoiu ai anb sniJeA sap nai| ni? t jna>o a( tuauuojpj ta tuaS?«»qo inh safiao *i"dsaj tuassinaquia inb seouBSsieu -uoo sap nai( ni? Sjiiujat^j ap e|(ao suoiJod -d» snoA snoii Sduiai np aoueios e( ep nai^
sas ie ejjeuuoi uos suisai seui^uj sei * etjos enbietib ue * suotjod snou t se -ueA ses ta sepjoou^siiu sas suo5iiouuii iisioqoe (i.nb a[d'ned'np s^jdne seueS. seniinos snou i eioAue snou inb etu^ai }SQjj 'djntvu vs' suvp eisnlSne ej^isii
*saiue(o$u -satuojd sep jed jeSejnoouej ep no *sd -€s seovuaui sap Jed jeXejjjaj ep *seiu ses ^ jasoddo.s ep *$ai|0A9J sas jaqn in[ ap *satsa|9J s9tuo(OA sap (aojsi ^ -sui^p lueaidAisseoons sp^jvqo ^sejii) ^eJtxa safuujoq sap jsd ^ojaia atinsue e(OQis enbeqo •uoit»|si89( v\ ep ^tiJOt lan 'tiet9 (i ^etuies uoiteu e[ ap jiiaiv tip auuosjad sf suvd •d|OJed b[ ap ej;«i! eujcnoo aab suojppisuoo e; au snou y -9U1 aijSuvASj enb ueioue sn(d ej^ts['i •anbi(^i^ui^A^ e. -iiu np suojtouoj sei suwp luaposse.s 1 xnao jed ie' 'seuiitir^i sjnatseiJ sai jed -lesua tsa snou eija.nb enei 'tn|tfs np -oop i?( jetnoo^ 'enSo^eaAg i?| ep stniiji suo5oidniej inb snou jnod ^sueit^jqo Jiiod tse^o ^set^iidojd se|ta asipK jatni
*'oiri) -soin iimipnc * sinatiilojd la nasXoii 111, 'a.iCkn-^OKrA'^ aHaxsiKiiv ai u.is
'9W^UVJ 9p 9tnDW9S 9WdlXn9p VJ 9p tpu^f 9J UHO
lA N0KH3S
*I
isuiy •esnejnequaiq ^iiujai^j simp ei[a jau'!^9j essej snou'e([e.nb eo ^.nbsni * jns JduS^j ajivj 6[ ap d|(ao anb aj'iO] t sassaujojd sas ua eou&jadsej su^p uo|tV[Osuoo ap i xiOA 6i \i eouvssi^qoj onb apntite^q ap i saj^ioin^ sas suup sejq^u^t sou ^ sap^uiajap tuias uos enb svq-ioi sodej ep suoqojaqo au *tn< t entteqiuoo lueaieiiesJBAiun sn(d 'tuai -oiA sn(<I tse e(|e.nb ejnsem i{ 'auiA}p u -a'j dtiao ^asnaio^jd ia ej^qo euuaiAtip eiia.nb i saisBisode satuva^iQj^^p te s^ op tuGt ep uojSiiej ei e!^uaA te e(osuoo 9 -g ejtou anb': ajiQU e( ap ni^aqui6|j a[ 9 -lUBJ ^atuivs loj etiao ap sjnen( saj^i ia se^qiej sai ajpuiet^ ^ tnoijed laajic iiosiej 81 ep seujoq sap i^iep n» jau'u( ep eiueui v\ ie 'duutaop ep aouej^daie ^aSJeiifijaqii ^| •uoiti?juat'?oj enb sipu»i •suait^^jqoap saj^oiiqo sap ^pjvujag ; ap uoissajdiaj jOiCoiduia jnod *ta ^st -uuiissuieA e(i ^sjnsoai sou jed suotu^ iB\ siiou pui?nb ^jnot aj)ou ^ snou-saui anb *saj9d sou ep aous^jo d\ ejooua suc -«00 inb snou 'suaii<>iqo 'snou 'afnp^j •ap e(qi?tupA ti9J)Jod a| tsa (at is ^siis {'Zl 'A\ "dDs) 'u 'Ou tuvjja 9S89 tunsnj junMuvmjs^ : f 01 jed tiuij te jnatne uos e tduof op ji jed eouauiujoa inb tau^os ef jns tuauieip anb tiejffd au ihb *sJnof sanb|anb ap { -uosjad un 'oji^^qi ap jnatoi? un^nb *ei -in| aiuuioqj t^uviueuioui nof un^nb *o
ny lafqo uos sucp (ajnteujns ej^tsiuiw
oiii adOnaoNVAa aH3isis:iK ai \ifis •ia kokhjs
PATROLOGLE
CURSUS COMPLETUS,
SEnBIBUOTHEGA UN1VEBSAU9, INTEGRA, UNIFORMIS^COHMODA, OECONOHICA,
OlNHl SS. PATRll. DOCTORll SCRlPTORHQUfi ECCLESIASTlCORlf;
SIVB LATINORUM9 81YB GRiECORUM,
QUl AB MYO APOSTOUCO AD TEMPOUA CONCUll TRIDENTINI {ANNO 18W) PRO LATINIS . BT CONCILU FLORENTINI (ANN. 1439) FRO GRMCIS FLORUERVNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUM QUiE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLlCiE TUADlTlOiNIS PER QUINDECIM PRIMA
ECeLES!i£ SiECULA ET AMPLIUS,
iVXTk RMTIOmiS ACCURATIS81M4S, mTER 8R CUMQOR N0NNDLL16 C0DIC1BU8 HANU8CR1PTI8 COLLATAS, PRRQUAH RTLIGEN-
TBR CASTIGATA ; DI88RRTATI0NIBUft, f.OHHRNTARIIB TARIISQUE LEGTIONIBU&CONTmNTRR ILLflSTRATA ; 0HN1RU8
OI*KRiBU8 P08T AHI*Ll«8IHA8 EDITIONES QUA TRIDU6 N0VIS6IHIS 8iECULl8 DBBBNTUR ABSOLUTAS DETBCTI8,
AUCTA.; INDICIBUS PARTICULARIRU8 ANALYTIC18, S1N6UL08 SIVE TOMOS, SIVB AUCT0RB8 ALICUJUS MOHKNTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA; CAPITULIS INTRA IPSUH TKITUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SIN6U-
LARUH PA6INARUH HAR6INBM SUPRRIORRH DISTIN6UENTIBU8 SUDJBCTAMQUB HATBRIaU 81GNIFICAN-
TUU8» ADORNATA; OPBRIBUS CUH DUBI18, TUH AP0CRVP1IIS, ALIQUA TRRQ AUCTORITATE IN
ORblNB AD TRADITIONEM ECCLESIASIICAH P0LLENTIBU8, AHPLIPICATA ;
^tXENTlSET AUPLIU8 LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUH 8ICUT ET OPERUM, ALPBABETICIS, C1IR0N0L0CIC1S, STA11«
STICI8, 8TNTHET1CIS, ANALTTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE REL1610NIS PUNCTUH D06HATICUU, MoRAl.E, LITUR-
GICUHy CAN0N1CUU, DISCIPLINARE, HI6T0B1CUH, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE; 6ED PRiESERTIM
PU0RU8 INDIGIBUS IHUBNSIS ET 6ENERAL1BUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID
NON SOLUH TXLIS TALISVE PATER, VERUM ETIaH UNUSQUISQUE PATRUH, NE UNO QUIDEH OHISSO,
IN QUODLtBET TIIEHA 8CR1PSER1T, UNO INTUITU CONSPICIATUR; ALTERO SCRlPTURifi
SACRiK , EX QUO LBCTORJ COHPBRIRB SIT ODVIUH QUINAU PATRB8 ET IN QUIBU8
OPERUH SUORUM L0CI8 SINGULOS 8IN6UL0RUH LIBRORUH SGRIPTURA VBRSU8, A
PRIHO CENESEOS USQUB AD NOVISSIHUH APOCALTPSIS, COHUENTATI 8INT.
BPITIO AGCURATIS8IHA, CJCTERISQUE 0HN1BU8 FAC1LB ANTEPONENDa, 81 PERPBNDANTUR CHARaCTERUH NITIDITAB»
GMARTA QUALITA8, INTB6RITAS TEXTU8, PBRFBCTIO C0RRECTI0MI8, OPBRUM RBCU80RUH TUH VARIBTA8
TUM NUHERU8, FORMA VOLUMINUU PERQUAH COHMODA SIBIQUB IN TOTO PATRQLOGIiE DECUR8U CONSTANTER
SIMILIS, PRRTIl. EXI6UITA8, PRASBRTIHQUE I8TA COLLECTIO UNA, HBTIIODICA ET CIIR0N0L06ICA,
8BXCENT0RUH FRA6HENT0RUH OPUSCULORUHQUB HACTBNUS IIIC ILLIC 8PAR80UUH,
PRIHUM AUTBH IN NOSTRA BIBLIOTnEGA, BX 0PBR1BU8 BT M8S. AD 0HNB8
JSTATES, LOCOS, L1N6UAS F0RMA8QUB PERTINENTIBU8 , GOADUNATOBUH.
SEBIES LATINA PRIOR,
» QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCBTPTORRSOIIE ECCLESLE LATIN/B A TERTULLIANO AD INNOCENTiUM IIL
ACCURANTE J.-P. MIGNE, Blbllottaecae elerl anlTeR^sar,
SITE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIEKTIiB ECCLESUSTIC^ RAM08 EDITORE.
PATROL06IA, AD INSTilR IPSIU8 ECCLB8I4* 1M D0A8 FARTB8 DITIDITUR, ALIA NRHPE LATINA, ALIA GRACO-LATtNA. LATINA, JAH PEN1TU8 BXARATA, QUOAD PRIHAM SERIEH VI6INTI-QUINQUB ET DUCENTIS VOLUUINIBUS MOLE SUA 8TAT, MOXVE POST PERACTOS 1NDICES STABIT} AC QU1NQUE-V161NTI-CENTUM ET MILLB FRANC18 VENIT. GRiECA DUPtlCI BDIT10NB TTPIS MAN^ATA BST. PR10R GRjBCUH TBXTUU UNA CUU.VBRS16NE LAT1NA LATBRALIS AMPLB* CTITUR, ET AD NOVEM ET CENTUM VOLLHINA PERVENIT, SED SINB INDICIBUS ; POSTBRIOR AUTEH HANC VER810NBH TAMTUH EXHIBET, IDEOQUB INTRA QUINQUE ET QU1NQUA6INTA VOLUHINA RETINETUR. UTRAQUB V1GE81HA QUARTA PIE DECEMBR1S 1860 OMNINO APPARUBRAT. UNUMQUODQUB VOLUHEN CKiECO-LATlNUH OCTO, UNUHQUODQUB HERB LATINUH QUlNQUB FRANCIS SOLUMHODO BHITUR : UTROBIQUB VBRO, UT PRBTll UUJUS BENEFICIO FRUaTUR BH- PTOR, COLLECTIONEH INTBGRAM, SIVB 6RiECAM SIVB LATINAH, 326 VOLUHINIBUS PBO AMPLIORI EDITIONB ET 272 PRO M1N0R1 ABSQUB INDlClBUS C0N8TANTEM, COMPARBT NECESSB BRlt; SBCUS ENIM CUJUSQUE VOLUMINIS AMPLI- TURINRH NECNON ET DIFFICULTATES VARIA PRBTIA AQUABUNT. ATTAMEN, 81 QUIS EMAT INTEGRB ET SEORSIM COLLECT4ONEM GRiECO-LATINAM, VBL EAM&EM BX GRiECO LATINB VERSAM, TUM QUODQUB VOLUHEN PRO NOVEM VEL PRO 8E1 FRANCIS OBTINEBIT. ISTiB CONDITIONES SERIBBUS PATROLOGliE NONDUM BXGUSIS APPLIGAMTUR.
PATROLOGIM LATINJE lOMUS CLXXXVIL I GRATIANUS. 1
EXCUDEBATDR ET VENIT APDD J.-P. MIGNE EDITOREM,
IN VI \ D1CTA irAUROISK, OLIM PROPR PORTAM LUTETIiE PARISIORUM VULGO D^KNFEU
MOMINATAM, SEU PETIT-MOJSTROUGE, NUNC VERO INTRA MCENIA PARISINA.
1861
■r CL> ^
/
C>S-5"0. i
,v, {■
¥
NOTITIA IN GRATIANUM.
(Famuc. KbUmheca muiiof et infimm LaiinUatk, t. lU» f. 81.)
Grallanuft de Cluftio (1), Tttidad ciTlute, «lona* dius S. FelicU Bononiensia, ordinis S. Benedlcti, A. C. II5I, «ampore fkigenii ill papse in illo nona* Blerio atMMlvit opus. Jaoi ab anno llf7cQqKiiai,qiiod Innocentlus 111 Corput DecTeiorum Tocat , auctor ipse Concordantiam ditcordantium eanonum Inscri* psit. DWiditur ilUid in IHMtinaionee 101» quaram ainifiila suis iteram distinguunUir capituliSyel Cau»a$ ^ quae suis iterum gtM»liont6iif » quaesiiones capi* tulis subdividunlur, et tractationem i>< eoneeeratio^ »#, quiiique distinctionlbua absolulam. In causa XXXIil ainplius De pettikenUa iraelatiis oceurrit/ septem absolulus distinctlonibus. Prlvatis ausptclis hoc opus est Gompositum a Gratiano, Burchardi, An« selmi atque Ivonis eollectiooUMis airenue uso, quo* rum omnium. lumtnibus ^truiit , atque «t aoHat Pandrolius, tantte postea aueioritatie fuit^ ulwulgo Magistw vocatue^ vMmmum in d^eidsndie eaum pondue kabuerilf etti vafiHpnvaii Aomiiiss e;HS dkta vim legii non &btinent, Confer qu» in ejus hudem et apologiam Joao. GhiHetius De Juris utriusque arclii- tectis, cap. qutnto, Aat. IC$1, 4*, el tom. 1. Tbe- saurl Juris Everh. Otbonls» pag. 186 sq. Quam aie* pios errasse Gralianum multi jaro notarunty veldum Burdiardl et aiionim «ifOfes sequitur, vd dum ipse uoonccttrale leeu exeerpit» ird dum laterpfSlibus errantibus pnebet aurem , ipse ne summos quidem Graecae linguaapices cailens, ut moniiit Bduaiuaad Anton. Aogustinum Be emendaiione Graliaoi, p. 59§.
HttieGratlaniCoUectiooiCoiia Pafea, c|u8diad* pulus, didtur aiiqttoi addldisse capiu, q«a In antl- quioribus MSS. non leguntur. Hls PaUee nomenest ascripium, quod alii potant esse vakmb» pro Teleri Interprete, aUi pdeam, vdut levioris rem momenti, minus bene utrique.
Prima Graliani edttio Argentinends, charUmaxi* ma, an. 1471, foi., per Henricom Eggesidn, memo» ratur Joanni CaiUio in Hisloria typographi», Galilce ediu Paris, lf89, i% pag» 19« atqoe iode Michadi Maimlfeiii Annallbos fypograph., u 1, p. 99, qui pag. 94 etlam alTert auctoriutes Decretonmi p«T ioanttem Caldrioi, ok editioiie Gdoniend an. 1471 fol., apttd Petram de Olpe.
<l)Clrca idem tempos Petros Lombardiis Nova- nensis, Peiras Ciomestor Gallus Trecensis : «t Cd- luntur qtti firatres eos germauos ftilsse aiunt. Vida
Baludas pro prima iiabuit Mognnlinam , in cojus calce leguntur haec TOilm : Anito /itrarnatronis Do* mimca 1473, Jdibue AuguHiif Sam:tlulmo iu Ckri* ffo Pfffff ac Domino Sixto papa qoarto Ponii/ice Haxtmo, Iltuetrisslmo Nobiliesimm domus Austrim Friderico Romanorum Rege Gloriosissimo rerum Do^ minis : Nobili nee non generoso Adolpho de Masaau Jrc/iifptfcopaUm gerente Moguniinensem^ in nobili urbe Moguncia , ^iiar nostros apud majores Aurea diclat quamdivitia etiam ctementia dono gratuito prm cwteris terrarum nationibus arte preuoria dignata est Uktsirare^ koe prossens Oratiani Deereium sula eum rubrids^ non alramenlati penna effnmiaf, ffd arta quadam ingeniosa imprimendi ^ cunciipotente adspi- rattte Deo^ Petrus Sckoifer de Cemserkegm suie eonmfntmdo scuiie feUciler emtemnmarit. Scutum sive insigne sequitur dupleXf !n quorum altero ci*ux S, Andreas cum quatuor fastigiis aosatis cuspidalia» que, in altero figura Gnseum lambda nnduseuluni referens inier tres steHas.
Hanc insecutas sunt VeneUe 1474 et 1479, fol., cttm pnelhtione Petri Albignant Treeii, et 1480, 4*, per Adamum^de Botil. et cum glossa, Yenet. I47S et 1486, fol., et 1495, Ibl., Badl. 1478, fol. gubi glosds. ^Paris. 1500, 4* ; 1508, 1517 . 8* ; 1892 , 1528, 4s
Graiiani Decretum emeodatum^et notis auctum a Paulo Constabiii ord. Prmd. Jussu Gregorii Xtll. Yenet., 1584, 8*, etc. [Quaa srnic in Gratiano Patea^ Td potlus quid kidicet nomen lllud canonilius qui- bttsdam prmftxom definit Fabricitts, auetorem iUo« ram canomim Cottam Paleam^ qui hfec addenda GraUaid Deoreio censiierii, designari arbiiratus. Id vero ui admitum TCUt aucloritas Tctustioram ma- ouscriptoram, io quUws Palea ista iu absunt, ut «otten Paifo nunquam, eanones Tcro inUrdum le- gantw. Mon attol ergo Palea Cott» addluinentuni ; alioquin in Tetnstis hlsce eodlcibos et nomen , ei caoDnesdesiderareotur. lu o. g. in veiustis oodicibus legitur : Pedem canonis Jfa^vs fpiscopicf Dist. Ll V, et Palea cap^ De urvorum ordinatione Ibid. can. 0.
MiNSI.]
Pagium ad A. C. 1164, n. 19, et dc Gratiano adJo aUA. lUl, 0. 10.
'X
,\^
6Vj
-b^
SJBCDLUM III. ANNUS 1152.
DEGRETURI
GRATIANI
EIHSMDATUM ET TARUS LECTIONIBUS SIMUL ET IfOTATIONlBUS ILLUSTRATUX,
GREGORII XIII PONT. MAX.
JUSSU EDITUM;
POST
JUSTI HENNmGII BOEHMERI
CURAS
DENUO RECOGSOVIT ET EDIDIT J.-P. MIGNE, BIBLIOTHECiS CLBRI IJllIlirERBiB,
ftlTB CURSUUM COXPLBTORUII Bl SfNOULOS SGISIITUS BOCUISiASIIGii RAMOS EMTOIl.
iiiB>tei'iwi TOMUS UNICUS.
— — 89BBBI !■
VENIT 8 FRANCIS GALLlCiS.
EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM.
IN m niCTA DAMBOISE, OLIM PROPE PORTAM LUTETI/E PAUISIOUUM VULGO D^E.SFER
NOMINATAM, SEU PETiT-MONTROUGE, NUNG VEHO INTRA MCENIA PAKISINA.
1861
LIBRI
QuoM in adnolationibus laudavimus^ ti qitqrum m pfflfatiimt mentiafacia est, hi sunt :
ifti. : Collectio Anselmi Laoensis
Baller, : Opp. Leonis M. ed. BaUeriniomm.
Burch. : Burchardi Wormatiensis magnum decretorum Tolumen.
Boehm. : Gorporis juris canonici editio a Boelimero adomata. Ual» llil.
CapU. : Capitalaria Regum Francorum.
Cap. Mart. Brac. : Capitula Martini Bracarensis, qu» prostant apud Gonzaleiiuiiik
Cap. Theodori. : Capitula Tlieodori Cantuariensis, ed. Petit , Paris 1676, 4.
CoU. tf. p. : CQllectia trium parlium.
CoU. Bisp. : Collectio Uispana GonzaleziL
Cap. Mart. Brae. : Capitula Martini Bracarensis.
CoaMlant : Epistola; Rom. Pont ex ed. Coustant.
J>es»d. : Colleclit^rdinalis Deusdedit a Correctoribns laudat&
Bd. Ant. : Ed. Antwerpiensis ContiL
Ed. Arg. : Ed. Argentina A. 147i.
Bd. Bas. : Ed. Basileensis A. 1481.
Ed, Lugd. I : Ed. Lugdunensis A 151S.
Bd. lugd. II : £d. Lugdunensis A. 1548.
Bd. Lugd. m : Ed. Lugdunensis A. 1564
Ed. Nor. : Ed. Neriipberg. A. 1495.
Xd. Par. : £d. Parisina A. 1506.
Bd. Ven. I : Ed. YeneU A. 1483.
Bd. Ven. II : Ed. VeneU A. 1490.
Interpr. Dionys. : Gr»corum canonum LatSna iuterpreUtlo, a Dionysio Exiguo iaclx.
Jv. Pan. : lYonis Panormia.
Ji;. Decr. : Ivonis Decretum.
latd. Merl. : Collectio conciliorum Heriini
Bd. Maur. : EdiUo operum Greg. M. studio monach. ei congreg. S.. Hauri
Pim. Rom. : Poenitentiale Romanum.
Mann : Mansi Maxima et amplissima conciliorum collectio.
Polyc. : Collectio canonum Gregorii presbyleri, quaa Pulycarpus vocalur
Bab. paen. : Rabani Mauri poenitentiaie.
Beg. : Reginonis de discipl. eccL libri II.
StatsOL eccl. anL : SUtuU ecclesi» anUque, qu« Conc. CarUi. IV noroine laudari noleot
Sciat lector, cum folia 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27 et 28, hujus prim» placul» deesse anim- adverterit, nihil tamen ad Jibri integriistem desiderari; qu® enim in foTiis istis exscril)e- bantur ad aliam editionem spectant et nostra non sunt.
Parisiis. ^ Ex typis }.-?. MiGME.
GREGORIUS PAPA XIII
UM¥EKS1S CimiSTi FIDELIBUS PRiESENTES LITERAS INSPECTURIS SALUTEM fiT APOSTOLl*
CAM BENEMGTIOMEM.
Eoiendationem decretorum locoramque a Gratiano collectorum (erat enim is liber men* dis et testimoniorum depravalionibus plenissimus), a nonnullis Romanis Pontificibus pr®- der«ssoribus nostris optimo consilio susceptam, selectisque ad id negocium sanct» Ro* man» EccIesiflB cardinalibus et aliis eruditissimis viris adhibitis commissam, multis autem variisque impedimentis hactenus retardatam, nunc tandem, vetustissimis codicibus ubique conquisitis, auctoribusqiie ipsis quorum testimohiis usus erat Gratianus perleptis, quaeque perperam posita erant suis locis restilutis, magna cum diligentia absoiutam atque perfe- clam edi mandavimus. In quo magna ratio habita est operis ipsius dignitatis et public®, eonim prissertim» qui in boc studio vcrsantur, ulilitatis. Jubemus igitur ut qu« emendata el reposila sunt, omnia quam diligentissime retineantur, ila ut nihil addatur, mutetur aut imminuatur. '
Datuni Rom® apud sanctum Petrum sub annulo Piscatoris, die secunda Junii> If. D, LXXXII. Pontiftcatus nostri anno undecimu.
Ant. BuGCAPADCLias.
GREGORIUS PAPA Xlll
AD FUTURAM REI MEMORIAM.
Qttoin pro munere paslorali bamerls nosiris injuncio id prxcipue nobis proposiittm haLieamns, ul onmi siudio diligenliaque onmes Cbristi fideles his praeseriim lam gravibus cahmilosisque lemporibus, iti recla ei cailiolica tiAe conlinere curemus, ac propierea id in priows nobis iigendum et providendum sii ui omnero omnibus aberrandi ab ea occasionem sulHrahamus : dudum ob htijus rei exsecutionem , adhibilis nonnullis ex rratribus iioslris sanclae Romanae Ecclesiae Cardinalibus, adjuiiclo etiam aliquorum docirina et pieiate insigiiium virorum studio , Decrelum Graliant nuncupatuin absque glossis» nec iion idcin Gra- iiani Ilecreium cum Decretalibus Gregorii Pnpae IX pra;decessoris nosiri , Sexlo » Cleuieniinis et ExtraTaganlibus, non modo ciim veteribus glossarum auctoribus, (quibus, quuin viri piiei catholici fuerint, tj;noseendnm videlur, si quid vel ob errorem in iliis» vel quia nondum pleraqiie a sacris conciliis diflU niia fueranl, liberius locuti sunt,) verum etiam cum his, qua: ab impiis scriptoribus, lani exlra iii mar- ^uibus qHam eliam inlra aspersa rueraiil catholicse vcritali coiitraria , revidendi, corrigendi el expur<- gandi curain demandavimus. Quum aulem ipsum Decretum absque glossis a prxfatis a nobis depu* latis jam totnm emendatum et correctum ac noniiullis annotationibus illustralum exsisial, ipsiusqiie major pars a dUecio filio Paulo CoiislablU, lunc sacri noslri Palatii Apostolici Alagisiro, una cum diciis De- cretalibus fellcis recordatioiiis Gregorii IX praedecessoris nosiri jam impressis, recogiiita el approbala sil, reliqnum vero ejusdem Decreti una cum anuotationibus praedictis, tam nbsqiie glossis quain ipsum lotumcum glossis, Sexluinque ei Clementiuas simul el Extravaganles a dilecto filio 6ixlo Fabri, ejiisilem Palaiii nostri Apostolici Magislro, recognoscenda omnia el approhanda in oflBcina populi Romaiii, quae ad boc |iolissimum, ul lihri sacrl in ea fideliter el incormple impriiiianiur, erecta fuHi imprlini et im- pressa divulgari jusserimus, ac ul ad majorein Chrisii fideliiim ubique tain iulra quain extra Italiam» ciira el ullra Monles commoranlium comniodiialem hoc juris Canonici Corpus fideliler ei iiicorrupte Juxta exemplar liic Romae impressum a calhoiicis lypographis, a Romano populo, sive ab eo deputaiis ▼ei pro lempore depulandis eleclis, imprimi possil : Nos opporiune providere volenles, iil hoc 4us Ca- uonicnin sic expurgatum ad oinnes ubique Cbrisii fideles sartum lectum perveniai, ac ne cuiqiiam liceal eideibOperi quicquam addere, vel immulare, aul invertere, nullave interprelanienta adjungere, seil, proul Pathol. CLXXXVII. 1
d GRATIANl DECHETLM. 11
ki Imc noslra Uibe Roma nuoc impressum ruii* semper et perpetuo integrum «t iocnrriipUNn conaen^- tur : Hotu proprio ei ex certa nosira scieiitia, ac de Apostoiicae potestatia plenitudiiie omnibus el sin* gulis in nostro et sanctx Konian.x Ecclesi« dominio nobis et eidem Romaiue Ecclesi» mediate Tel imroediate subjccto commorantibus, vel ad illud quovis praelexto adveiiientibuSy ac etiam extra dictum dominium ubiiibet exsistentibus typograpbis et liCrorum inipressoribus ;ic bibliopolis, et quibuscunque aliis personis utrisque sexus, cujuscuiique dignitalis, statiis, gradiis, ordinis vel conditionis existant, in Viruite sanctae obedientic ac sub excommunicationis majoris ialie seoteiiti», ct quoad nonc ot pro teinpore in dicto nostro et Romanx EccJesi» doroinio mediate vel inimediate subjecto commorantes, eliani ultra praemissa sub amissionuni librorumt ac mille ducntonim anri de Camera, pro una videli« cet nfficio Inquisitionis baereticae pravitatis« et pro aiia accusatori, et pro reliqua tertlis pariibiis jiidici exsecutori irreinissibiiiter applicandorum , alii&que arbitrii nostri pcenis eo ipso si et quoties contra- factitm fuerit, et per quemlibet contravenienlem incurrcndls, Apostolica auctorilate teiiore praesenliuin inlubcmus ct iiiierdicimus, ne ipsitis Gratiani Decretum cum annotalionibus, et idem cuin glossis, De- creulibus Gregorii IX praedecessoris nostri, Sexto, Clementinis et Extravagantibus, ut pra^fertiir , ile cetero per decenuium a data praesentium sub quovis titulo alibi quam in Urbe nostra, et in eadem officina impressoria dicti populi Roinani, et iis, quibus ab eodem populo Romano et ab eo ad lioc pro Ipso populo deputatis, tam in Italia quain exlra Italiam ubilibet Taculus et licentia per dictuin temput dcsiiper concessa fuerit, prout nos eidem populo Romano el eisdein ab eo depulatis, ut bujnsmodl li« rentiam el facullalem tam in Italia quam exira Italiam ubilibet cuicunqiie ei quibuscunque ipsi populo lloiiiaiio seu ejus pro eo deputatis pro tenipore vldebitur et placebit, ac pro lempore etdem popuio et ejiis deputntis visum ftierit, significaia priiis iiobis et approbata persona, concedere, illauique sic eoii* cessaui, proiit et quando sibi placuerit, revocare libere et licite valeant, Indulgeinus, impreasum et iinprimeiidum tenere, vendere» dare, donare, veialias quomodolibet babere vel transferre; neque etian ipsi absqiie expressa eiiam in scriptis licentia ejusdero populi Romani et ab eo deputatorum dictum Gra- tiani D\screium cum ipsis annotationibus, et idem cum glossia» Gregorii IX praedecessoris noslri De- xretaiibus, Sexto, Ciementinis et Exlravagantibus, ul dictum est, imprimere, nec pertiictum deeennium abeis vel aliis, pnclerquam a dicto populo Romano el ab eo depuiatis, vel de eorum licenUa, ut pneferiur , impressum et imprlmendum alias liabere seu tenere, aut etiam vendere vel donare , seu imprimi , teneri , vendi, donari , aut alias transferri facere per se vel aliiim seu alios , pubiice vel 4H!culte, direcle seu indirccte quovis qtiaesito colorevel ingenio audeant scu praesumanl : ita quod etiam nuili oinnino bominum um in Urbe et tota Italia, quain extra iibivis lerrarum , regnorum, regionum, el proviiiciarum totius orbis liceat bujusmodi libris dicii Juris Canonici sic, ut pncfertur, de manclato iiostro recognitis , correctis et expurgatis quidquam addere , detrabcre vel immutare aut invertere , nuilave inierpretamenta adjungere, sed prout opos biijnsmodi nunc Romae impressuin fuii, semper et ^perpetuo integrum et iucorruptum conservetiir, statuimiis, sancimuset ordiiiatnus: mandanies iiniversrs «t singulis venerabilibus fratrlbus Palriarcbis, Arcbiepiscopis et Episcopis ceterisque locorum Ordina- Tiis et eorum Vicariis in spiritualtbus el lemporalibus, et in stalu temporali sancke Roiname Ecclesian .etiam Legatis, Vice-legatis Sedis Apostolicx, ac ipsius status Gubernaloribus, Potestatibus et Locum- tenciitibus, iit quoties pro parte dicii populi Romani et ab eo deputatoruui, seu licentiam et faculuiem ab ipsis, ut praefertur, pro tempore liabcntium , fuerinl requisiti, vel eorum aiiquis fuerit requisilus, eisdein popiilo ei dej^titatis, ac ab ipsis licentiam et facultatem habeulibtis cfflcacis defenslonis praeaidio «ssistenies, praemissa ad oinneni populi Komaiii et ab eo deputatoruni praHlictorum liceniiam seu fa« euitatem habentibus requisilionem cootra inobedienles ut relielles, etiam per c'ensuras ecclesiastlcat, etiam saepius aggravandas et per aiia juris remedia aucloniate Apostolica exsequantur, Invocato etiam ad hoc , si opus fuerit, atixilio bracbii secularis.
Et iiisuper, quia dtfficile admotlum esset praesentes literas ad quaellbet loca deferri : Yolumus eleadem Apostolica auctoriiate decernimus, illarum transsumptis el exemplis roanu Nolarii publici sub- scriptis,'et sigillo ciiriae vel personse in dignitate ecclesiaslica cotistitutae munitis, et etiam in ipsis operibus impressis plenariam et eamdem prorsus fidem ubique lam in judicio quam exira judicium liaberi , qtiae prxsentibus haberettir^ non obslimiibus conslilutionibus et ordinaliouibus Apostolicis , ac quorumcunque locorum, gymnaslorum et universitatum, etiam studiorum generalium jurainento, ran* lirmatione Aposlolica vel quamvis firmitate alia roboratis statutis et consuetudinibtis, privilegiis quoqiie indultis, et literis Apostolicis etiam illis, el iUorum, ac quibusvis aliis personl», snb quibuscunqtie le- iimTbus et forinis, eiiain inotu, scientia el potestatis plenitudine similibus, ac alias in contrahom quo- roodolibet concessis et approbatis, ac in poslerum concedendis ei approbandis. Qtiibus omnibus, ellam ai «ie illis specialis mentio habenda esset, eorum tenores praeseutibiis pro expressis habentes, illis alias lii suo robore permatisuris, hac vice duntaxat sf^ecialiler et expresse derogainus, contrariis quibuscun* que. Aul si allquibus comniuniler vcl divisiin ab eadem sil sedc indultum, qiiod inierdici , siispeiHli vet excoromunicari non possint pcr litcras Apostolicas non facientes pleuain et exprcssam ac da verlx»
fS PROLEGOMBNA. U
»4 ferlNtiii de iiKfiilto hiijasiTHHl) mentioiicm. Datum Roms apud S. Petrum sub aonulo Piicatoris» die 1 Jufii, M. D. LXW. Pontificalus nostri anno nono.
C.CS. Clokieriits.
Ea, de quibus lectorem principio vi«um est admonere, haBc sunt •
In Ecclesia Romann, omninm Eccfesiarum ma- ctslra, solitos essc asservari conciliornm canones et Pontificum Jecrela, ac ceteris Ecolesiis communi* cari plane comperlum est.
Alqiie in usu praecipue \idelur fiiisse collectio illa, ;qnam Nicolaus Pupa in c, si Homancrum^ disl. 19. Coilicem canonuin nominat, in quo con- tinebantiir canones et regulae ilte. quae recen- Sfnlur a Leone iV« cap. De /tM/is, di»t. 20. Hiijus codicis tria nianuscripta exemplarin Romae liaben- lArin Vaticaiia Bibliotbeca. Exstat etiam impressus Ifamljx anno salutis M. D. XXV. Repertiis est atiiem in mHifiiLissimo Cardinalis Vercellensis codice Cresconii ad E|^iifiopum Liberinnm quidain quasi notiiocsnon, in quo, qnwid.pinrihin causanim titults firopositis exponatiir deindi^ cyiibus synodorum ac tieci^ulitim epistolaruni locis CMca^ilhe tractenliir, rapiia capitibiis Blaguntint codicis H nuineri nu- ineris opilme rcspondent. Qu:e quidem a Cresconlo
^ auctorem Pannormiae (nam is recentior rorlasseest) Graiianui, monachiis Beiiedictinus, non taniiiin de* cretis colligendis (quod soperiores fecerani) opcram dedit, sed Ivonis fortasse praL-ratione excitaius eo polissimitm inciiJjuit, ul certis quiteslionibus propo- sitis, qnid in utramque partem ex cnnoDibiis, qiii iiiter se nonnunqiiain pugnure videbaniur dici posset, ipse et afferrei el explicaret , omninoqiie eoriim variemtem, qitae speciem dissensionis babe- bai, ad coitcordiatn revocjiret. Ceierum in ioiigo ac perdifficili opere multa a pariim asquis lioininibus exagiiabantur, iionnulla pii etiani ei verecuudi iii- terduni desiderabant.
Qiiamobreni ne biijiisce iitilissimi et gravissiini codicis vncillaret aiictoritas, placuit priinuui Pio iV, ac diibinde Pio V e: Gregorio XIII (apnd.quem etiam hujus perfecii Operis, quemadii.oduin et alianim niaximanim reruin laus fuit) ut illi corri* geiido somina opera daretur, menda librariorum
adbibiia diligentia saiis indicat rreqiientisstiuum B tollerentur, si qua etiam in re Gratianus ut bomo
fuisse linjus collecliotiis usum : et haec ea est, qitap in nolationibiis qux nunc eduiilur, absolute Cudex canonum vocatiir.
Ceterum inier privatos colleciores.qui mnlto pfura congerere studuerunt , peranliquiis est hido- rui, ciijus collectio protendilur a canonibus apo- stoloniin usque ad conciliuin Hispalense secundum, babelurque in duobus codicibus Valican» biblio- ibecs, et uno monasterii Dominicani Sanclae Marix supra Minervam; exstat autein impressa in cditio- nii^us roncilioruni» in anliquioribus quidem puriur, in recenlioribus autein multis.aliisconciliis scriptis- que ailmista. Isidoriim buiic Igmarus arcbiepisco-
Eus Remensis in libro De synodis celeberriinuiu illnm lispaleiiseni fuisse alfirinai, a quo testaliir eiiam Triteinius libriiin decreiorum esse coiiscriptum; ac mie niulta verba, quse in praeratione hiijus colle- cuonis lcgunlur, suiit in libro quinto Eiyinologia- nini. bi codice autein Dotninicanai bibliothec» Iniito r pnrraiionis ila legitur : hidorus mercator tervut Cbriititectori eonservo iuo, elc. nec inulto secus in V;iiicanis,f|uo loco in impressis esl : hidorus pecca" tor KTvus Umsti^ etc.
Secnius deiiide esl/ul de lis primum, quorum opera typis excusa sunt, loquamur) burcbardus, Worinacieiitis episcopus, Olbonis III et Henrici II Bavari iiiiperatorutn aHate, qui non drdinein lein- poruiii et provincianim, ut Isidorus, sed reriitn el lau&ariiin sibi sequendum putavit.
liMJem vesiigiis iiisiiiii non ita niullo post Ivo, rNiriioictisis episcopus , sed exorta iiileriin Be- teiigarii li.T.resi inulta ad illam coiirtitnnciam peni- lieiiiia addidit, ac uiulla etiam prailerea ex Paiide- tih el codice, dum de iaicoruin qitoque olliciis sibi agenduiu puiat,jquod Burchardo ininus necessarium Tisum ruerat.
Kkstant aulem diio Yoluinina , Ivohis nomine
miiiiis viflisset, modeste notaretiir, tpsaque oiuuiiio capita suis aucloribus qiiani diligentissiine resiilue- rentur. Ilaque et Roma; Vaticana Bibliotheca et mo* nasterii Dominicaiii supra Miuervain ali»(|ue iioii paucae excussde sunt, et ex aliis urbibus atque re* gionibus invitati doctissiini homines , qui idein lacereut , et si qulil inveiiissent, quod ad banc rero pertiiieret , pro sua pietate libenier cotnmuiiicarenl aiqiie ad pontillcem initterent. Qua diligentia illud factum esi, ut qiium jani magnain partero sotim unii^uique iributum sit, ac propterea intelligi ple* rumqiie possit, quae synodorum generaiium, quas suiniiioruiti ponttlicum, qiise provtncialium coiiCiiio<- rum, qiiae Patnim decreta ac sententiae, atqueiiiler haec, qirae sanctie Romanas sedi probaia siot, qii« niinime, vix qnisquam errare, atqoe incerta pro certis sequi, certa vero pro incertis snspecta babero posthac qiieat.
De eitationibui. — Quod ad cilationes aiietoium |>ertinet, ubi error evideiis erat, aut nonnuila Gra« tiani exemplaria cum veriore atqiie ab aliis coIie<:to- ribus allata cibitione coiisemiebant, sublatis falsis inscriptionibus ver» sunt restitiit» ; nbi vero, quain- vis caput apiid alium aiictorem esset inventuiu,ilerl tamen poterat, nt iUiusquoqueessetquemGraiianus citarei (siint enim baud raro (iecrela traiatiiia ei sentenliae similes in bonis aucioribus), reienta Gra- tiani ciiatioiie. satis visum est locuin ubi bodie ha- bealur indicare. Et quoniam interdum autcapitis ali- qua qiiideiu pars illius aucuiris est qui citalur, ai«qiia vero inininie, aiit verba valde suut niulala, id qiior que est iudieatttm ascriptirinqiie pr^ierea iu margi- . ne, qiio loc4) idem cupiit in glossa Biblioriim orditia- ria, in libris Seiitenliarum et apud ceteros colie- clores habealiir, eospraesertim, qui iii bujns Operis emendatioitemagnousui fuerunt. Aniuiadversum vero Cst niiilla oliin iiiisse (quorum noiinulla hodieeiiaio
inicnptaeamdemquehabentiaprxfalionem, quorum |v habentur) homiJiaruiu ex variis aiictonb<is colle-
_ .-j «■ •_ ^i.^-:... i -.•...^1...^ cianini volumina, quibus bouiiliis r.oinen aiicloris
aut non esset praepoSiitum aut etiatu mutatum, qUiHi decreiorom collecioribns, qui fontes adire in iiU librorum penuria plerutnqiie noD poteraat, errandi Inierdum dederit oecasionem. Sape eiiam Gratia- nus multas Pairuni sentenii:is siinul colbgil atqiiein unum Ciipul coucludii^quainvis in vulgatis codicibus pleruinque in diversa capita sint liistractre, seil fere sine rubrica), idqiie, qiium lacit, non ipsa proi-
quod Pannormia^ alierius, quod absolute Ikcreium iuscrtbitiir, quasi epitotne qitaedam est. Ve- ruin in boc eodein caiiipo alii etiain gravissiuii viri (<|itoniui libri partiiii iti publicis, pariim iii privatls bibiioihecis uianiiscripti habentur) Cre$coniUip An- uimut^ Deuhdedit Cardittali$^ Gregorius Presbyter^ qui vuluuien suuin Polycarpui inscripsil aliique iton- iiHlh pi-aecl:ire se e&erciienint snanM|iie operain pro- iMvcruut. huvissiinus isioruin onitiium, pnctcr
-1
fS
CaATlAS» OGCRETCM.
ttis snietorom terba ftfrert,se(larbiinilii siio iniit»i, addit , immiiiuil, stimmalim compiecUiur, quod eiiaiii BurcliarduM ei Ivo r^ciunl, quiiMi cliaiit lioc modo : ex dicti$ Attgustini, ex dieiu Hieronymi.
De emendaiionibui, — In emendaiido lexlii primiim -iirKla cnpiliiiu ob iisitaias docloiuiii cilaliones non «iiiil mutat:i, sed uhi ab originali discrepabanl, iii margine aul in noiatioiie esi indieala germana leclio* Deinde lixc glossae ipsius baliila ralio est, ul*iiiliii iii lexlu sit miiUiltim, ubi muialio ipsa impedilura erai« i|iio miims quid sibi aiiclor glossae voluisset animad- verli |)ossei; sed eodem modo aui iii inargiiie, aul in notuione meudum cst iudicalum. Ubi vero hasc noii obstabanl, haec lere servata corrigeudi ralio esl,ut, si viderelur volnisse Graliauiis auaorum <|uos cilarei ipsa prorsus verba referre, ea es ipso originali emendarenlur, et interdum etiam, non levi ^roposiia utililale, aliqua adderenlur; nisi siciibi vulgaia lectio visa est melior : iiam lune illa re« teiila nolaium esl quomodo originale ipsuin baheai. Btn auiem Graiiantis non eadeni prorsiis verba afferre Toluerat, sed aui in suminam quaiiiilam ipse redigere, aiil ab altis redacu, ul ab auclore glossas ordliiariaet ab Ivone ei aliis eollecioribtis relerre, lunc nihil Tere emendalum vei additum est, uisi forte Patris illius , unde collector acceperai , restitula leciio inagnam afferre visa esset utiliiaiem, multisqiie lo- cis id noiaium est, ei verba ipsius originalis allala, nt lector identidem in memoriam Imijiis adbibli^e enutionis revocarelur,et iabore ad origiiialia adeuiidt levareiur. (juo4l si idem caput ex pluribus vicinis alicujus Pairis loeis confecium esl (iiam qu» niitU luin distabanl, saiis plerumque fuii in uftargiue in- dicare), adj^ct» snnl in lexlu pariicul» iibe ei Mi|ira et infru, scilicet ubi seriem ei iiexum collectionis im • peiliturae non erant; ubi vero Graiianus ipse ioquilur, ex manuscripiis hujus libri exemplaribus pura ger- Hiaiiaque leciio est resiiluu.
I>€ vermnidiif.— In Codice canonum capiU» ouae «X Graecis syuodis reciuntur, suui a Dionysio kxi* giio in llnguam Lalinam conversa, cujus praefatio Bianuscriptis ipsius codicis exemphirilms prseposiu ieglMr. Isidonis auiem partim hac ipsa Dioiiysii versionev quanquam raro» pariim foriasse prisca 4Ua« eujus mentionem in prasfatiooe sua Dioiiysius tacil, U8US est auiinlegriSy aiil aliquaniuliim immu- laiis; partim etiam ahis, qu» iuiic, ut ipsemel Isi- durus tesUlur, exsubant, hodie pnKlerquam apud isUM decrelonim coileciores iioti exsuni. Uuocii ca mirandom maguopere iion est, si ceieri colieclores «tomnium ferepoetremusGraiiaiius,qui etcodicem iiliim caimnum et Isidori coUeclionem ei alias eiiam lisibebaiii, euudeiii canouem non semper ex eadeni versioiie recitenl. Qua de re saepe in nouiionibus kctor est admoniius, el ubi uecessarium visum est, Gneca canonis verba cum versione iiova suut ailaia, ideniqne iii celeris Pairum graeconim seiiienliis facium esl.
De petieii. — De noinine Paiem sunt variae do- clurum hominum seuietitiae. Mulli eacapiu, in qui- bus res inaiies ac leves conliuereutur, lioc iiomine «ppellari ceiisuei:uni; alii quasi ra vtdjna^ Id esi aniiqiia ; alii quasi additiones quasdam, derivau aut poiius depravau voce ab adverbio ir«Xty, id est rur- 8um quo scriplores eiiam laiini lempore Graiiani utereniur. Verum Joannes Andreue in addiliuiiibus ad Speculatorem, titulti de Dispuutioiiiiws et aliegalio« iiibus prope tiuem (quem Imola iu rubrica de verbo- rum obligaiioiiibus, Alexaudrinus iu proasinio de- creUUnmt lason iu rubrica tiiuli De aciionibus, et nliisuntseciili) putai, quenilam Protupaleam, quem lasoH addil CarUinalem luissey colletiioiii Graiiaiii capitJi h»c adjunxisse. Aique, ut in re lam iuceiia
* el. C7«ito; al. Ciiua.
A aliquiil elicl conjeciura possil, exponetar quid in collatis exemplaribiis observaiiim fiierii In tribiiii,
Suse siint niitiqnissima ct videntnr scrlpta paiilo posl raiiani aeiatem, psiicissima ex hujiismodi capilibus haboniiir. in unu vatde emendalo sunl ap|iosila iu inargine sine nlta nota, sed non omnia, qn» in im- pressis, qnanivis vicissim in iilo addiliones aliqiias siiii, qiiu) in his non liabentar. In alio, lileris ptr aiiiiqnis descriplo, Paleae ipsae ri'f*entiori scripttiia toii VDluniiiii pneponitiilur. In ceieris habentur aut oniiies, aui pleroRque, et partiin qiiidem cum Pa- leu: iiomine, pariiiii veio Miiie ullo a ceieris capi- libus discriniine. Ex qiia observaiioiie itliid vldetiir possc colligi,h:isPaleas esse additiones. non eoilein lempore (aclas , ad priiti.ini colleciiouem Gra* liaiii in margine priinnm adscriptas , ac iionnullas foriasse ab ipsoniet Graliano ut fit inter com()0- ncndoin aul relegeadiiin, qiias deiiide librariurtim quidam omiserinl, quidani in coiiiextu posiierint, iit- 0 lerdum conjuucte cuiii prioribus capitibus, interdutn cnm aliqiio diserimine. Falsani vero esse iliorum iipinioiiem, qui eas coiitenifiendas putant, ex eo constat quod ninllae et iii Docreulibiis, et apud vetu- siiores Gratiani coiieciores habentnr, quod suis iocia indicabitur.
De tiiulo. — In plerisqne vetustis httjns coliectio* nis exemplaribns lixc tanquam inscriplio rttbris U- leris posila esl : Concordanlia diicordantinm cano^ lium,$addila in quibusdam diciione, Incipit, sine ulla Gratianimenlioiie. Yerum iii Vaticano illo vetustis- simo, cui voluminis Ipsins initio recenliuri scr-ptiira Paleas esse prxposiias dictuin est, aiite ipsas Palens est hic titiilus : Decretum Gratiani Monaehi Sancii telicii Bononieniii^ ordinii iancti Benedicti^ compt^ latum in dicio monanerio Anno Domini miUeiimo eenteiimo ^uinquageiimo primo, tempore Eugenii Pa» p« lertii; in aliis vero duobus codicibns in exlrenio esl ; Explicil Decretum compilatum a Gratiano Mo^ p nacho monoiterii iancti Feiicii de Bononia. Iii Cbro» ^ iiico, quod inscribitiir Pomcerium Eccletias Ravennm'- liif qui llber in Bibliotheca Valicana servatnr, hxc de Graiiauo leguiiiur : Anno Chriiti miUeeimo cenie-' iimo quinquageiimo primo Graiianui monachui^ de Claaa * civUate Tuicia nams , Decreium eompoiuii apud Bonomam in monasterioiancii Peiicii, Ideiii ie* suiur Huguiio, vetusiissimushiyuscodicis inlerpres» secunda, quaestione sexta, cap. poa appeUalionem; -^ et Vinceuiius in libro Historiarum bis, semel libro vigesimo tertio. capit. trigesimo priino, ioqitens de Isidoro, ei iterum libra vigesimo quiiito, cap octua'- gesiino qtuirio, agens delvone, ei aliis decreturom collectoribus; — el sanctus Aiitoninus part. tertia hisi. lit. decinio ocUvo, cap. sexlo. Trithemius vero io libro de Scriptorib. ecclesiasticis Graiianum agiio* scil hiijus culleciioiiis auciorem, itemqnc in libro secundo de Virisillustribusordiiiis saiicii Beneilicti : quo Utneu loco addit (ipsiin lurtasse O^ris iiice*
Btionem spectans) fnisae ab eo coniposilum aiiiio omini millesinio coiiiesimo vigesimo sepiiiiio«ll*aiic collectionem liiiiocentius terlius in epistola ad Ar* cliiepiscopum Cumposiellanuin vocat corpiiS decreio- rum. Ob lias igitur aucioriuies ei recepiatii apud omnes opinioneni in priiiia bujus volttiiiinis pagiiia prxpositus esl tilulus noniine Graiiani.
De notationibui in Gloaa. — Quod ad glossas pertinel, qiia! pios et cathuticus auctores htbueruiii, quae iu iUis errata paulb iifajoris ponderis pro liu- inaiti ingenii inlirmiiaie obrepserunt, ea iu luarg^iie sunt noiata, elquid catbolice seniiendum sit o^ieii-. suin esi. Hx auiem iiotae, quibns asieriscus alUxu3 est, iiecessario posthac iu ouiiiibus impreftsioiisl appouendae eruui.
17
HtOLEGOMfiNA.
INDEX
UBRORUll, QUi VARUS EX LOas SUNT UABITl.
AiMOsn Sermeiies aUgiiot, qol adiiiic doii exMant Im» pKflri, ex blbHotheds VaUcaiia et monaslerii Mediola* Denils S. AjnbTosiL
AKWJa CoUecUo canonom, ex VaUcana et Hieronymi ParlaetU.
Alsxahsbi n Epi9tol« alinpot, partlm miaa» ab Anto- ■lo Angustino Arcniepiscopo Tarraoonensi. parUm ex bi- bttotheeb ITaticana, Nicolai OrmanetU Episcopi PaUvini, Miduells Tbomasli Episcopi Uerd^nsis.
AnACTAsn Blbliolhecarii Chronicon et versio sepUro» iirnodi, et oeUve sub Hadriano, ex VaUcana et Cardinalis SirleU.
B
BoniFACT Papn Condliam, ex Hispania, ex vetosto cq dke fflonnsterii PopaleU.
BoKiPACii Hartyris EpistoU, ex bibliotbeca monastertt B. Mariae sopra Minervara.
GRnM>w>ni Epfstola, ex blblwtheca aonasterfl sopm Minervam.
Gblasii ScripU qa«dam et aliorum Pontiflcom epislo)»» ex Vaticjma.
Gklasu EptstoU, ab Antonl» AngusUoe Ardiiepiscop* Tarraconensl
GsEooftii I Epistols manoscnpt», ex Vaticana et Epi- scopi Ilerdensis.
Grbgami VI r Regestom, ex VaUcana et mnUis privatls.
Gbbgorii IV Epistola ad oniversos Episcopos per Ga^ llam, etc., ex bibiidtheca monasterii sopia Minervam.
Gbbgoui X Epistola ad Regem Armeniorom, ex bibll»- Uieea Cardioalis SirleU.
Grecorum Patrom Coramenlarli in S. Scriptoram, all»- que eorundem scrioU et concilia ex Vadcana.
H
HDMBBm )egaU teonis IX ad libelUun fticeta contsn Latinos responsio, ex monaslerio S. Hari« Kov».
CaBsco:«u Nomocanon, ex bibliotheca Cardinalis Vercel- leosa.
Capitnla aliqoot Pontificum, ex eodem codice monaste'* lii PopalttU.
Omitalariam Liber VII et Capitularia adjecU, roissa a Jaeobo Amioto Episcopo AnUsstodoreosi, ex bibUotheca enrlesUs Belvacensis.
CoUectio decrelorum Roraanorom Ponlifleam, ab Au- gosUno Arcbiepiscopo Tarracooenpi.
Codex canonom, qui apud veleres Ponlifices in osu ftilt, ex VaUcnna, Dominicana et Cardinalis SirieU.
Collectio canoiiam incerii auctoris, ex Vaticana.
CollecUo canonam, ex bibllotheca ecclesie Mutinen- «b
CoUectio canonuro poenitenUalium iocerU auctoris, ex bibUotheca Miehaelis thomasil Episcopi Ilerdensis
Condliorum Hiitpaiiiensium el Cartbaginensium varfe- tales lecUonil; ex bibliotbeca Regis Catholid Locensi, et Soriensl a CardioaU Ouiroga.
Cbhc» Cambraiiii l.ibevdeforraisjoramentorom, ex bi- blioUieca Achillis Stalhii.
CondlH alicujus flragmeaU quedam post Anselmi coUe- ctionem, in codice Hieron^ini Parisetti.
CwBUTn operum exemplaria, ex Vatlcana et monasterio S. Salvatoris Bononiensi.
Decretl hojos onderiginU exemplarU manoscripta, par- tim sine giossis, pariim cum gloasli, duodecim quidem ex Va'Ucuuu reliqaa vero ex biblioibeca Marcelli Pape II, CardlnaUum Vercellensis ei Sirleti. Michaeiis ThomasU llerdensU, AdiiUis SUihii.
Decretorum excerpU, ex bibliotheca S. Trudonis, ab Alberto Leonino nomine universiutis Lovaniensis.
Dbosdbdit cardinalis Collectio canonum et iibri IV de rebns eodesiasUds, ex VaUcana.
E
EocBim n ConciUum, ex VaUcana, et lU ex VaUeaua et ex GallU. Emeritense ConciUiim, a CardioaU Qoiroga. Ephesinl CondUl 1 anUqua versio, ex VaUcana.
PiUBBTi Episoopi EpistoU, ex vetosto codice ecclesial Belmensb^ a iacobo Amioto Cpiscopo Aatissiodoreflsi.
IsiDOBi Hispaiensts operum codex, ex monasterio Near poliUno S. AugusUni in Carbonaria.
IsiDORi Coliectio canonum, ex VaUcana et Dominlcana supra Hinervam.
IsiDORi Colleciionis canonom prsfailo alU a vulgaU» missa ab Arcbiepiscopo Tarraconensi et Alvaro Gomez ex biblioUieca ecclesis Toleun«.
IsiDOHi Epinlola ad Lanrredum, ex blbUotheca supra M> nervain.
IprKOCBKTii n Concilium, ex VaUcana.
bmoBi Hispalensis Regula monachonun, ex Hispania.
JoAifMis vni Eplstol», ex Vaticana. L
Lboxis rV Epistole due, una ex blbliotheca M. Antonit MureU, altera ex bibUolheca Fraiicisd Torriani.
Lbonis II Epislole, a Cardinall Quiroga, ex Tetusln eiH dice Regie bibliothec».
Leoicis IV ConcUium, ex VaUcana.
N
Nkolai I plures eplstol», ex blbUotheca supra Mfaier- ram.
NicoLAi Condlium adversas Joanoem Ravenne Archi- episcopum, ex biblioiheca ecclesie MuUnensis.
NicoLAUs ad consulu Bulgaronim, ex Vaticana.
PontUlcalU manoscripU, ex Vaticana et CafdiDaUs Sir- leU.
PoLYCABPCis, 1. e. Coiiectio caaonum Gregoril Presby- teri, ex Vaticana.
Pbtri Damiam Oratlo de privilegio sedis apostoUc», et discepUtio inter Regium advocatum et Roman» ecclesia defensorero, ex biblioUieca Cardinalis Sirieti.
Paschalis I Epistoi» et decreU, ex bti)Iiotheea Orron- netU Episcopi PaUvini, et fragmentnm eonciiU apud GuardasUllom, ex VaUcana.
R
Reniense ConciUum inpago Troslejano habitom,mfttuffl ab Kpiscopo AAUssiodorensl.
CIIATUNI DECRETUM.
SGriptom de moiibas, vlta et morte Agapiti, ex Yati-
Stbphari y EpistoU in collectione canonum incerti an- etoris, ex Vaticana.
Sanclorum viUB, ex bibliotheca S. Mari» Msjoris.
SnPBANi IV Concilium in collectione Deusdedit Cardi- Balis, ex Vaticana.
Synodus VHI ex bibliotheca Cardinalis Sirletl et.VaU- cana.
Ticinense Condlium, a Jacobo Amioto Episcopo Antb- ilodorensi.
Thbodolpu Capitula, ex bibliotheca M. Antonii Mu- reti.
Theopbanis Chronicon, ex Yaltcana.
Toleun» ecclesie privilegiorum liber ex ffffispanla.
Toletana ConcUia ZIT, XY, XVI, XVII a CanHDalt Qni' roga, et XVI etiam a Petro PonUo Episcopo Placentino.
U
UnAfn n Concilium PlacenUpnm et fragmenlum alte^ rius ooncilii, et epistola L Pneposito S. Iventil, ex VaU- «"^na; Synodus apud Melphiam, ex VaUcaBa, et a Jacobo ^ammelio Caoonico Brugensi; et coiicilii Clanpmontensis apud Alveraiam surom» capitum, a Francisco Riccardotto Epfecopo Atrebatensi ex vetusto codice LairberU Episcopi Atrebatensis, ejusdemqae ooncilii fragmentum, a Jacobo Pammelio.
Zosiin et Episcoporum Africanorum ad ipsum epistol», ex Vaticana.
Zacbahijb Decreta, ex bibiiotheca OrmanetU Episcopl Patavini; Synodus Romana, ex Valicana; Francica, ex DominicaDa supra Minervam.
HiBc sunt, quorum nunc memoria suppetit. CfiBterum et alia habita» et omnium fere libroriim» (luorum in hoc opere mentio Qt, editiones cum manuscriptis codicubus Vati- caniBet.aliarum bibiiothecarum diligenter coliat» sunt^
NOMINA CORRECTORUM
•1 prsfaliooe Josti F.ontanhii praemissa operi Joannis a Turrecremata : Gratiani Decretorum libri T, Gregorianos decreUlium libros Utulosque disUncU. Rom» MDCCXXVII.
VIRI • ffm^fkUm MaximU Pio W ety.ei Gregorio XIIL emendationi Gratiani prwfecti.
5. S. E. Cardinales.
I. <— M. Antonius Columna, Romanus.
II. — Hogo Boncampagnus (postea Gregorlos Xm.
III. "^ Alexander Sfortia, Romanus.
IV. — GuiHelmus Sirletus, Calaber.
V. — Franciscus Aiciatus, MediolanensisL
Additi a Pio V.
YI. — Guido Ferrerius, Vercellensis.
VII. ^ Antonius CjuaSk^ Neapolilanus.
Dodores.
VIII. — Franciscus Montaltus» Geu. 0. S. Franc, dela Card. etpostea Sixtus V. P. M.
IX. -— ChriBlophorus Patavinus, Gen. 0. S. Aogustinl Erem.
X. — Thomas Manncus Hispanos> 0. S. Domhi., Mag. 8. Pal.
XI — Enstachius LucateUus, Bononiensis,poslea Regii Lepidi Ep.
XII. — - Josephos Pampbilos, Veronensis, postea Sa- crista Palalii et Ep. Siffninus in LaUo.
XIU. ^ Frandscos Torrianos, MtHwnas, postea Soc. es.
XIV. — Mariamift Vietorivs, ReaUnos, postea Ep. Ame-
XV. — Michael Thomasius, Ma^oricensis, posteaEp. Ilerdensis.
XVI. — Hieronymus Parisettus Regiensis.
XVII. — Antoninus Cuccus. Medioianensis.
XVIII. — Joannes Harsa, Hispanus.
XIX. — Franciscus L^o, Hlspanus, postea Soc Jes
Additi,
XX. — Melcbior Comelius, Lusitanus.
XXI. *~ LaUnus LaUnius, Viterbiensis.
XXII. — Amaldus PodUcus, Gailus, postca Ep. Vasa- tensis.
XXIIL — Petrus Ciaconius, Hispanus.
XXIV. — Franciscus Pegna, Hispanus.
XXV. — Fiaminius Nobilis, Luceusis, adnotaUonum cii- rator.
XXVI. — Joannes Marsa.
XXVII. — Joannes Bapt. FonUna de Comitibus, Medkn lanensis.
XXVIH — Petnis Morinus Gallus, Card.
XXIX. — Gabriel Palaeotus, Bonouiensls, Card.
XXX. — Carolus Borromeus, Mediolanensis, Card.
XXXI. — Philippus Boncampagnus, fiononiensis, Card XXXH. — Paulus ConsUbUis, Ferrariensis, Mag. S. P
post Manricum.
XXXIII. — Joannes Rodericns, Hlspanos.
XXXIV. — Joannes Moluueos, Gandavensis.
XXXV. — Simon Maiolus Astensis, £p. Vultararieiiflii
XXXVI. — Achilles SuUiius, LttsiUnos.
msm.
CONCORDIA
DISCORDANTIUM CANONUM,
AC PRIMliM •
m im DiTiNJE ET mm constitdtionis.
DISTINCTIO PRIMA.
GRATIANUS. A Unde in eodem t\h. Etymotog, c. 5. Iftidoras alt :
Bumanum geuus duobut Tegitur, naturali videlicet C. II. Ju$ genu$, lex aulem $pee\et ett.
iure ei monbue. Ju$ naiurale e$t qnod in lege et Jus generale nomen esl ; lex amem jnrfs est spe*
Efangelio eontinetur^ quo quitque jubetur alii facere cies. Jns anlem est dictum, quia jusium est. Omao quod «tH ftt/l fieri, et prohibeiur alii inferre quodeibi auiem jns legibus et moribus const:«l.
nolit fieri. Vnde Ckri$tu$ in Evangelio ^ i Omnia C. 111. Quid «1 tex.
quaecanqiie Yullis ut faciant vohis homines, et vos [Isidor. eod. cap. S.]
eadem facite illift. llxc esi enlm lex et prophetae. Lex esl consiitutio scripta.
Binc Isidorus in tibro Y Etymologiarum^ c. 2, ait : C. IV. Quid $it mo$.
C. I. IHvinm teges nalura^ hnmana! moribue con- [Isidor. eod. cap. 3, et lib. II, c. 19.]
«'<""• Mos ^ est longa consueiudo, de moribus taoluro*
Omnes leges ant divina*. sunt, nnl humana;. Divi* modo * tracta.
n» natura, liumanae moribus constant, ideoque \vj$ G. V. Quid $it eoneuetudo.
discrepant, quoniam alix allis geniibus placent. [Isitlor. ^ eod. cap. 3» et llb. II, c. 10 ]
1 1. Fas lex divina est : jus lex huniana. Traiisire Consueludo aulem est jus quoddam iiioribus liistf-
peragrum *aiienum, fas est, jus non esl. B tutuni,quod pro lege susciptiur, com dencil lex.
Gratianus. Ex verbie huju$ auctoriiati$ etidenter j |. Nec diflerl, an scriplura, an ratione cousistal,
iatur intettigi^ inquo differant inter $e lex divina et quando 'et legem ratio commendal. { S. Porro si
Aaaiaiie, ciim omne quod fa$ e$t^ nomine divina: vet mione lex constat, lex erit omne jam, quod ralione
nalurati$ tegi$ aceipiatwr, nomine vero tetji$ humanoi constilerlt, duntaxat quod religloBi conveniat quod
moreojure con$eriptiet tradiliintetligantur.il. E$t dlsciplinae congruat , quo;l saluti proflciat. | 3.
autemjus generate nomen^ muttae $ub $e continen$ Vocalur autem consuetudo , quia in communi esl
swcics. usu.
NOTATIOMCS CORRECTORUM.
» Ae primum : Hoc loco in mannscriptis codicibus 7, 8, i5, el li, q. ly.e. Si quw cau$m huiic lotum
magna eet varielas. Nam, partiin nulla est hoc loco locum indicans scribit : Require in principio, ubi dif-
inscriptio, pariini vero legitnr : De jure ecripto et ferentia $ignatur inler ju$ naturale et ju$ con^iituiio-
uon tcrifHo^ et quod cui pra^ponatur^ el tegum aucto- itif.Verumlamen in hac tanta varletate, qnsR, ut aiias
ribus el ttuorum matorum electione^ $ive di$pen$alione. conjectnne mitlantnr, argumento esse potesl iiuUani
Aot: Ae primum de iure con$titutioni$ naiurtB divinm C hic a Graliano ipso iiositani *esso rubiicam, salig
el kumaiuB *. Aut : De jure naturof et humance coneti- vlsiim est retenta volgata lectioue Cieieras iiioi-
tutioni$^ quam Dominicus de Geiuiniaiio agnoscit, et care.
exstat in nonnullisantiquioribiis editionibus. Aut : Dist. 1. C. IV. >> Jtfos e$t : Apud IsidoriMn hxc
De fure naturee et con$iitutioui$^ qiia* inscriplio anlecedunt : Jlos «<l vemslale pro6a<acoiiSMi;lttdo,ittv
naxinie viiletur convenire iraclationi GFatiani, qui tex non ecripta. Non lex a tegendo vocata e$t quia tcri'
s»pe ad b»c capila revertitur, ui iniiio distinct. 5, pta e$t. Uo$ autem tonga eon$uelutio e$t etc.
* •*~
DisT. I. * Cd. Bas. — - de jure eonait. nat. et hum. : Edd. Ven. I. II. Nor. — de jure eon$t. nat. hum. : Ed. Arg. 'Matth. c. 7. v. it. r; C I. * fraitstr« per atienum : Isidor. = C. IV. * lantundem : Isidor. s= C. V. ^ SeGiindnm Fr. 33. D. de tegibut ei Tertullianum in libr. de corona miIitis.>-4Y0 Pan. 1. 1^ c. Hl l>ecr. p. 2. c. 200 ' quoniam : Bobm. = C. VI.
9i DGCAETl FARS PBIMA
GnOtaiMM. Qn«m iUt^iHe dlciiur: non differtt utriiin \ consnetudo scripliira, vel r»t'oiie consistal, apparet, quod €OH$ueiudo ehl pariim redacla in seriptittpariim morihu tMnlum uleinium eU reurvaia. Ques m $cri' P'it redacta «jl, eofietiiutio iiteju» vocalur^qum vero in tcriptig redaela non e»i^ generali nominCt eonsue- tudo tideiicei^ nppeUatur.
§ i. £si auUm et aiia dieiiio /iirii, ut in eodem likro V» c. 4, leetatur istdorus ita dicent : C. VI. Qute iint $peeie$ juri$, [Isidor. eod. c. 4. ] Jus * aulem aut natnraie est, aut civile, aut gen-
€• VII. Quid$itju$ naturale. [Isidor. eod« c. 4.]
DIST. II. Sf
C. IX. Quid $it JutgentluwL [Isidor. eod. c. H.] Jus gentiiim est sedluin occopatlo, sdiftcatiot mt* niiiOt. bella, capiivitates, servitutes , postlimini», roedera, paccs, " inducix, Ipgaioruiu non violandop runi religio, connubia inter alienigenas probibila. S i. Iloe iiide " jiis geiiliuin appellatur, quta eo jure omiies fere gentes umntur.
C. X. Quid $it ju$ mitHare [lsi«lor. eod. c. 7.] Ins miliiare esi belli inferendi solennitas, rcederis racieiidi neius, signo dato egressio in bostem vel piigfi^e commissio ; item sigiK) dato receptio ; iteiii flagiiii niiliuris discipliua, si locos deseratur; itein siipendioruni inodus, dignitatuin gradus, prsmiorum
JvsBaturale estcoinmune oiniiiuiu nationnm, eo B bonor,.veiiiti quum corona vei lorques doiiantur ;
quod ubiqiie iiistinctu naturap, iiou '^onstitutione aliqua babetur , ut viri et feminae conjunctio, libe- romm soccessio « ^ et educatio, communis omnium possessio el omniuin una libertas, acqiiisiiio eornin, qiUDCielo, term mariqiie capiunlur; ilem deposiiae rei vel commendai» * pecutiiae restituiio , violenti.is per Yim repulsio. § i. Nain !ioc, aut li qiiid buic simile esl, nunquam injiislum,sed naturale apquum- qiie babelur.
C. VIII. Quid $it jut eiviu. [Isidor. eod. c. 5.] Jiis * rivile, quod quisque populus vel quaeqne civiias sibi propriom divina bumaiiaqiie ** causa constltuii.
il«m praedaB dccisio, et pro porsonaruin qualilatibus et laboribus jiisia divtsio, acprincipis portio. C. XI. Quid $it ju$ publieum. [Isidor. eod. c. 8.] Jns " piiblicum est iii sacris et in sacerdotibus «1 iu iiiagislralibus.
C. Xll. Quid$itju$ Quiriium. [tsidor. eod. c. 9.] Jtts Qiitritum est proprie Ronianortini, quod nuUi leDent,:nisi Qnirites, id est Romani. { I. Iii qoo agi* Uirdelegiiiniis liefedhatilms, de cretionibus ^, do lutelis, de iisiicapionibos» qtiae Jura apad nuilum alium popiiluin reperiontur, sed propria supt Roiiia- noruiii, et in Vistlem solos coRSlituta»
DISTINCTIO II.
GRATIANUS. 1. Pars. Contlat auiem ju$ Quiritum ex legibut et plebiuitie el $enatu$eott$ullit et con$litutionibu$ prtn- eipum^ et edicti$ ' me re$poMit prudentum. C. I. Quid $it Ux. . [Isidor. Etym. iib. V, c. iO et 1. II, c. 10.] Les esi consiitutio popiili, qua iiiajures iiatu si- mul cum pleliilms aliquid sanxerunl. C. II. Quid tit plebi$cilum. [Isidor. cod. c. il.] IHebisc.lla * siitit, qnae plebes lantum consiituiint
C. III. Quid $ft $ettalu$eimtnlittm* [Uidor, eod. e. i4.] SenaiU!(Consiilliim est, quod tantum senatores po- pulis consulendo decern^t.
C. IV. Quid$it dmiltutio rel edtclum. [Istdor. eod. c. i5.| Constitutio vel edicinni est, quod rex * vel iin|»e- rator conslituit vel erlicil *.
C. V. Quai $int re$pou$a prudentum, [Isidor.eod. c. 14.] Responsa pnideiituin sitiit, qiiae jiirisconsulii re
•t vocantur ' plebiscila, quod ea plebs soiatt vel ^ spoodere dicuntur consulenlibus : undeet responsa quofi sciscitalur ei rogat, ui liani S Pauli dicta. Fueruiii eiiim quidain prudentes et arbi'>
NOTATIONES CORRECTOKU.M
G. VII. • Succet$io: In iribus cotlicibus manuscri- pils Isidori ei aliqifol Gnili:mi legilur : liberorum mteeepiio et educatio^ qu« lectio convenii cum I. i. D. deiiinlil. eijurt^ v<Tsic. hinc de»cendit.
;. XII. ^ Lretiuttibu$ : Aniea legeliatur : vei eura-
tionibue^ vel de contractibue, Enieiidatiiin esl ei eo- dicibos Isidori tam impressiB qnain maiiuseriplis* Qiiid auteni sil cretio, decbrat Ulpiaiius 111" suis tliulis c.i2. et Ipsemei Isidorus eoil. lib. V Eiymoi. cap. ii
aul naturale : Isidor. r= C. Vll. * Suueptio : Isidor. Edd. Grial. Madrit. 97. — Bobm. ' Commodat : Isidor. Edd. cili. — Bolim. = C. VIII. • cf.
DiST. I. C. VIII. • Ju$ 1591, ei Areval. Ronu i797.
Fr. 9 0. de ju$t, el jure ** d. h. itispecta cau^ : Bliom. C. IX. '* fcedera paci$ : £dd. ani. coll. omn. " at inde t. g. «., ^tiia ; Isidoi, = C. XI. " ex Fr. i, 2. D. deju$L eijure.
OiST. II. * edicti$ $enttlorum : Edd. airie corn^ciioneiii decrcti editae excepta ed. Basil. =: C. II. * Seita stfMi ; Isidor. ' vocata $riia : ib. *rW 7110;/ $ci$cit, uii rogaia fuil : ib. =5 C. IV. *quod tanlum re%: Eiki. Romanac prioirs pncier Basii. — Bobm. • anie currectionem legebatur s tdidtt. = C, V.
U PKCRETi FAHS
tri aeqoiuitU, qtii .'nsijtiitioneft * civilis juris compo- sitas edHlerunt, quibus dJss^Jeiiilum !!'.es •conteutio* ne^fue sopirenU
C. VI. Qiuc sini tribunicite vei comulutei iegei» [Isidor. eod. c. 15.]
II. Pars. QuaedaiD etiam leges cliciintur ab ils, qui conditleruiit, ut consulares, iribunicia;, Julia», Cor- iieli». Naiii et sub Octavinno Caesare suffecti consu« les Pa|»ius • et Poppaeiis legein liilertinl, qusc a no* iniiiibus eoriim appellatur Papia Poppgea, conlineni pairum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem qiMique iiiiperatore Falcidius Iribunus plebis legein fecii, ne qaks plus extraneis ^ * in tesUineiito lega-
PRIIIA. DESTJT. H
A ret, quam ut quarta part snperesset beredlbiif, tx ciijus noinine lev Falcidia nuncupata esl. C. VII. Quo! tit iex sulira. [Isldor. eod. c. 16.] Sniira c vero irx est, qiiae de pluribu» simul rebM loquitur % dicta a copi» reruro et qiiasi a saiuriia* te : unde el ssilirain scrihere est poemata varia con« dere, ut Horatii, Jnvenalis et Persii.
C. VHI. Qua iint Rltodhe iegei. flsittor. eod. c. 47.] Rhndi.i: leges navalium commercionim suiit.ab iiH sula Kliodo cognoininai», in qua aniiquitiis nieret* toruui nsus fult.
DISTINCTIO III. GRATIANUS. B tropolilanorum ejuidem provinciw. Ucec quidem 4$
I. Para. Omiiei A/ir $pecie$ tmful^^num iegumparte$ generalibut regulis inleHigenda nunt.
iunt, Sed guia CQnstitutio aiia e$t L^riiii^ aiia eccle* iiaitica : civiiii vero foreme vei civiie jm appeiiatur, quo nomine eccieiiaitica comtiiutio appeiietur^ vi- deamuB. § i. Eceleiiaitica comiitutio canonii nomine cemeiur. Quid autem §it canon Isidorus ' in iib YI Etgm. c. 16 dectarat dicem :
. C. 1. Qiiid iit canon,
Caoon graece, latinc regula nuncupatnr. C. II. Unde dicatur teguia, [Isidor. ■ eoil. c. i6.] ^
KeguU dicta est eo quod recte ducii, nec aliquan* do * aliorsum trahit. Alii vero dixeruni regulam dictam , vel quod regal, vel quod iiorniaiii recte vivendi praebeai, vcl quod dislortum pravuinqiie ^ C cem : corrigat.
II. Pars. Gratian. Parro canonum aiH eunt decreta Poutilkum, aiii ttatuta eonciiiorMm* Conciiiorum vera olin iunt univenalia^ aiia provinciaiia, Provinciaiium alia ceiebrantur aucloritate Pontificii Romanif prae^ uute tideiieel itgato ianeta Romame eccieiia ; aiia vero auctoritate patriarciiarumt vei primatum, vei me-
§ 1. Sunt auiem quoidam privatw iegei^ tameeeie' $iaitic<e quam uecularei^ quie pHviiegia appetiantur» De quibuiln /t6. V ttym.^ cap. 18 Isidnrus ait: C. III. Quid iit priviiegium.
Privilegia sunt leges privatoruni, quasi privalae leges. Naiii privilegiuni iiide • tiictuin est» qiiod in privato fcralur.
Hl. Pars. Gratianus. Officium vero Mrrtf/arittm, itee eccieiiaiiicarum iegum ei/, prceciijere auod m- ee$$e ett /ieri \ aut proiiibere quod maium at fieri ; vei permittere iicita , iil prtemium petere^ vei etiam queedam iiiicila, ut dare iibeiium repudii^ ne fiani graviora, Dnde in eod. lib. e. 19 Isidorus icn^if di-
C. IV. Qiiod $it oficium legii. Omnis antem lex aul pennittit aliquid, ut : vir rortis petat pnrmium ; aut vetai» ut : sacrarum vir- ginum nuptias nu)li petere liceat; autpunit, ut:qai ciedeni fecerit, capite plectatur ; ejus eniin prasmitf aiit poeiia viia inoderatur bnmaiui; divina « autem praeclpil ', ul : Diligu DonHnum Deum tuum.
NOTATIONES CORRECTOIiUM^
DiST. II. C. Vl.« Pnpliii : Anle legebatur : Papiuv et Pomifeiui et patilo post : Papia et Pompeia. Einen* ilaiuui est ex manuscriptis exeinplaribus Isidori. Nani in iinpressis nolaverat erroreni Alciatus )ib. III, (lispunct. c. 5. Iii tabulis aulein Capitolinis anno urbis DCCLIi. ex Calend. Jul. siiffecli consuies uu« iDeRiniiir M. Papius et Q. Popaeus.
^ Kxtraneii : llaec dictio noii est in Clironico Eo- lebii % D. Uieronyroo latinitate «louiilo ac locuple- lalo (uiide liarc videtur sumpsisse Uidorus) neque iu leg. 1. 1 i. ad leff. Falc. ubi rereruntur propria verlui i|MSitts legis. bst laiiien apnd Isidorum etiam in eodicibus inanuscriptis.
C. VII. « Satira : lii aiiqtiotGratiani mannscrlptia coiticibus et niio Uidori legilur : Sa/rira, de qua iu Festus : Satura eu cibi genm ex variis rebm con- iitum ; el eetlex multi$ aiiii conferta iegibu$. Itaque
in $anctione legnm adicribitur : neve per iatmram alr rogato aut derogato^ et alia «|Uttd«in in bauc sett* tentiam.
DiST. III. C. III. «" Pnviiegium : Cicero I. 3 de l^ gtb. bax liabel : Majorn nonri in privaloi hominea iegei ferri noiuerunt^ id at enim prieitegium. Veniiii non seinper eadem natione baiie vocem u8ur|iari solitam luiase, Budeus et alii noiarunl.
>> Ftert : Quae seqtiuntiir, in aliqnot vetiistls codi- D cibus sic babentiir : Prohibere quod walwn e$i peri; permittere vei /tcifa, iii /iriniitiim pelere^ vei etiam quasdam^ elc.
C. IV. c Divina : Hinc iis(|ue ad flnem nen simt in coiiicibiis Isidori, iieque iii aliqiioi eNempkiribii» Valicanis Gnitiani. Iii aliis veni, cmiissmi vocti divina^ legitur : aut pracipit ut: diiigei Uominum Deum tuum^
DiST. II. C. V. ' eomtitutionei : Ed. Bas. Bohm. — volgJiLim servat ipse Isldorus. = C. \ V. • Dictte mroHeiM abest ab Isidor. cd. Areval. — in extremo teitamenlo : £d. Ven. I. = C. VU. • eloauitur: isid* ttbUBas. ^ , .
bisT. Ili. C. 1. * Anselm. In proam. = C. II. ' Ansolm. ib. • aliqnfm : Eild. Ltig I I. 11. Parlv Aati^erp. » pravumque auid : Isid. — p. quidquid : Aiiselin. = C» IV. • Deiiterou. c. 6. Y. <
»
DECREtl l>AftS rRIMA. DIST. rf. DISTINCTIO IV.
U
GRATIANUS.
L Pars. Cau$a vero comtiiuii^nh legum e$t Antita-
irmn coereere amtaciam ei nocendi faeulinfem refre"
nare, eicui m eod. tik. V, c. iO Isidorns ^ ieeiaiur
dieene i
C. I. Quare leget factm $UU»
Facix Biiui aiilcm leges, iii eariim nieUi hiimana coercealiir audacia , luiaque sil inler improbos iii- uoceulia, el iii ipsis improbis formidalo supplicio rerreiielur not^emli * fuculus.
II. Pars. Graliatins. Pngierea in ip$a eon$tiiutione iegum maxime quatita$ con$lituenJarum e$t oh$erm vauda^ ut conlineaHl in $e hone$latem, ju$titiam, po$» $ibililatem^ convenientiam^ cclera^ qua: in eod^ lib, Isidorus [c. Si] enumerat, dicens :
C. II. QuaU$ debeat e$$e lex.
X C. IV. Septem hebdomadibu$ a carne ei delicii$ ania pa$cha eierici ab$tineant»
Telespborus ' nrbi$ Homaf Epi*copu$ omnibu$ epi- $copi$, epf$i* «fi.
Ststnimus, tit septem * Itebdomadas plenas ante saiiclum p:isclia omnes cler.ci in sorieni Domiiii Tocati a carne Jejunenl : quta sicul discreia deltet esse Tlia clerieonim a laicorum conversatione, Ita el injejunio debt*tesse discretio. Et infra : Has er^ro seplem iMlidomadas omnes clerici a came et delicila j^iinent, ct bymiits el Ttdiiite atifue oratioiiibus *Do- mino* inlisrcre die noctnque atttdaaAL C. V. Sepiimam heddomadam Telepfkomt ^mdra'- ge$imw addil.
Item Ambrosius tit libro urmonum c Quadragesima sex sepiimanas babet, cul addidit Telespborus Poiilirex septlniaro liebdomadam , ei
Etit auiem lex bouesta, justa, possibilis, secun* B vocatum esl bocleinpus quiiiquagesima.
duiu naiuram, secundiim patriae consiieiiidinem. loco tcmpori<|ue conveniens, iiecessaria, milist manifesla quoque, ne aliquid per obscuritalem iii captionem • * coiitineat, nullo privato cominodo, sed pro coui* iHuni civium utiliiate conscripta.
Hl. Pars. Gratian. Ideo autem in ip$a constliutlone i$ta consideranda $unt^ quia cum lege$ imtitnite fue- ri)fl, non erit liberum judicnre de ipsis, $ed oporiebit judicare eecundum ip$a$,Cnde Auj^uslmisait inlibro de vera religionet c. 31 ^ :
IIL De iegibue tunc e$t judicandum , quum in$ti-
tuuntur^ non quum inslitutie $unt. Ib isiis temporalibus legibus, quamquain de hls homines judicent, qiium eas iustiluuiit, tameii quum
Gratian. Quod $imiliter de eo capitulo e$t inidli- gendum, guod B. Gregorius [I.] ' Augu$tino Anglo^ rum Eptuopo $cribit dicene :
C. VI. A quinquage$ima jejunandi propo$itum $umani^ quo$ eccle$ia$tici gradu$ dignita$ exornat» Denique sacerdotes et diaconi ct reliqui omiiesy quos dignitas ecclesiastici gradus exoriiat, a quiu- quagesima proposilum jejunandi suscipiant, quo el aliquid ad pensum sancix instilulionis acj|jic!ant, et eoruro, qul in laicali ordine consistunt , observan- tiam sicul loco, ila religione pnBcellant. § 1. De ipsa Tcro die domiiiica baesiiamiis, qiiidnaro dicenduiii sit, quum omnes laici et sxculares illa die plus sor lilo ceteris diebus accuratius cibos camium appe-
ruerint Institutai et firmatx, non liceblt judici de C (am^ ^i ^\^^ ^^y^ quadam avidliate usque ad medias
ipsis judicare, sed secundum ipsas.
Gratiauus. Lege$ in$tituuntur^ quum promulganlur; firmanlur , quum moribu$ utentium approbanttir, Stc« ui enim moribue utentium in contrarium nonnuUce lege$ hodie abrogatm eunt^ ita moribu$ utentium ip$m lege$ confirmantur, Unde illud Tetesphori Papas (qui decrevitf ui generatiter cterici a quinquagesima ^ a 9urmbu$ ei delicii$ jejunent) quia moribue utentium a^obaium non «il» aliter ageniee transgreuionit reoe non arguii*
noctes se ingurgitent, non aliter se biijus sacri tem* poris obscrvalionem siiscipere putant; quod utique non rationi, sed voliiptaii, iino cuidam meniis c»- citati adscribendum esl, iinde nec a tali consuetu- dine averii possunt ; et ideo cuin venla suo ingenio relinquendi snnt, ne forie pejores existant, si a tali consuetudine profiibeantur. Ut enim ait Salomon * : Qui muttitm emungit^ elicit $anguinem, — Ei po$i paura : § 2. Par autem est, ut qnibus dtebus a cariia animalium absiineinus, ab omibus qiioque, qux se*
NOTATIONES CORREGTORUM. DisT. IV. C. II. • /n capiionem : Ante ea legeba- D $u$ciperent ei a carnibue ei deticii$ ab$iinerent; sed
tur : in cautum eapiione, Restitula est vera lectio ex codicibus Isidori maiiuscriptis lib. 5, cap. 21 et ex impressis etiam lib. i, c. lu ubi eadeiii scribuiilur, partiiiiquo ex antiqHis Gratiani exemplaribus, a qiii- biis abesl dietio, caiuam. Simili veru locutioue uliiur Paulus i. 5 seiileiiL tit. ^. c 2. iVc quie^ inqutty tn capiionem terborum in cavendo incidal,
C. III. ^ Quinquagesima : Post boc verbum in co- dtcibus iin^ressis sequebatur ijejunandi propoeiium
otniies fere mamiscripii babeiit eo modo, quo resti- tHtum est.
C. V. c Sermonum : Inventi sunt Roroae in bi-> bliotbcca Vaticana et Mediolani in biblioltieca mona sterii S. Anibrosii sermones aliquoi manuscripti, Ambrosii nomen praeferentes, iuler quos est sermo dn Sexagesima, ciijus initiiim esl : Ade$i lempu$f uude hoc caput sumptum est.
DiST. IV C.l. MvoPan. I. 2. c. U2. Decr, p. 4, c. 1G8. audacia et nocendi facultae : ex Twrrrctemala Ed. Fontanini, Bobm. = C. II. *in capiione : Ed. Bas.— in cautione : Ivo D. I. I. = C. III. " Ivo Pan. I. i, c. 145. IKcr, p. 4, c. 169.= C. IV. • Episl. Pseu- doisidor. — Aiiselm. I. 7, c. 183. Ivo Pan. I «. c. 174. D*:cr. p. 4, c. 25. * ex Iil)r. Pont. = C. V. • Abjudic;ini hunc caii. ab Ambros. Opp. bujus Edd. Wi\ Dtiicdiniiii ex congr. S. Maori. Paris 1686. — Anselm. I. 7, c. 184. = C. VI. ' S. Gregorium hi^a canouis auctorem nou esse contendunt Fraires ex coiigr. S. Mauri. £d. Paris 17o5.— Ivu Decr. p. 4, c. tV. • Proverb. c. 50. v. 53.
17
DECRfiTl MM raHNA. HmT, J. M
eatmit tnihnni orlginem, Jejimeintis, a A IV- ^^i^- OniliaBM^ /lior, etdhgthuB tontiUnH
lacte Tidellcet, casi^o et ovis. fJl po<l pauca : | 5. C9*ienim pisciom esns ita Christisno relinquitiir, nt boc ei infiniiitatis solatiiim, nan liixuriae pariat in* cendtnm. Deniqne qni a carne abstinet, neqnaqnam snHi|iinosioni niarlnarnm belluarum confivia prae* paret. { i. Vinnni quo<{iic ita bibere permittitnr \ ulelirieutem oiiiniiio Aigiamus ; alioqui restat, itt emnia, qax cor|>nn libent^ simtliter raciamos.
«Mftl, tamen qnia^ eommMni uou approkatamon onnt^oo non obtervantei tran§gre$tioniM reo$ non arguum; alioquin '* ki» non obedienleo proprio prhfarentm ho^ norot quum t7/i\ qui eacrie neecinni okedire eanonibme^ penitu$ officio jubeanlur carere euuepto; ni$i forte qui$ dicaly hfpc non deeemendo e$u $tatuta^ $ed exhor^ tando coneeripta, Deeretum tero nece$$itntem fadip exltortatio autem liberam tpoluntatem excitat.
GRATIANUS.
I. Pars. Hae^ qum de prieileqiii et eeterie infra
posj/is $criptm $unt, tam $weularibu$ quam eccle$ia$ti-
ci$ leqibu$ conteniunt. Nunc • ad differenliam natU"
rttli$JHri$ et ceterorum revertamur. § 1. Naluraleju$
DISTINCTIO V.
tnr ; voliipias etenim cariiis, iion dolor In ciilpa esl. In carnis aiitem comuiixiione voliiptas esl, in ^ pro- lis vero pnrln dolor et gemiliis. Umte ipsi prima^ matri omniuin dicitur ^: /m doloribu$ pariee. Si ita« qiie enixam niulierem prnbiLenius inir.tre eccle&iam.
fftfer omnia primatum obtinet lempore et dignitate. 0 jpsam ei poenam suam in culpam depulamns *•
Oepil enim ab exordio raiionalie crealurWf nec va*- ritttur tempore^ $ed immutabiie permanet. § 2. Sed quum naturaie ju$ in lege et Evangelio $upra dicatur esu compreheneum^ quwdam autem contraria Aii» qux in iege etatuta <«»!, nttirc inveniantur concee^a^ uon ndetur ju$ naturate immutabiie permauere. In Itge^namque pracipiebatur ut mulier, si masculnm pareret, qiiadraginla, si vero feminain, octuagiota diebiis a teiiipli cessnrel ingressu ; nunc autem $ta'- lim po$t partum eccteeiam ingredi non prohibetur. Item * mutier^ quiB men$truu pathurf ex lege immunda esu reputabatur; nunc autem nec $latim intrare ec- cletiam^ nee $acrm commnnioni$ my$teria pereipere^ $icut nec illa^ qum parit, vcl iltud^ quod gignitur, ^tU" tim pott partum baptizari prohibetur. G
Vnde eidem Augu$iino Anglorum Epi$copo Grego- rius [I.] ' ecribil , dicen$ :
C. I. PALEA K
iQuum enixa fuerit mnlicr, posl quot dies intrare ecclesiam dubeat, Tcstainenti Yeteris praeccptione didicisli : quia pro masciilo XXXIII, pro /emina tero LXVl diebiis > dehet abstinere; quod tamen scieiidum, quia in mysterio accipitur. >
C U. Ifiiifer enixa gratia$ aclura eceleeiam intrare hora eadem non prohibetur, [Gregorius ibidem conlinentcr. ' ] Si niulier eadem bora, qua genuerit, aciura gra*
C. lli. Mulierem enixam, velquod ab ea genilum fuC'
rit, eadem hora nihil prohibet baiuizarL
Idem ad eundem, **
Bnptizari auteni vel enixain mntleretn, vel hoc, quod genuerit, si periculo mortlf urgetor, vel ipsa bora eadem, qua gignit, vcl hbc, qnod gignilnr, ea- dem, qua natom est, nnllo modo proliibetnr : *qnia, « sicut sancti inysterii gratla vivenlibns alque discer- nentibiis cnm magna dlscretioiie providenda est, ita qntbus mors iuiininel, sine ulla dilaiione oflerenda esi, ne, ditm adliuc tempus ad pr»bendum redem- tionis inysteriuui quaeritur, inlerveniente paululum mora, iiiveniri non valeat, qui reilimatur. C. IV. Anl^Mnm puer ablactetur^ vel mater purificen. lur, ad eju$ cnncubitum vir non accedat, Item. t IGrcgor. ibid. continent^r.]
Ad ^us vero concubiium vir siius accedere non debet, quousque qui gignitur ablactetur. [PALEA.J
c Prava aiitein in conjugatornm moribus consoe* tndo surrexit, ul mulieres lllios qiios gignunt, nii- trire conlemnant, eosque aliis mulieribiisad nutrien- dum tradant; qtiod videlicet ez sola caiisa' iiicoii- tiiientiae videtur inventum, qnia duni se continere nolunt, despleiunt lactare qiios gignnnt. >
I1:e iiaqne, qiiae fllios siios ex pniva consuetudine aliis ad nuirienduin tradunt, nisi purgalloitis lero-
tias intrat ecclesiam, nullo |M>ndere peccaii grava- p pus priiis transierii, virissuis non debent admiscorit
KOTATIONES CORRECTORUM.
DiST. V. L Pars. • Nunc ad differentiam : In vul- gatis legebalnr : Nune autem ad docirinam, Enienda- tum est ex veiiistis eoilicibus et ex principio dist. 15 ttbi boc reperitur.
C. I. ^ Palea : Dc Paleis nniverae in prxfatione dictuin est. Usec vero, cui primuni pnBponiliir no* nieu Palea?, habetur eiiam in inanuscriptis exem-
ptaribus (exceplis duobus Vaticanis) et in qn:)tuor conjunctiim est cum seqnenli capite : Si mutier^ jid* dila ad illius iiiitium voce : iV(im, queiiiadmodum est apud Gregorium.
C. lil. ^ Quia tieuL : Hine iisquc ad vcrba : iVa. dumf addila siiut ex B. Gregorio.
• nermiitimur : Ivo. = IV.Pars Grat. «• verba S. Gregorii infr. C. 2o. q. !. c.l5.
'* llisl
* pe * I
DisT.lV. C.VL „ ^ ^^
DisT. V. L Pars. ^ Lcvil. e. 1«. v. 5. • ibid. c. 15. y. 20^ . inierrog. Auffiistiiii tO.) Ed. Paris i705. Epistola, admodiim dubi^lidet, tntegra bahetiiir apu.l B<fd:mi Hisl. Aiigl. i: t, c! 24. =C. II. • Nicobus P. ad consulta Bulpaiorum (Coll. coiir. Maiisi T. XV.) c. 6o. Beda il». Grali:inu8 umen suinsit can. exColl. tr, p. p. i, l. 56, c. 70. ♦ nam in p:oli$ proiatione 9emnu$- CiHld. Gregor. coiifeiitienle Beda. •Genes. c.5. v. 6. •vertimu$: Ldd. piioies oiiines. = L. i» Coll. tr. p. p. I. t. 55, c. 7i. Buich. I, 4, c. 52. Ivo Decr. p. i, c. 62. = C. IV. + Ricolai L I.— CoU. tr. p, p. i, t. 55, c. 72. Ivo Dtrer. p. g, e. 88. ^ carni$ incontinentia ; Edd. «oll
Mcolaus P. I. .. Beda
n DBOIBII MKS niMA. UST. Yl. 40
^ippe qitam et «iiie fftrtiit ca«M, ^miin io «onMie- a P^tHur» ^ noii lieeAl Domhii oedeaiam inMre^ Ei
lic mensiniis deiinenlitr» virie suis mi«c«ri pn»lii«> iafr: Si igitiir bene praeftttmsit, qnm TOBiimf ninm
betNHir, ite vt morie iex * saera reriut, 8i quis vir Bomini in lang uore posita tetigii, qood uni pomoiia
ed iiMmftlnMiem moiierem accedat.'S I. Qn» Umen inflrmanti conceditur» cnr non concedalor cunctla
HMflier, duin tx eoiisueMidine nienatrua patitur, pro- muliertbuSt qn» natiira suae viiio inflrmantur? { 2.
Iiiiieri ecclesiain Intrare non debet, qiiia ei natnne Sancl» antem commuiiionis mysterium in eisilem
superfliiitas in culpaui iion vaiel impuuirit el per diebns percipere non debet proiiiberi. Si autem ex
bcic,qiio<liiiviu patitiir, jiisinm nonest, utefciesiae veneratione iiiagna percipere non pranMmit« lau
iiigressu privetnr. Movioiiis * namqne, quod mnlier» danda est; sed si percipiat, non jiidicaoda. ikiiiarum
qu:e saiigiiiiiis fluxum patiebalur, posl tergiim Do- quippe iiienliiim est, ibi etiam 'aliquo modo* cnlpaa
iiiifii veiiieiis '* vesiiiiienli ejus flmbriam teiigii, al- suas agnoscere, ubi culpa non est; qula sxpe sine
que. sutini ab ea sua infirmiias recessil. Si ergo in culpa ngitur, qiiod venit ex culpa. Uiide etiam quum
fluxu sangttinis posita laudablliier poiiiii Doniini ve« esiirlnHis, slne colpa coniediiims, quibus ex eulpa
siimenluni laogere, cur« quse meoslruum sanguiiila prlmi bominis raoium esl, ut esuriremua ^^
DISTINCTIO VI.
GRATIANUS. 3 ^^^ superfluitate vet infirmitate eveneril, omnimodo
^ . . . «... ... bi!c illusio non est timenda, qula hanc anlnius ne^
QMia vero de naturie stw4rfluHai$ sermo cetptl ha- ., > . . ? - V
. . n ' ' snens perlulisse magis dolendus est» quam fec sse.
bertt quarnur an pou 'Muttonem. quoi per somntum - - /v ,; , . .
. 'j , n • • ri, . ' 5 3- Q""»" ^«ro "'l"** modum appctitus guhe in sii-
eolei accidere^ tel corpus Domtnt qutltbel acctpere va- ' .. ,, .. .... ,^ , e « "• »11
,.,..., . , . niendis alimeutis rapitur, atque idcirco homoruni
ieat^ tel u sacerdos sil, Mcro mysterta celebrare. , . ^ u . . ^
^ recepiacula gravantur, habet exinde anlmns ailquem
Jhkis iia scribii B. Cregoriiis [1] At^gnsiino Am» reatum, non Umen nsque ad prohibiiloncra perci-
ifhrum eptscopo, resp. 11. p.^^^. ^^^ ^^^^^j.^ ^^, missarum soleimia cele-
C. I. Damttilfp/lei^a^raU/Hsioiits. brandl, qnum rortasse aut restus dies exigit, aiit
Testamenium veteris lcgis bunc poHulum Domino exliibere ^ niysleriom pro eo, quod sacerdos aliua
dicit, et tiisi lotum aqua, etiam usque ad vesperam in loco deest, ipsa necesslus compellii. Naiii, si ad*
intrare ecclesiam non concedit. Quod * tanien aliter «nni alli, qui implere mystcrium valeanl llluslo per
inielligens popolus spiritualis qiiasi per soinnium crapulam racia a perceptione sacri niysterit prohi-
eum illiidl repnlat, qui leniatus immundiiia verls * bere non debet, sed ab immolatione sacri mysierii
Imaglnibus * in cogiuiione iiiqninalur. Sed lavandua absUnere ', ut arbitror, humiliier debet, si ^ umen
esl aqua, ui culpam cogiuiionis lacrymis ablual, el C dormientemtnrpiimaginatione illnaiononconcuaserit.
nisi prius Ignis tentationis recesserit, reum ae Nain suiit, quibusita plerunique illiisio nascitur» oc
qiiasi usque ad vesperam cognoscai. { 1. Sed est in eoruui animns etiam in somno corpoiis posiius non
eadein illusione valde necessaria discreilo, qua sub- roedetur turpibns Imaginationibns. Qua in re onum
tilller pensari debet, ex qua re accidat menti dor- ibl o|lenditur, qudd ipsa mens rea non sii tunc «,
mientis. Miquando ' eniin cx crapula, aliquando aed soo ]ndicio peniius libera % qunm se, etsi dor-
ex naiur» superfliiltate vel infiriniute, aliquando ex niienti corpore* nihil memln^i vidisse, umen in
cogiiatione contingii. { 91. Ct quidem quum ex na- vigiliis corporis meminii in ingluvif*m cecidisse. { 4.
NOTATIONES CORRECTORUIf.
DiST. VI. C. 1. « Veris : In plerlsqne codicibus B. D eliam lectio Panonniae ; nam Burcbardus el Ivo
Gregorii el apiid Bedam et in collectioiie coiiciliorum parum ab originali discrepant.
Colonise I53II impressa legiiiir : vaitts, in aliqnilms « Non eit ranr, ud suo : Omnia Tere Graitani ma«
vero B. Gregorii codicibus : varif<; sed ob glossam nuscripia exeniplaria habeiit : vel suo \ Celrniin
non esi muiaiuin. niagiia hoc loco esi inler ceteros colleclores et
b Si iumen : In codicibns B. Gregorii el apad Bedam et B. Gregorii codices varieias. In colle-
Bedum esi : si tamen dormientis mentem turpis tmo- clionel6idori]eiiaiii iiiannscripia esi : qua in n nnum
ffinatio non concusserii. iii collHriione vero Isidori f6i ostendiiur, ipsa mens non rea^ nec tamen suoiudi-
eiiani nianuscripia : si tamen auimum dormieniis tur- cio libera, Verum ob codicuiu varieUtem iiibll eai
pei imaginatioites eoncusserunt ; quem sensum reiiiiei in coniextu mnuiuni
DiST. ¥ Paics. * Levii. c. 15. *Mailb. c. 9« ** kumiliter, veniens : Gregor.— Edd. Ar^. Tenel. L •* asvriamus : B51im.
DisT. VI. C. I. • ad interroff. Angustini 11. (Ao. 601.)— Beda Hist. Angl. f. I, c. «7.— Coll. Ir.p. p. i, t. 35. c. 76. Biirch. I. 5, c. 43. Ivo Pan. I. i, c. 160. Decr., p. 2, c. 52 Polycarp. I. 3. t. i6. * In his, qme a Gregorio paululnni recediint, magis videntur cotleci. tr. p. aucior eiposl illum Graiianus Bedam secuii. ' lectionem veris in plerisque Gregorii el fiedae cod. mss. baberi, aibseiiiienies a Corr. Rom. assenini euitores Gregorii Ifr. Haurini. ' Ivo Decr. p. 9, c. ili. ^ exkiberi : Gregor. ' absiineri : Gregor. * cstendilur ipsa mens reo, non tunc vel suo judicio libera : Ed. Greg. Maur. sec. Bedam. * Nihilo Umeii minus In £dd. aniiquioribos collaiia oiimibos legiior sed sno. * alM^i a Boehm.
II
DECRETIPARS tRlMA. DIST. VI.
45
Siveroex lurpi cogitalione vigihuiiis oritur Hliisio A meinbris esl, repugnabat; sj auiem repugiu»b;ii
' ^^--.r^-.:^ « -: v:.i,.* capiivus noH eral. Ecce itaqae homo est (ul iia'
dlxerim) caplivus, ei liber : liber ex jusiiiia quara diiigit, capiivus ex delectaiione quani poriat invi- tus. >
(^\}}^' Quottdo $it peccalmn nocturmt imaginibut xtludu Item Isidorus libro 111 Sententiarum dt summo bono^ cap, ti '. * *
Non esl peccalum, quando nolenles imagiiiibiis nocturnis iliudiraur; sed lunc est peccalum, si, antequam illudamur, cogiialionis affeclibus praeve- nimur. Luxuriae quippe iuiagines, qiias in veriiaie gessimus, Sc-epe dormientibiis \n animo apparent, ciaiione, conseiisu:suggestioquippentperdiaboIum, sed innoxiae, si uon concupiscendo occurrunl. 5 l! dcleciaiio por cariiem, consensus per spirilum ; quia Qui iioclurna itlusione polluitur, quamvis extra ei » primo culpara serpens suggesslt, Eva velui caro B memoriam liirpium cogiiaiionum sese persentiat " ' * ' " ' ' * ^ ■ inqulnaium, tamen hoc, ut leniarelur, culpa sune
tribuai, suainque iinmundiiiam siatim Qeiibus lergat. Gralian. /i/« itaque respoudelur. Jn lege et m evangelio nalurale ju$ cominetur; non tamen qucecuu^ que in lege et euangelio inveniuntur, naturali juri coharere probantur. Sunt enim in lege qumdam mo-
in uienie dormienlis. patet animosuus realus. Videt
enlm, a qua radice inquinatio illa processeiit, quia *
qiiod cogiiavit sciens, Iioc periulit nesciens; et^^
propter talem pollutionera a sacro mysierio ea die
abslinere oportet.
PALEA • *.
C. 11. Peccatum uon dicitur perpetratnm cogitatione so/tfifi, $ed delectatione et consentu.
f Sed pensandiim est, ipsa cogitatio utrum in siiggesiione, an delectaiione, vel (quod majus est) pcccjti consensu acciderit. Tribus enim modis im- pleiur omiie peccatum, videlicet siiggestione , dele-
dekctaia est, Adam velut spiritus consensit. § { El iiecessaria est magna discrelio, ut iiiter sugge- siio«ieni ' *•, deleciaiionem el cousensum jisdex sui aiiiiniis pi-aisideat. Quuin eniin malignus spiritus peccaium suggeril in meiite, si nulla peccali dele- ciatio seqiiatur, peocatum omnimodo perpetratuni
peccaluin incipit nasci ; si aulem eliam ad couseu- sioiieiu ex delibcraiione desceiulil, luuc peccatum cogiioscitur perfici. In suggcstione igilur peccati seiiiKii csl, in delectatioue llt nutriiuenlum, iii con- seiisu perfeaio. § 2. Et saepe coulingit ut boc, quod iiialiguus spiritus seminat in cogitatione, caro in (ieleciaiionein trahat, nec ianien aniinus eidem de
noii esi; quum vero caro delectari coeperll, lunc ^^fl/w prxcepta, ut : non uccides^ qumdam my$iiea
'"^'^" '"^''^' "' '' ' ^jP^/^ iacrificiorum pracepta, ut de agno, et alia
similia hi$, Moralia mandata ad naturalejus spectam, atque ideo nullam muiabiliiaiem recepisse mon$trani tur. Mystica vero, quantum ad superficiem, a naiu- rali jure probantur aliena^ quantum ad moralem in- telligentiam, inveniuntur sibi annexa; acper hoc^ et si secundum superficiem videantur esse mutata, tamen
leciationiconbenliai.Etquumcaiosine anima dQi^i- ^ secundum moralem intelligentiam muiabiliiatem
ctari iiequeai, ipse tamen animus carnis voluptaiilms
teluclaas in delectalionecarnalialiquo moJoiigatur
iiiviiiis, ut ei ex ralione coniradicat, nec coiisenliat,
ci iaitien ileleclalioue ligalus sii, sed iigatuin se
veheinenier ingemiscai. Undc el ille coelesiis exer-
iiuis pra^cipuus iiiilos gemebai dici^ns ^^ : Video
Qfiam legeni in membris meis repugnantem legi menlis
niiiB , et captivum nie ducentem in lege ^* peccaii ,
quK ett in membris meis. Si aulem ^ captivus eral,
niiiiiuie repiignabat : quapropler ei capiiviis cral, ei
repiignabat ^'. Igiiur legi mentis eius lex, qii:e in
scire probanlur.^ i. Naturale ergo jus ab exordio ra- tionalis creaturiv incipiens, ut supra dictum est, manet immobile. Jus vero consuetudinis post naturaiem legem exordium habuit, ex quo homines convenimes in unum cceperunt simul habitare; quod ex eo tempore factum creditur, ex quo Cain «* civitatem cedificai^se legitur, quod quum diluvio " propter hominum rarita* tem fere videatnr exstinctum, postea a tempore Nem- roth reparatum sive potius immutatum existimatur^ quum ipse simul cum aliis alios coepit opprimere; alii sua imbecillihate ejus ditioni coeperunt esne subjecti NOTATIONES CORUECTORIM.
* Et propter: n«c usqiiead finem neque in codi- d lectationem, et intcr delectalionem alque consennum ;
I...C n 12..^«^..:: ..«.-..o ....»a iioj«.« «^«..^ :.. judicem sui facint animim priesidem. BiirchardMS
judicem sui pra^sidere animum. Reiiqna lere ui Gra- tiaiiiis. ApudRedam vero : et inter suggeuionem atque deiectationem, inter delectationem et consensum judex sui animus prtesideat, In collectioiie Isidori : et ne- cessarium est magna diicretione inter suggestionem et delectationem atque consensum judicem sui prodere animum.
s Si autem : Magna eliam hoc loco codicum va- rietas est. Brevissima et satis integra leciio est in codiceepislolarum U. Gregorii oiim Liueiiui itnpresso: Si autemcaptivuserat, minimepugnabal, sedpugnabat^ quapropter eaptivus non erai. Ecce ilaque, etc.
ciliiis B. Gregorii, iieque apud Bedam, neque iii iribus vetusiis Cratiani exemplaribus habeniur. Smit tameii apud Burchardum et Ivouem ei Panor- iniam et Poiycarpum.
C. II. « Paiea : Abcst hsec Palea non solum a prtino et deciino Vaiicaiiis, verum et ab aliis, qux ali({uol Paleas habcnt. Rubrica auiem abesi ab om« nibus. In quibusenim capui hoc reperiiur, conjuncie poniiur cuiii superiore, queinadmodum eliam apud burcharduni et Ivotiem.
< Suggestiotiem : Sic emendalum est ex originali, a quo paruin discrepat Ivu; anlea legebatur : et ne* cessmia est magna discretio inler $ugge$lionem et de^
Djst. \L C, I. •<7ifi, ^ttod : Gregor. = C. IL * Greg. ib. Beda L L Burch. L 5, c. 43. Ivo Dec^. p. 2, C.J2. ' ' ' - - . . ...
*ervai Corr.
Oecr. 1. 9, c- 112. ' *♦ Geues. c. i', v. if. " Geoes. c. 7. Patrol. CLXXXVII.
T. VI. V "•. "^w*. ^oa : uregor. = ij. n. ' Greg. ib. Beda L L Burch. L o, c. 43. Ivo Dec^.
c. 12. '^ttifl primam : Gregor. qui quumprimam : Ivo. *Mectionem a Corr. ex Beda laudalam
i Ed. Opp. Greg. Maur. " Rom. c. 7, v. 23. »» in legem : Edd. Arg. Venet. 1. »» leciiouem a
indicaiain sequiiur Edd. Opp. Greg. Maur. — in Cliiffletiana esl ut apud Gratianum. =r C. HL * Ivo
43
undi in Cene$i ** legitur de eo
robusius veiialor essc coram Demino, id e$l ^ /lomt-
DECRETI PARS PRIMA. D1ST. TIll. 14
Coppil Nemrolh A "«m oppressor et exsiinetor; qnoM etiam ad turrim wdificandam allexit.
DISTINCTIO VIL
GRATUNCJS.
I Pars. Ju» autem constitutioni$ eapit a justi/ica- iionibu$ , qua$ Dominus tradidit Mou$i ' dicen$ : Si eineris serrum Hebni^um, eic.
Vnde Isidorustn libro V Etym, e. I ait : C. I. De condiloribu$ legum. Moyscs genli Ilebrscx primus omnium dlvinas leges sacris liieris explicavit. Phoroneus rex GrsRcis primus lege3 judiciaque consliluit. Hercnrius Tris- jnegislus primus leges iEgypliis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus priiniis Lacedaemoniis jura ex Apollinisauctoritate confinxitk Nunui Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanas edidit. Deinde quum populus seditiosos * magislratus ferre non posset» decemvi- ros kgibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum se monem translaias XII ubulis exDOsuerunt.
G, II. JVomtna eorum^ qui tege$ XII tabulanm expo^ $uerunt. [Isidor ibidem cuniineuier.] Fuerunl autem hi App. Claudius, T. Gcniicius, P. Sextius, Sp. Vetitrius, C. Julius, A. Manlins, Ser. Sulpicius, P. Curiaiius, T. Romllius« Sp. Posi- bumius. Ili decemviri legum conscribendaruiii electi sunt. Leges autcm redigere in libris primus consul Ponipeius instiiuere volutt, sed non persevcravit H obtrectaiorum metu. Dcinde Cxsar coepit id racero, sed ante interfeclus est. Paulatim auiem auiiqiirt) leges vetiistate atque incuria obsolevcrunt ', quaririi elsi nullus jam usus esl, nolilia tamen necessaria vidctur. Novae lcges a Conslanlino Caisare coepenint et reliquis succedentibus, erantque permiiix et inordinalae. Postea ^ Theodosius minor Augusius a:l simililudinem Gregorianl et Hermogeniani codicrm factum corstiiutionum a Constaniini temporibus suU proprio cujusque imperatoris tilulo disposuii, quein a sao nomine Theodosianum vocavlt.
GRATIANDS.
I Pars. Dilfert autem ju$ naturale * a con$uetU'
dine et eon$titutione. Nam jure naturali omnia $uni
communia omnibu^^ quod non $olum inter eo$ $er*
iiatum ereditur , de quibu$ legitur * : &lulliludinis
DISTINCTIO VIII.
jure vero eon$tittUiom$ hoc meumt illud atteriue
Quo jure defendis Tillas ecclesi» * *, divino, an huinano ? Divinum jus In scrlpturis habemus, huina- num jus in legibus regum. Unde quisque possidei.
aulem credeniium eral cor unum etanima una, etc, ^ quod possidet ? Nonne jure hiimano ? Nam jure di-
terum eliam prffcedenti tempore a philosophi$ tradi^
tum invenitur, Vnde apud Platonem iUa civila$ ju$ti$'
$ime ordinata traditur, in qua qui$que proprio$ ne$cit
alfectu$, Jure vero con$uetudini$ vel con$titutioni$ hoe
meum e$ty illud alteriu$»
Unde Augustinus* ait tract. VI ad c, i ^\ 25. Joanni$ :
C. I. Jure divtno omnia $unt communia omnibu$:
ymo Domini ^ e$t' terra et plenitudo eju$, Pauperes et divites Deus de ' uno limo fecit, et pauperes et diviies una terra supportat. Jure tamen humano dicitur : h»c villa roea est. haec domus mca, liic scr- Tusmeus est. Jura* autem humana jura iinperatoruui sunt : quare? Quia ipsa jura humana per impera- lores et reges saeculi Deus distribuit geiieri humatio. Iiem ibtdem panlo inferiue, § 1. Tulle i> jura iinpe-
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. III. ^ Id e$t : Glossa ordinaria ad istum locura dareniur, aui adderentur. quaecunque addenda yide- tx Alcuino ita habet : id e$t hominum oppre$$or et banlur, placuit integriiiu apponere locitiii B. Aiigu- 4X$tinctor; quo$ aUexit^ ut turrim contra Deum con- stini. Apud ipsum igitur pust verb. humano^ aiiiece- $truerent. dentis paragraphi, h%c seqiiuniiir: VuUis leg.mn$
DiST. VIII. C. I. • Eule$i(B : Hxc diclio non est f) lege$ jurisperitorum % et tecundum ipsas agamus de apud B. Augustinum. Nam ibi agit conira Donatistas, ti//fs ? Si jure humano vuUis pos$idere^ recitemus leye$
• qui tegihus imperatorum villas sibi ademptas et eccle- siae catlioiicaB allributas esse querebantur. Quare, quuin Donatislae dicerent : vUia$ no$tra$ tulerum^ fundos no$tro$ tulerunt; ut eos inse convincat, nul- lom jus in illis habulsse, aut nabere, qaibusdam pneposllis, addit Ista : Quo jure defendi$ viUas? di- €inOt etc. Et infra II. q. I. c Si quae eausas^ ubi Gralianus citat initium hujus capitis, ista dictio, ^ccleM^ non habelur. Est tamen apud Anselmum, ivuiioni et in Panormla locis indicatis. b ToUe: Quoniam glossa obstitit, ne omoia emen-
imperatorum ; videamus^ si aliquid volueriui ab hivre" ticit po$$ideri. Sedquid mihie$t imperalor ? Secundum ju$ ip$iu$ po$$ide$ terram. Aut toUejura imperatorum, et qui$ audet dicere: mea e$t iUa vitta^ aut meus est iUeservus^ aut domus hmemea e$t ? Si autem ui tenenn* tur i$ta ab hominibus^ jura acceperunt regum^ vuUi$ recitemu$ lege$^ ut gaudeatis^ qma vel unum hontm habeaii$9 et non impuMi$. nisi mansuetudini cotumbtB^ quia vet ibi vobi$ permittitu permanere? Leguutur enim. lege$ manife$tWfUbi rprmce^erunt imoeraio- re$, etc.
DisT. VI. C. III. " Genes. c. 10, t. 9.
DisT. VII. Pars. L * Exod. c. 24, t. I.=C. L * iu legitur etiam apod Aurel. Victorem de viris illiistr. ^uem Isidorus est seciitus. = C. IL • exoleterunt : Isidor. * Ivo Pan, l. 2, c. 144. Decr. p. 4, c. 170. • DiST. Vlli. Pars I. * ju$ naluroi : Ed. Bas. • Acl. c. 4, t. 32. = C. I. * Ansclm. 1. 12, c. 62. (56). Ivo JPan. 1. 2, c. 63. Decr. p. 3, c. 194. * tox : eccle$i(e, auaro apud Anselinuro proslare asserunt correclorev, iii codice Ans. coll. cerie non cst invenu * Psaliu. 25, v. 1. * Genes. c. 2. * jure ergo humanOf juro vnieratOYum, quare ? Auguslin. Anselnu
43
niorann ei q«is Midet dicere aut meus est iite semis» aut domus iixc niea esi ? Si auiem, ut teneanlur isu ab bominibus, regum jiira feceront, vuiiis nt reticeamus ^ leges, Lt gau~ dealis ? etc. Item ibidem pauci$ interjectis, $ 2. Le- ganiur * i^es ', ubi manifesle pneceperunt impera- lores, eos, qui praeter ecclesiae catlioiic» comniu- niouem usurpant sibi nomen Gbrislianum, nec yo- iunl in pace colere pacis aucloreni, niliii noinine ecciesiae audeant possidere. § 3. Sed quid nobis et imperaiori 7 Sed jam diii, de jure humano agiiur. El tameo Apostoius " voiuit serviri regibus» voiuit lionorari reges» et dixit : Regem reveremini. Nolite dicere, quid mihi et regi ? Quid tibi ei^o et posses- sioni? Per jura regum possidentur possessiones. Dixisti, quid mihi et regi ? Noii dicere possessiones ^ luas, quia ipsa ^^ jura bumana renunciasii, quibus possidentur possessiones.
II Pars. Gratianus. Dignitale vero ju$ natnrale simpliciter prwvatel contuetudini et constitulioni. QucB" cunque enim vel moribus recepla sunt^ vel rescriplis comprehensa, $t naturali Juri fuerint adversa^ vana it irrita habenda sunt.
(Jnde Augustiuus f ait, lib. III Confesstonum^ c, 8 : C. 11« Adversus naturale jus nutli quicquam agere ticet,
Qttx contra mores bominum sunt ilagitia, pro morum diversitate vitanda sunt, ut pactum Inier se civitatis aut gentis consueludine, vei iege flrmatum, nulla civis aut peregrini libidine violetur. Turpis enim omnis pars esi suo universo noii congruens. ^ $ 1. Quuro autem Deus aliquid conira morem aut pacluui quorunilibet jubet, etsi nunquam ibi factum est, faciendum est; et si omissum, instaurandum esi; et si instituium non eral> instituendum est. § 2. Si enim regi iicet in civitate, cui regnat, juiiere aliquid, quod neque ante illum quisquam, nec ipse unquain jusseral, et non contra societatein civitatis ejus obtemperatur, imo contra soJtetatem non ob tcmperatur (generale quippe pactum est societatis liumanae, obedirc regibus suis), quanto magis Deo
DECRCTI PARS PRIMA. DIST. VJI. H
mea est ilia villa, A ril, sine diibitatione serviendum est? Sicut enim in
polestatibiis societatis human;e major potestas mi- no(i ad ol)ediendum prxponitur, ita Deus omnibus.
C. 111. Itadicitus est evellenda perniciosa consueiudo.
Item Nicolaus « " Papa Hincmaro Remensi Archy- episcopo, ,
Mala consucludo, quae non minns quam perniciosa
corriipteia vitanda ** esl, nisi citins radicitus evel-
latur, in privilegiorum jus ab iiiiprobis ^* assiimitur,
et incipiuiit prxvaricationes et varise pnesumliones,
celerrime non compressae, pro legibus vcnerari et
privilegiorum more perpetuo celebrari.
G. IV. Veritatietrationiconsuetudoest postponenda,
Item Augustinus *** tib. III de Baplismo, contra Do^ natislas^ c. (?.
c Veritate manifestata cedat consnetucio ven- tati *^ > : plane respondeo, qois dubitet veritati ma» nifesiatae dei)ere consoetudinem cedere? Item c Ne- ino consuetudinem rationi et veritaii prxponat, quia consuetudinem ratio et vcritas semper exchw dit ". I
C. V. Quoilibet contueludo veritali est postponenda. Item Gregorius^ *• Wimundo Aversano Episeope,
Si consuctudiiicm fortassis opponas, adverten- dum est, quod Dominus dicit ^^ : c Rgo sum veritas et vita. Non dixit : Ego sum consuetudo, scd veri- ta^^^.f S i. Et certe» ut B. Gypriani *' utamur seii- tentia, quxiiliet consueiudo, quantumvis veiusta, quantunivis vulgata, veritali oinniuo est poslpo* nenda, et usus, qui veritali est conirarius, abo- iendus.
G« VI. Veritaie revelata^ consuetndinem sibi cedere oportet.
Item Aogostinus lib. II l de Bapiismo^ contra Do* natistaSf cap, 5.
Qui*^contepmtaveritate prxsumit consuetudinem 'seqoi, aut circa fratres invidus cstet malignus, quibus veritas revelatur, aut circa Dcum ingratua est, cujos inspiratione ecclesia ejus instruitur ei
regnatori universae creatunc sux, ad ea, quae jusse- D infra. In evangelio *^ Dominus : Ego sum, iiiquit»
NOTATIONES GORRECTORUM.
C. III. c Gaput hbc est ex epistola Nicolai, qu% incipii : Epistolam Beatitudinis tuce; exstalque una cum aliis ejusdeni et aliorum PontiQcum epislolis manuscriplis Komae in bibliotheca mouasterii Domi- uicanoruiu, ex qua hoc caput emendatum est.
G. V. d Guitmundo : In alimiot manuscripiis, et apud Ivonera est : Gregorius VIL In hiijus poii- tificatu Guitmundiis Aversanus episcopus scripsit de corpore et sanguine Domini coiitra Berengarium, qui liber exsut.
DtST. VIII. G. I. ^ r^dremuf : Augustin. Ivo. ' reUganlur: edd. ant. cotlatx omnes. * Theod. Cod. I. 46, t. 5, const. 45, 51, 54. -^ Just. God. 1. i, I. 5, const. 4. ** I. Petr. c. 2, v. it. ** ad ipsa : August. Ivo. * imperatorum : August. Anselm. Boehm. =: P. U. f Ivo Decr. p. 4, c. i78. = C. ili. '* Dat. A. 868, inter acta synodi Suessionensis. Mansi Goll. Conc. Tom. i5, p. 752. — Ivo Pan. I. 2, c. i65. Decr* p. 4, c. 203. " abjicienda et vitanda ;'£dd. Venett. I. II. Paris. Lugd. I. II. '* impiis : Edd. ant. coll. omnes. — Ivo.=:G. IV.*** Ivo Pan. i. 2. c i65. Decr. p. 4, c. 208. — inl. ead. c. 6, »* verba Libosi a Vagis inCotic. Garih. Gypriani c. 50. A. 296. ^* verba Felicis a Buslaceni, ib. c. 63. =:G. V. ** canon. in- ccrti plane lemporis.— Ivo Pan. i, 2, c. i66. Decr. p. 4» c. 213.— Gref^or. VII Wimundo Av. E, : Ivo. — Greg. VII, Guitlimundo Av, E, : Ed Basil. — * Greg, Guillimundo Av» E, : Edd. ant. coll. omnes cum Paiiorm. Ed. Basil. -^ Gregor, VII, Gilmundo adversario Ep, : Durand in praef., lib. 2, de modo gen. coiic. celebr. — Gregorium / V in vet. cod. Pan. laudari monuit Baluz. ad Ant. August. de einend. GraL *' Joann. c. i4, v. 6. '' verba Libosi a Vagis in Conc. Garih., c. 30. '* in Gonc. Garth. modo laU» dato. C. VI. ** ivo Decr., p. 4, c. 234, ab inii. suni vcrbj Custi a Sicca L I, c. 28, " cf. supr. not. 15. 19.'
47 BECRETI PARS PIUMA. DIST. IX. M
rerfioi : non dixit : ego suiii consuehido. Iiaque A ris esi : propler quod reticlo errore scquanuir ?eri-
TcriUte manirestata ccdat consuctudo veriiaii, et infra* Revelaiione ** fjicia verltatis cedat consue- tudo • veritati, quia el Pelrus *\ qiii prius cir- cnincidebat , eesslt Paulo verilatcm praedicanti , €< m{ra. Quuin Cliristus '^ veritos sit, magis verita* tem, quam consuotudinem sequl debemus , quia < consuciudincm ratio et veritas seinper exdudit **•
C. \ll. Consueiudo rationi fruilra opponitttr.
Mem in Ub. 7 V .f (/# Baptismo, eontra Donatlstai,
cap. 5.
c Fruslra **, > inquil, c qnidain, qui ratloiie viii-
cuntur, consuetudinem iioliis objiciunt, quasi con*
auetudo major sit verilate, aut non id sit in spiri-
lualibus scquendum, quod in melids Tuerit a Spi-
ritu sancto revelatiiin.» Hoc *^ plane veruro esl, quia R
ratio et verltas consuetudini praeponenda est. Sed
quum consuetudini veritas suffragatur» nihil oportet
ftnuins retineri.
C. VHI. liationem consueludOt impedire non debet,
Iiem Cyprianiis m epistola** ad Pompelum\ eontra epistolam Stephani.
Consuetudo, qux apud quosdam obrepserat, im-
pedire non debet, quo minus veritas praevaleut ct
viticat. Nam consuetudo sine veritate vetustas erro-
tatem, scientes, quia ct apiid Esdram ** «crit.is
vicit, sicut scriptuiii est : Veritas mane ei invit'e$eit
in aternumf et vivit et obiinet in stecula sa^culorum.
Idein in epislofa ** ad Jubaiamtni , circa med,
Iffnosci * potest siinpliciler errnnli, sicut de seipso
dicit aposloliis Paulus *^ : Qui primo, Inquit , fui
biasphemuSf et persecutor et injuriosus; sed mmrt*
cordiam meruif quia ignorans feci. Post Inspiralio-
nem vero et revelationeni raciam, qul in eo, quoil
erruverat, perseverat, prudens et sciens sine venu
ignorantiae peccat : praesumptione enlni atque obsti«-
natione quadain nililur, qiiuin ratione superetur.
C. IX. Dei veritatem^ non hominum consuetudinem
se^ui oportet.
« Idem lib. II, ep. 5, ad CtecUxum **•
Si soliis Chrisius audiendus est, non debemus attendere, quid aliquis ante iios raciendum putave* ril, sed quid, qui ante omnes est , Christus prior fecerii. Neque enim hominis consuetudinem sequi oportet , sed Dei veritatem , quum per Esaiam ** propheiam Deus loqualuret dicat:Sfii« causaauiem colunt me, mandata et doctrinas hominum docentes» Gralianus. Liquido igitur apparet^ quod consue^ tudo nnturalijuri postponitur.
DISTINCTIO IX.
GKATIANGS. 1 Pars. Quod autem et constitutio naturali juri czdat, muUipiiei auctoritate probatur. Ait enim Auguslinus ad Bonifacium Comitem, epist^ L.:
C. I. Heges principum naturali juri prcvatere non debent,
PALEA •.
f Imperatores, quando pro Llsitate conlra veri- laiem constituunt malas leges, probantur benc cre- dentes et coronantur perseverantes; quando auiem
C pro veriiaie contra falsitatem constituunt bonas legcs, tcrrentur sscvientes et corrigunlur intclli- genles. >
§ 1. Quicunqiie ^ ' ergo Icgibus imperatoruni, quae pro Dei veritate feruntur, obteniperare noii vult, acquirit grande suppliciuin. Quicunque vero legibus imperaloruin, qiiae contra veritateni Dei te* runtur, obtemperare non vult, acquirit grande prx'- mium.
c § 2. Nam et tcmporibus prophetarum omnes re-
NOTATIONES. CORRECTORUM.
C. VI. * Cedat consuetudo : Apud B. Aiigusiinum et Ivonein et in Panormia legitur : cedat error. Sed vere B. Angustinus ex ipsiusmet Zosimi verbis col- llgit, quod ille errorein appellabui, fuisse consue- ludincin. Ita eniin responuet : NoUit quidem iste diccre consuetudinem , sed errorem, Yerumlamen, cum dicit : quia et Petrus, qui prius circumcidehat, cessit Paulo veritateni praedicanti, satis indicat^ quod aliud etiam de baptismo Heri solebat,
t Quia consuetudinem : Verba haec usque ac^flnem apud Ivonem et Gratianum satis commode bic ad- necluntiir, repetita ex verbis Felicis, quae referun- tur supra, c. verilate,
C. vJII. s Ignosci : Apud B. Cyprianum legitur :
^ ignosei enim potett, ct his aiitccedunl ea, qiiae le- giiniur supra c, frustra, usque ad verb. revelatum. DiST. IX. C. 1. « Palea : In exemplarjbus anii- quis Gratiani, in qnibus aut nullae, aui paucae sunt Paleae, hoe loco habetnr tantum a versic. Quicun-' que, usque ad vers. Nnm et temporibus. Iii aliis aulem, in qiiibus suiit, habelur integruiii lioc captit et siiie noia Paleae. £st autem lotum in eodcm B. Augustini loco.
^ Quicunque : Coininiitalns eiiam apud Ivoiipiii et in Panormia est ordo verboruin B. AiigUbtJii , apud qiiem, qni mereiur pra*iniuin , pnorc» qui iupplicium, poste^^iore loco ponitur.
DiST Vm. C. VI. •• verba Zosiml a Tharassa 1. 1. "G21I. c. 2, v. 7. *^ verba Honorati a Tucca I. I. c. 77. ** sup. ead., c. 4r. == C. VII. + Ivo Decr., p. 2, c. 94 cf^ p. 4, c. 235. >* Verba Cypriani in Ep. ad inbaianuui. *^ verha ipsius Augustini. =: G. Vlll. *' £p. 74. (sc. c. A. 25(>) in £d. Opp. Oxoii. ** 3 Esdr., c. 4, V. 38. •• Ep. 73, ibid. •' I Tim., c. I, v. 13. =:C. IX. ** £p. (>3 (A. 253)£d.Ox. — Ansel. i. 9, c. 8 (o). '* Esa., c. 29» v. 13.
DisT. IX. P. 1. « Ep. 183 (scr. c. A. 417) in Ed. Maurin. sC. I. • ho Pan. 1. 2, c. 148. Dter^ p. 4» c. 148.
19
BECRETI PARS PRIMA. DIST. IX.
8»
ges, qul fn popu.o Dei non probibuerunl. nec e»er- A pellanlur, didici bonc trmorem bonoremqae deferre.
leruiily qu» coiitra Dei praecepia rueranl insiiiula, ciiipaniur, et qui praliibuerunt ci everierunl, super aiiorum merila iaudantur. £t rex * Niibucliodonosor, qnum servus esset idolorom, conslituil sacrilcgaui icgem, ut simulacrum adoraretur; sed ejus impi» fonsiitutioni qiii obedire noluerunl^ pie fidditerque feceruuL Idem tamen rex, divino correclus mira- ctilo, pi:im el laiidabilem legem pro veritate coiisii- tiiit, ui quicunque dieeret bla«pbemiam in Deam ^ Siarac, Missac et Abdenago» cum domo sua peiii- tus interiret. >
PALEA. C II. Prineipeg tenenlur et ipti vivere legibue J«f j. Item ex verbh Isidori tib. 111 Senientianm , de $ummo bono, c. 53 «*. B
I Jn.<ti]in est, princtpein legibus obtemperare •uis. Tnnc enim jura sua ab omnibus cuslodieiida cxisiiinet, qiiando et ipse iHis reTerentiam prsebei. Principes legibus teiieri suis, nec in seconvenit», posse dauinare jura, qnx in subjectis cofistituunt.. Justa est eiHin vocis eorum aucloritas, si qnod populis prohibent, sibi licere non patiantur. i €. III. Scripiuris canowcit tractatorum Uterce
deterniunt. ttm Aut^ustinus t in Prologo libri lU de Tn* nitate.
II Pars. Noli meis litensquasi eanonicis scrlplih ris deservire. Sed in illis et quod non credebas qiiuin inveueris , incnnctanter crede : in istis au* lem, qnod cerCuin ^ non habebas, nisi certuni intel- C lexeris, noli (irmum ' tenere.
C. iV. /r traciaiorum opHtculit muUa eorrigenda
inveniuntur. kiein ad Vineentium Victoremt ^if>^ IV d$ antma et ejtu origine^ cap, i **. Negare non possum» nec debeo» sicut in ipsis majoribiis ', ila roulta esse in tam muliis opusculis nieis, quae poftsunfr justo judicia et nulla temeriute (lainnsri.
C. Y. In tcriptie eanonicit mendacia non admit" tuniuf.
IJem ad Bieronymum epitt. XIX *.
Ego solis eis scripioruin ^V qui jam caiiouici ap- f) veritate deyiatum est?
ut nullum eorum " scribendo errasse audeain cre- deie, ac si aUquId in eis offendero, quod videatur conirarium ver^cati, nihil allud quam vel mendo- sum esse cocricem, vel interpretem non assecuiiin» esse, quod dictum est, vei me minime iniellexisse^ non ambigam. Alios autem ita lego, ut quanlalibet sanctitate doctrinaque polleant^*, non ideo verum puieni, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi<i per alios anctores, vel caoonicas vel probabiles ratio- nes, quod a vero non abhorreat , persuadere po* tueruiii.
C. VI. Libris veterum Hebraa vo/umtna, novtJ Grtsca
aucloriiaiem impendunt,
Idem <•
Ut veicrum librorum fldes de bebraeis voiumini* bus examinanda est, ila novorum graeci sermonis nonnam desiderau
C. VII, NiliH auctoritatis canonicit remanebit terim pturity ti ad eat mendacia fuerint admista^
Item Auguslinus ad Bieronymum^ episl, IX ••.
Si ad scripturas sanctas admissa fuerint vel ■* olEciosa mendacia, quid in eis remanebit auciorl- lalis? Quae tandein de scripiuris illis seiiteiilia pro- ferelur, cujus pondere contenliosae faisitaiis obie- ratur'^ improbitas?
G. YIII. Literit omnium epiteoporum taera pra*po^ nitur tcriptura.
Item * de Baptitmo contra Donatistas^ Ub II, r. Si. Quts nesciat sanctain scripturam canoiiicam, taro veteris quain novt testamentt, certis suis tenninis coniineri , eamque omnibus posteriocibus episcopo- rum iiteris ila pRcponi, ut de iila omnino dubitari et disceptari non possit, utruia verum vel iitruiii rectum sit, quicquid in ea scriptiim esse constite- rit? Episcoporum aiUem liieras, quas post conrirnia- tum canonem vel scriptie sunl vcl scribnntiir, ei per sermonem forte sapieniiorem cujuslibet in ea re perilioris, et per aliorum episcoporum gravio- rem auctoritatem dootioremqne prndeniiam, et per coiicjlia licere reprehendi, si quid in.eisforiea
NOTATIONES CORRECTORUM.
C n. « In aliqnot vetiisiis exemplaribus caput bnc iion habetiir : in hliis vero conjunctum est sn- periori, ei non lialiet rubricain.
C. V. ^ Mihi per aUos : Sic eliam in manuscri- ptis, ei in glossa. Apud B. Augnslinuin est : mihi *^ per iitos auctores canonicos , vel probabiU ra-
tione: nec mnlio secus apud Ivonem. Alias vero nonnullas varieiales saiis~visum est iamargine i^- dicare.
C. VI. • Idem : Yerba hnjus capitis sunt D. IIio« ronymi ad Lucinium B;eticum epist. 28, sed miilalt iion est inscriptio ob glossatn iu vers. Grasci.
DiST. IX. C. n. • Dan., c.5, f. 5. ^ Deum verum • Angustin. ' Biirch. I. 45, c. i2. Ivo Decr., p. 16, r.i3 Cll. * convenit frustrarijura:\M. Ed.Areval., textum Gratiani servat Isidori Ed. BreuIiana.=xG. III t Ivo Paii. 1. 4, c. 120. Decr., p. i, c. 71. • certum habebat : Edd. Arg. Bas. Venet. L ^ firmiter reti- nere: Augustin. /irme tenere, Ed. B.is. Ivo.=rC. IV. ** Ivo Decr., p. 4, c. 73. • moribus Anguslin. Ivo. = C. V. • Ep. «2, § 5. (scr. A. 405.) Ed. Maurin. — Ivo Pan. I. 2, c. 119. Decr., p. i, c. 74. »• Scri- purarum iibris : Aiigiistin. Ivo Pan. ^*' eorum auctorem in scribendo aUquid errasse^ firnmsime credam: m. ^* praspoUeant : AiiRUslin. = G. VII. •» Ep. 40, c. 5 (scr. c. A. 397.) Ed. Maur.— Ivo Decr., p. 4^ r. 2|5. *^ vclut oficiosa : August. — fueritu offieiota : Ed. Liigd. I. ^* obseretnr : Edd. Arg. Yeuett. I» U. iNorimb. Ludg. I, IL =G. VIIL * Ivo Decr., p. 4^ c. 227. Polyc. L 3, L 21-
n DECRETI PARS
C. IX. Ex dicH$ quorumtibel eptscoporum conlra X divina mandata calumnicB non coUigantur.
Idero ad Vincentium episl. XLVIII ^* eonlra Dona-
tiitai,
No]i frater contra divina tam rouUa, tam ciara,
am indtibiiata (esiimonia coDigere velle calumnias
ex episcoporum scriptis» sive nostrorum, sicat Hi-
larii. sive ' " (antequam pars Donati separaretur),
ipsius uniUlis, sicut Cypriani et Agrippini ; primo,
qnia hoc genus iilerarum ab auctoritate ^^ canonis
distinguendum e$t : non enim sic leguntur, tanquam
iia ex eis testimonium proferatur, ut contra seniire
non liceat, sicubi forte aliter ^apuerint, quam veri-
tas poitulat, (n eo quippe numero sumus, ut non
dedignemnr etiam nobis dictum ab Apostoio acci-
pere^* : Et ti quid aliter iapitii, id quoque J)eus
vobis revelavit « ".
C. X. Non debelur par auetorttai canonlcU tcriptU" ris et expositionibus earum,
Jiem ad Fortunatianumf epist. lll *^ Neque quorumlibet disputationes, qu^mvia ca- tholicorum et laudalorum l^ominum, velut scriptu- ras canonicas habere debemus, ut nobis non liceat salva honorificentia , quse illis debetur bominibus, aliquid io eorum scriptis improbare atque respuere,
PRIMA. DIST. X. a
si forte Invenerimus, quod aliter senserint quam verilas habet, divino adjutorio vel ab aliis intellecu vel a nobis. Talis ego sum in scriptis aliorum» qua- les ** volo esse intelleciores meorum.
C. XI. Exemplis ratio tand prtefertur.
Idem ad Marcellinum de civitate Dei^ lib, 7, c. 25**
lc. ?2, 5 2].
Sana qulppe ratio etiani ex<^mpli8 anteponenda. esl : cui quidem et exempla concordant, sed illa, quae tanto digniora sunt imilaiione, quanto excei* lentiora pielaie.
Gratianus. Quumergo In naturalijure nihilaliud prcgcipiatur, quam quod Deus vuU fieri, mhilque te- tetur quam quod Deus prohibet fieri; deniqueauum in canonica scriptura nihii aliud^ quam in divinis legibus inveniatur^ divinte vero teges naiura consi- stant : palet^ quod quacunque divince voluntati^ seu canonictB scriptura: contraria probantur^ eadem et naturali juri inveniuntur adversa* Unde quceeunque divinas voluntatif seu canonica scriptune seu divinis legibus postponenda ccnsentur^ eisdem naturale jus prceferri oportet. Constitutiones ergo vel eeclesiasticm vel saculares^ «t naturali juri contrarifs probantur^ penitus sunt excludendce^
GRATIAN13S.
DISTINCTIO X.
C obvlare^. Item * : Lex imperalorum non est supra
Constilutiones vero principum ecclesiasticit consti- {utionibus non prceeminent, sed obsequuntur»
Vnde Nicolans Papa seribit episcopis tn ConcUio
apud convicinum congregatis * : C. I. Lex imperatorum ecctesiastica jura disMhere non potest.
Lege« imperatorum non omnibus ecclesiasticis controversiis utendum est, praesertim quum inve- niautur evangelicae ac caooDicx sanctioni ^llquoties
NOTATIONES C. IX. ' Sive antequam : Antea legebatur : tive Cypriani et Agrippini, antequam part Donati separe^ tur, Restituta est vera lectio ex B. Augusiino et aliciuot exemplartbus Graliani etlvone. Cyprianus eniin et Agrippinus multo anie Donati scbisma in ecciesix uQiUte decesserant : qua in re erravit 9uctor gioss».
9 Revetavit : Iia enim originale et Ivo et aliquot editlones novi tesumenti. Sed idem B. Augusiiiius iu Joaunem tract. 5, iS, 53 et 98, et ahbi fere sempcr legit : revelabit , et explanat. Graece est
DisT. A. C. I. « Lege :C^pni hoc sQmpium est ex epistola Nicolai quae exstat in codice bibUotbec» Domiuicanse, de quo dictum est supra distinct. 8, c. fttaia. Titulus aulem epistolae hic est : Nicotaus
legem Dei, sed subtus. imperiali judicio non possunt ecclesiastica jura dissolvi §1. Ad quodosteodendum, duorum horum ', scilicet Innocentii et Gregorii, satis sufflciuut testimonia. Sanctus ^ quidem Inno- centius in decretali epistola sua ad Alexandrum Antiochenum episcopum ait : < Nam qiiod scisciu- ris, utrum divisis imperiali judicio provinciis, ut du» melropoles flant, sic duomelropolilani episcopi debeant nominari : non visum * est ad mobiliiateui
CORRECTORUM.
D urvus servorum Dei Reverendissimis ac sanctissimit confratribus nostris Metropotitanis, Episcopis ei ee- teris diversarum provinciarum ac urbium Prcesutibus^ ifui in Convicinum villam publicam secus civitalem Siivanectis convenistis, Eadein epistola nuper ini- pressa est iu appendice Bibliothecae saiictorum Pa- irum.
i> Obviare : Apud Nicolaum sequitur contmenler : ad quod ostendendvm^ eic. Quaeautein apiid Gnitia- num sunt iiiterjecta, nonsuiit hoc loco iii episiuia, neque in Polvcarpo , neque apud Anselmum; se<i verba illa : Lex imperatorum non est supra tegem I>ei, leii <tt6<us, a Burchardo et Ivone citantur ex di^cretis Pii Papx c, 3, habenlur aulem in capitula- ribus adjcctis c. 17, reliqua autem habentur iiifra iu hoc eodem capite. S Ecce quemadmodum:
DiST. IX. G. IX. " Epist. 93, c. 10 (A. 408). — Ajiselm., I. i, c. 56(59). Deusdedit, p. 2. Ivo Decr. , p. i, c. 238. " apud Anselmum legitur ut restitulum est a Corr. R. ^* a cananicit aucto- ritate: Codd. Aogust. " Phifipp., c. 5, v. 15. •• revetabit : Ed. Arg. Bas. = C. X. •' Ep. 148, § 13. (scr. ante A. 4i5.) Ivo Decr., p. 4, c 237. ** talet: Augustio. = C. XI. *' Coii tr. p. p. 2,.t. 5u, c. 27. Polyc.,1. 4, t. 26.
Dist. X. C. L > Ep. 32. 6cr. A. 863.— Anselm. 1. 42. c. 54. Ivo Pan. 1. 2. c 138. Decr. p. 4. c. 80. Polyc. I. I, t. 27. *idem : Ed. Bas. * heroum : orig.et Anselin. — hominum : Ed. Bas. ^ Innoc. Ep. 24. iscr. c. a. 415). Ed. Coustanl. — Burch. 1. 15, c 10. Ivo Pan, I. 2, c 159. Decr. p. 16, c 11. • n^n este e re vitum \ Innoc
53
DEGRBTI PARS RRIMa: DIST. X.
M
neccssititiiin mundanarum Dei ecclesiani commu' A 0. Vf . Bonh moribtts et decretis nomanorum pottiifi*
l:iri. bonoresque aul divisiones perpeli, quas pro suis causis faciendas duxerii impcralor. > Beatus * aiilem Gregorius scribens ad Tbeoclistam palriciam inter caetera : c Si, inquit, religionis causa con- jiigia debere dissolvi dicanlur, sciendnm est quia, oisi iioc lex bumana concessit , lex tameo divina prohibuit. » Ecce ' qucinadmoduin iinperiali judicio nou possuntecclesiasiica juradissolvi. Eccequaliter, qiioil lex liumana concessit, divina lex probil)uit §^. Non qiiod iiuperalorum leges (quibus.sa^pe cc- (Ic^iia ulilur coiilra b.xTeticos, ssepe conira tyrannos atfpe coulra pravos quosque defendilnr) dicamiis lieniiiis reniieiidas, scd qiiod eas evangelicis, apo- sioiicis atqiie canonicisdecretis (quibus postponendae uiui) nuUum posse Inferro prariudicium asse- nnius.
ۥ 11. iViAi/ quod evangelicis reguiis obviel, impera- lori agere licet.
7/m Sjmroacbiis Papa tii sexta Synodo^ Romana, lempore Theoderici regis,
Non licet imperalori, ye\ cuiquam pietatem cu- siodienli aliquid contra divina roandata praesumere» iiec quicquam, quod evangelicis, propbelicis aut apostolicis regulis obviet» agere.
C.
eum conslUuliones conlraire uon oossunu
Jlem "•
^ Constitutiones contra canones et docreta prxsu*
lum RomaDorum^ vel bonos mores, iiuliius sunc
momenti.
C. V. Quce saeerdotum sum, reaibus usurpare non licel.
Ilem Nicolaus Papa I in episloia ^^adMichaeUm impe^ ratorem^ cujus inilium esl : « Proposueraiiius. >
Imperium veslrum suis publicu: rei quolidi:iiii&
adininislralionibus debet esse contenluin non usur-
pare qusc sacerdotibus Domini solum conveiiiunt.
C. YI. Tribunalia regum sacerdolali sunt poteslati^ subjecla.
-. Ilem Gregorius Naziaiizeiius in oratione ad cives " Nazianzenos angoris plenus el maaistratum ira^ lum^K
Suscipitisne libertalem verbi? Libenter accipitis, qtiod lex Christi sacerdoiali vos siibjicit potestaii atque istis tribunalibus subdit? Dedil enim et nobift poiestalcm; dedit el priucipatummultoiierrectioreni princjpatibusvestris. Aut numquid juslum vobia vi- detur, si cedal spiritus carni, si a terrenis ccelestia superentur, si divinis prsefernntur humana ?
II Pars. Gratianus. Ecce quod eonstitutiones prin- cipum ecelesiasticis tegibus poHponendtB sunt. (Jbi autem evangeticis alque canonicis decretis non o^ viaverintf omni reverentia dignce habeantur.
.111. Jn ecchsiasticis causis regia voluntas saeer' dotibus est postponenda.
Item Felix» [III] Papa.
Certum est, Iioc rebus vestris esse salutare, ut ^ qiium de causis Dei agilur, juxla ipsius constitutio- ^ ^* ^"- ^9^^ imperatorttmin adjutorium ecclesiw • iiem regtam voluntatem sacerdotibns Christi studea*
Vude Angustinus aitin Dialogo^ idest lib.ll contra litteras Peliliani^ c, 58*.
tis subdere, non prxferre, et sacrosancta per eorum pnrsules potius discere, qiiam docere ; ecclesiasti- cam forinam sequi, non biiic bumanitus sequeiida jnra praefigere, neque ejus sancllonibus velle domi- iiari,cujus clciiientix Deusvoluit tiiae piae devoiionis colla snbiniltere, ne, diiin mensura coelestis dtspo- Miionis ** exceJitur, eatur in coniumeliam dispo- nentis.
iicet assumere. Si in adjutorium vesirum eiiam terreni impcrii leges assumendas pulatis, non rcprclieiidimus. Fecit hoc Paulus *^, quum adversiis injuriosos civem Romanuni se esse lestatus est. C. YIII. Reges ponlilicibus pro wternts , et pontifices regibus pro temporalibus indigentm
Item^ NicoIausPapa I in epist. YIl^* ad Michaetem Imperatorem,
Quoniam idem mediator Dei et hominum, liomo KOTATIONES CORRECTORUM.
C. YII «. Eretesi(e : Auctor hiijus rnbrica: capiit In manuscriptis omnibus, excepto undecimo Vati- hoc ita accepit, qiiasi hic agatur de legibus impera- cano, abest dictio : Imperatori; quemadmodum eC toruin in fsivorcm ccci«sia* lalis, qiiuni ibiB. Aiigu- apud Ivonem. Nonum autem babei : Juliano Epi» siinns Petiliano et Donatistis hxreucis conccdat, scopo. Aliud pervetustum : Jubiano. Celeruni iiile- le{;ibus iiiiperatonim ipsos in adjuloriiim suum uti j. griiin hoc caput est in epistola Nicolai ad Michacieiu |H)si$e, motlo id rallaciler non facerent, quod eos ^ imperatorem, qiix incipit : c Proposueramus; i ex ' ' ' '' • quo rcfertur infra distiiict. 96, c. quum ad verum^
uiia cnm aliis verbis ejusdem epistolae, ex quilius lisec pendent. Et sumptum est ex Gelasio in tomo de anaibematis viACulo.
lecisse conviiicit.
C. VIII ^ Hiiic capiii in codicibus impressis erat pra^positus tiic tituliis : Cyprianus Juliano impera" lijn; qiiod est contra omnem temporum rationem.
DiST. X. C. I. • Fp. 44r I. 1, i cf. infr. C. 27, q. 2. c. t. ' Ivo P. an. 1. % c. UO Decr. p. 4, c. 187. :;=C. II. * Syiiodiis, quain A. .^02, habitain esse vnlgo feriint, supposititia est. Ipsa canonis verba legtinlurin £pp. Pseiidoisidd. Caiixt. 1, etMarcellin.il.— l!)x capitulis Uadrianl citantur apudBurcli, 1.15, c. 8, Anselm. in flne 1. 3, Deusdedii p. 1, c. 3, Ivo Pan. I. 2, c. 141. Decr. p. 4, c. 251, p. 16, c. 9. =x C IH. • £x Ep. ad Zenonem Aug. scr. A. 484. Anselm. I. 4,c. 11, Polyc. 1. 1, t. 48. '* dispensationis: Anselin. = C, IV. " idem : Edd. coll. o. Desumtus canOn est ex Capit. Hadriani c. 39, atque baec citanl Aiiselm. ad fin. I. 3, cum Deusdedit p. 1, c. 3, Ivone Decr. p, 5, c. 38, Polyc, 1. 1, c. fin. — Burchardus conlra L 15, c. 9, laudat Concilii Triburiensis cap. 1, et in boe Ivonem p. 16, c. II, nactus est imitato- rein. Ceterura ipsa verba habebis I. 7, c. 346. Capitul. Ed. Balur.. = C.V. " £p. VIII. ;tp. Mans. scr. A. 865. — Coll. ir. p. p. 1, l. 62, c. 70. = C. VI. » Coll. tr. p. p. 2, t. 14, c. %,Greg. Na%, Impp. Con- uantinopp. : Edd. Coll. o.= C. VII. * Ivo Pan. I. 2, c. 153. Decr. p. 4, c. 153. " Act. c. 22. = C. VIU. ** Ep. scr. A. 865, infr. D. 96, c. 6. — Ivo Decr. p. 4, c, 188. — Juliano Episc. capul tribuUur : t^ddh Arg. Veih 1. («or. -^Juliuno bnp. : Ycuct.lU Lugdd, I. II. Antv^-. — Jutiano : Ed. Bas. "
M DECRETI PARS
C. IX. Ex dictit quorumiibet epitcoporHtn conira A
divina mandata calumnicB non colligantur.
Idcm ad Vincenlium epitt. XLYIII ^* contra Dona-
tittas,
Noli frater contra divina lam rouUa, lam clara, am indnbitata tesiimonia coliigere velle calumnias ex episcoporum scriplis, sive nostrorum, sicat Hi- larii. sive ' ^' (antequam pars Donati separarelur), ipsius unitaiis, sicut Cypriani et Agrippini ; primo, qnia hoc genus literarum ab auctoritale ** canonis disiinguendum est : non enim sic leguntur, tanquam jla ex eis testimonium proferatur, ut conua seniire non liceat, sicubi forie aliter §apuerinl, quam veri- tas poiiulat.. (n eo qnippe uumero sumus, ut non dedignemnr etiam nobis dictum ab Aposioio acci- pere^* : Et si quid aliter sapitis^ id quoque I>^*,^ vobis revelavit • ".
C. X. Non debetur par auctorttas canonicis scriptU"
ris et expositionibus earum,
Jtem ad Fortunatianum, epist, tll *^
Neque quorumiibet disputationes, quamvia ca- tholicorum et laudalorum l^ominum, veiut scriptu- ras canonicas habere debemus, ut nobis non liceat salva honorincentia , quae illis debetur hominibus, allquid in eorum scriptis improbare atque respuere.
PRIMA. DIST. X. 5i
si forle invenerimus, quod aliier senserint quam veriias habet, divino adjutorio vei ab aliis intellecta vel a nobis. Talis ego sum in scriplis aliorum, q«ia. les ** volo esse inielleciores meoruni.
C. XI. Exemplis ratio sana praefertur.
Idem ad Marcellinum de civitate Dei, lib. /, c. 23"
lc. ?2, S 2].
Sana qulppe ratio etiam ex^mplis anteponenda. est : cui qnidem et exenipla concordant, sed ill.i, quae tanio digniora sunt iniiiaiione» quanlo exceU lentiora pielaie.
Cralianus. Quum ergo In naturali jure nihil aliud prcecipiatur, quam quod Deus vull fieri, mbilque re- tetur quam quod Deus prohibet fieri; deniqueauum in canonica scriptura niiiil fl/iwrf, quam in divinis ^ legibus invenialur, divina tero leges naiura consi- stant : patel, quod qucecunque divinm voluntati^ seu canonica scripturas contraria probantur^ eadem et naturaii juri inveniuntur adversa. Unde qucecunque divinm xoluntati, se» canonicus seriplung seu divinis legibus postponenda ccnsentur, eisdem natnrale jus praeferri aportet. Conslitutiones ergo vel eccletiastica vel saiculares, si naturali juri contraxioe probantHTt penitus sunl excludenda^n
PISTINCTIO X. GRATIANUS. C obviare^. Item • : Lex imperatorum non est supra
Constitutiones vero principum ecclesiastidt consti' {utionibus non praeminent, sed obuquuntur»
Vnde Nicolans ^Papa seribit episcopis in Coneilio
apud convicinum congregalis ' : C. 1. Lex imperatorum eccksiastica jura dissokere f|on potesU
Lege<^ imperatorum non omnibus ecclesiasiicis controversiis utendum est, praesertim quuro inve- niantur evangelicae ac canonicje sanctioni ^iquoties
legem Dei, sed subtus. Iroperiali judicio non possunt ecclesiastica jura dissolvi §1. Ad quodostendendum, duorum horum •, scilicet Innoceniii et Gregorii, satis sufflciunt testimonm. Sanctus " quidem Inno- centius in decretali epistola sua ad Alexandrum Anliochenom episcopum ait : i Nam quod sciscila- ris, ulrum divisis imperiaii judicio provlnciis, ut duae melropoles flant,sic duomelropolitani episcopi debeant nominari : non visum • est ad mobiliiateui
NOTATIONES CORRECTORUM. C. IX. ' Sive antequam :■ Aniea legebatur : sive D servus servorum Dei Reverendistimis ae sanciissimis Cypriani et Agrippini,, antequam pars Donati separe-
tur. Restitula est vera lectio ex B. Augustino et aliquot exemplaribus Graliani etivone. Cyprianus enim et Agrippinus multo ante Donati schisma in ecciesix uniute decesserant : qua in re erravit 9UCtor glossae.
9 Revelavit : Ita enim originale et Ivo et aliquot editiones novi ustamenti. Sed idem B. Au^usiinus in Joaunem tract. 5, iS, 53 et 98, et ahbi fere sempcr legit : revelabit , et explanat. Graece est
DisT. X. C. 1. • Lege:C2ipul hoc SQmpium est ex episiola Nlcolai qu£ exstat in codice hibUothec» Dominicanae, de quo dictum est supra distinci. 8, c. niala. Titulus aulem epislolie hic est : Nicolaus
confratribus nottris Metropolitanit, Epitcopit et ce- terit divertarum provinciarum ac urbium Proitulibus^ qui in Convicinum villam publicam tecut civitatem Silvaneciit convenittit. Eadem episiola nuper ini- pressa est iu appendice Bibliothecae sanctorum Pa- irum.
^ Obviare : Apud Nicolaum sequitur continenler : ad quod ottendendnmy eic. Quaeautem apud Gralia- num sunt interjecta, nonsunt hoc loco in epistola, neque in Polvcarpo, neque apud Anselmum; sed verba illa : Ux imperatorum non ett tupra legetn I^ei, <6(tf stt^ius, a Burchardo et Ivone citantur ex di^cretis Pii Papac c. 3, habenlur aulem in capitul^- ribus adjectisc. i7, reliqua autem habentur infra iu hoc eodem capite. § Ecce quemadmodum:
DiST. IX. C. IX. " Epist. 95, c. 40 (A. 408). — Anselm., l. 4, c. 56(59). Deusdedit, p- 2. Ivo
ritate : Codd. (scr. ante A. c. 27. Polyc.L 1,'t. 46. ^ ..... ^ . «« « ,
Dist. X: C. I. ' Ep. 5«. 8cr. A. 863.-Anselm. 1. 42. c. 54. Ivo Pan. 1. 2. c. 138. Decr. p. 4. c. 86. Polyc. I. I, t. 27. « idem : Ed. Bas. » heroum : orig. et Anselm. — hominum : Ed. Bas. * Innoc. Ep. 14. iscT. c. a. 415). Ed. Couslanl. — Burch. 1. 15, c. 10. Ivo Pan. 1. 2, c. 139. Decr. p. 16, c. 11. wt^ 0tse e re visum ': Innoc.
C. IX. " Epist. 95, c. 10 (A. 408). — Anselm., i. 4, c. se (&»}. ueusaeaii, p. z. ivo 4, c. 256. " apud Anselmum legitur ut resUtulum est a Corr. R. " a canamcts aucto^
d. Angust. *• Philipp., c. 5, v. 15. •• revelabit : Ed. Arg. Bas. == C. X. •' Ep. l^, § 15.
i. 413.) Ivo Decr., p. 4, c 257. •• tales: Auguslin. = C. Xi. •» CoU tr. p. p. 2,,t. 5a,
53
DECRETI PARS PRIMA: DIST. X.
Si
neccssitatnm mundanarum De.i ecclesiani commu- A C. IV. Bomm worifrtt» etdeeretit Romanorum poMifi^
lari, bonoresque aut divisiones perpeli, quas pro suis causis faciendas duxerii imperalor. i Bealus ' aiitemGregoriusscribensad Theoctisiam patriciam iiiter caetera : c Si, inquit, religionis causa con- jugia del)ere dissolvi dicanlur, sciendnm est quia, eisi lioc lex luimana concessit , lex tamen divini prohibuit. » Ecce '^ qucniadmodum imperiali jndicio noii possunt ecclesiastica jura dissolvi. Ecce qualiter , qiioil lex humana concessit, divina lex prohihuit §i. Mon quod iiuperaloruiu leges (quihus.ssRpe ec- ilcsia ulitur coiilra ha^relicos, sacpe conlra tyrannos at(|'ie coulra pravos quosqne defenditur) dicamus peniitis renueiidas, scd quod eas evangelicis, apo- fiiolicis aique canonicisdecreiis (quihiis postponeudas £uiit) nuUum posse inferre prxiudicium asse- »1)1 us.
C. 11. Nihil quod evangelicig regulis obviel, impera- iori agere lictu
//em Sjmroachus Papa tn sexta Synodo* Romana^ tempore Theoderici regis,
^on licet imperatori , vel cuiquam pielatem cu- stodienti aliquid contra divinu mandala praesumere, uec quicquam, quod evangelicis, propbeticis aut aposiolicis regulis obviel» agere.
C. Ul. In eccksiasticis causis regia voluntas saeer- dotibus est postponenda,
Jtem Felix* [111] Papa.
Certum est, hoc rehus vestris esse salulare, ut
cum consttluttones conlraire non vossunt,
Itetn ".
^ Gonstitutlones contra canones et docreta prxsu^
lum RomaDorumj vel honos mores, huUius sunt
momenti.
G. V. QuiB saeerdotum sunt, reaibus usurpare non licet.
Jlem Nicolaus Papa 1 in epislola ^^adMichnelem impe^
ralorem, cujus inilium esl : i Proposiieraiiius. •
Imperium veslrum suis puhlicoi rei quolidianis.
adininielrationihnsdebet esse conienlum non usur-
pare qux sucerdotihus Domini soiuin conveniuiit.
G. VI. Tribunalia regum sacerdolali sunt potestati subjecta.
ad cives maaistratum ira^
tum^K
Suscipitisne libertatem vcrbi? Libeiit^r aocipitis, quod lex Ghristi sacerdotalt vos siihjicit potesiaii aique istis tribunalihus subdil? Dedit enim et nohi& polestalein; dedit et priucipatummuUoperfectioreni prindpatibus vestris. Aut numquid justum vobis vi- detur, si cedat spiritus carni, si a terrenis ccelcstia superentur, si divinis prsefernntur humana ?
II Para. Gratianus. Ecce quod constituliones prin- cipum ecclesiasticis iegibus poifponendte sunt» IJbi auttm evangelicis atque cauonicis decrelis tiou ob^ viaverint^ omni reverentia digms habeantur»
P Item Gregorius Nazianzeiiiis in oratione ^ Nazianzenos angoris plenos et maaistra
Uttde Angustinus aitin Dialogo^ id est libAl contra titteras Petiliani, c. 58*.
q.iuiii de causis Dei agitur. juxta ipsius constitulio- ^ ^' ^"- ^9^ imperatorum in adjutonum ecctesiw • • "^ 4icei assumere.
iieui regiam voluntatem sacerdotibus Ghristi studea- lis suhdere, non praeferre, et sacrosancla per eorum piirsules potius discere, quam docere ; ecclesiasii- cam formam sequi, non huic humanitus sequenda jiira pnefigere, neque ejus sancilonibus velle domi- iiari.cujus cleinentix Deusvoluit tuae piae devotionis rolla siibmiitere, ne, diiin mensura coelestis dispo- Miionis ^^ exceditur, eaiur in conlumeliam dispo- nentis*
Si in adjutorium vestrum eliam terreni imperii leges assumendas putalis, non rcprchendimus. Fecit boc Paulus ^^, quum adversiis injuriosos civem Romanuni se esse tesiaius est. G. \UU Reges pontificibus pro wtertttt^ etpontifices regibus pro temporalibus indigent.
Item^ NicolausPapa I in epist. VIP^ ad Michaeietn Jmperatorem.
Quoniam idem medialor Del et hominum, homo NOTATIONES GORREGTORUM.
C. VII «. Erclesios : Auctor hujus rnhricas caput In manuscripiis omnibus, excepto «ndecimo Vaii- lioc ita accepit, qiiasi hic againr de legihus impera- cano, ahest dictio : Imperatori; queinadmodum et torora iu favorem cccksia: latis, quuiii ibiB. Angu- apud Ivonein. Nouuin auiem habel : Juliano Epi^ siiniis Petiliano ei Donalistis haereiicis concedat, scopo. Aliud perveliistum : Jubiano. Geteruni inie- tej;ihusiinperatonim ipsos in adjuloriiim suum uli |. grum hoccaput est in epistola Nicolai ad Michacleni posse, niodo id fullaciter non facerent, quod eos ^ imperatorem, qiisc incipit : f Proposueramus ; • ex fecisse conviiicit. • quo rcfertur infra distinct. 96, c. quum ad vertim,
C. VIII ^ lliiic capiti in codicibus impressis erat uiia cum aiiis verbis ejusdem episiolae, ex quihus pra'positus iiic titiiliis : Cyprianus Juliano impera- haec pendent. Et sumptum est ex Geiasio in tomo d« <on; qnod esi coiitra oiniiem lemporum ratlonein. anatheinatis vinculo.
DisT. X. C. I. ' Fp. 44,- I. i, 1 cf. infr. C. 27, q. 2. c. !. ' Ivo P. an. 1. 2, c. 140 Decr. p. 4. c. 187. :;=€. II. * Syiiodus, quam A. .502, hahilain esse viilgo ferunt, 8up|H)sititia est. Ipsa canonis veiha leguntur in £pp. Pseudoisidd. Galixt. 1, ei Marcellin.lL— Ex capitiilis Hadriani cilantiir apud Burch, 1. 15, c. 8, Anselm. in iine I. 3, Deusdedit p. 1, c. 3, Ivo Pan. I. 2, c. 141. Decr. p. 4, c. 231, p. 16, c. 9. =x C m. * £x Ep. ad Zenonem Aug. scr. A. 484. Anselm. 1. 4,c. 11, Polyc. 1. 1, t. 18. ^^ dispensationis: Anselin. = G« IV. '^ idem : Edd. coll. o. Desumtus canOn est ex Gapit. Hadriani c. 39, atque haec citant Aiiselm. ad fin. 1. 3, cum Deusdedit p. 1, c. 3, Ivone Decr. p, 5, c. 38» Polyc, 1. 1, c. fin. — Burchardus roiitra I. 15, c. 9, laudat Goncilii Triburiensis cap. 1, et in hoe Ivonem p. 16, c. 11, nacttis esl imitato- rein. Geierum ipsa verba habebis 1. 7, c. 346. Gapitul. Ed. Balu?.. = G.V. ^* £p. VIII. fip. Mans. scr. L 865. — Coll. tr. p. p. 1, t. 62, c. 70. == G. VI. »» Goll. tr. p. p. 2, l. 14, c. %,Greg. Naz. Jmpp. Con- ^ianiinopp. : Edd. Goll. o.= C. VII. * Ivo Pan. I. 2, c. 153. Decr. p. 4, c. 153. " Act. c. 22. = G. VIIJU " Ep. scr. A. 863, infr. D. 96. c. 6. — Ivo Oecr. p. 4, c, 188. — Juliano Episc. capui iribuUur ; Ed4i Arg. Veu. 1. fjor. -^Juliutio litip. ;. Ycucl..lU Lnijdd. I. II. Anlv^'. — Jutiauo ; Ed. Bas. *
n DECRETl PARS PRIHA. DIST. 1. 56
ChrisUis Jesiis, sic arlibos propriis ei digniialibiis A C XI. Legeivrincipum. aut reguUi patrum eontcmm dislinctis offlcia potcskatis utriiisqne discrevit pro- pria •, volens medicinali hutnililatc liominnm corda snrsum efTerri '•, non Inimana snperbia rursns in
non liceL
Item Gelasius Rufino ct Aprili epigcopis ".
Qiiis anlcm *' leges prineipum, aut regulas pa-
tnim, aut admonitioiies paternas *^ dicat debere
conlemni, nisi qui impunitum sibi tantum aesiimet
iransire commidsum?
mrprna denicigi : nt el Cbristiani infperaiores pro Klerna viia pontificibus indigerent, ct pontifices pro rursu tem|K)raIiiim tan!nmmodo rerum imperialibus If^gibus nierenliir, qualenus spiritualis actio a car- nalibus dislarcl incursibus, et idco *^ i mitilans Deo minime se ncgoiiis sccularibus implicarct "; i ac vicissim non " iile rebos divinis prsesidere videre- tur, qui esset negotiis ssecularibus iinplicalos. r, iX. Legei imperatorum custodiri oportet. Item Leo IV Lothario Augusto '*. Decapitulis vcl pncceptis imperialibiis vestris ve- •trorumque * poniificuin pra^deccssoruin irrefra^^- R velle servari bililer custodieinHs et conscrvandis, qnantum va- Itiimus ct valemiiri Christo propitio et nunc et in xvum nos conservatum inodisomnibos proAiemnr. Et si rortasse quilibel aliter vobis dixerilvel dicturus fuerit, scialis eiim pro certo mendaccm. C. X. Legis auctoritate dissotvitur quod contrm eam fit. item Joannes VIII '* Ludovico Jmperatorf, Vides, fili carissime, quia quod conlra leges ac- cipilury per leges dissolvi m«%retur.
NOTATIONES CORRECTORUM.
• Propria : in originali est : propriam volens me- ita constituissc tradiuir : Piacuit nMs , nt cnpitula. dicinali humUitale sursum efferri, \\o habel ut Gra- qum excerpsimus de capitulari bon. mem. gloriosis- tianus hic in pterisqtie codicibiis. Iiinonnullis tamen q simi Domini nostri Caroli , et genitoris nostri Ludo-' __.. . ._f-.- „.-j.--.. ._!.. !......-• i.-_ vici^imperat. ittvictistimif kis omnibus^ et fidelibus
C. XII. Leges Romanorum principum servniida* sunt ab omnibus,.^
Item Theodorico regi ". •
Cerlnmest magnificentiam vestnun IcgesUoma-
noruni principum, quas iu negoiiishoniinnmciisto-
diemias esseprxccpit,mullomaj;iscii'ca revoreniiam
beati Peiri aposloli pro sii» rolicilaiis augmcnto
C. Xill. Romana Ux nuUius temeritate debet eor^ rumpi.
Item Leo IV Lothario Augnsto *\ Testram ^ flagitamus clenientiain, uisiciil h.icie- nus Romana lex viguit absqne univcrsis proccjlis, et pro nullius persona hominis reniiMisriinr o»se corrupta, ila nuncsuuin roburpropniiinqiie vigoreni obtineat.
est' : propria vofens medicinali humilitate sursum ifferri : quemadniodum ctiam infra,dist. 96, c. quum fld verum. Apud Gelasium loco indicato legitur : sic acdenibus propriis dignitatibusqne distinctiSf oficia poiettaiis utriusque discrevit , fiio« volens medicinali humilitate salvari, non humana superbia rursus inter' cipi^ ul et Christianif etc.
C. IX. r Yestrorumque : Epistola lixc non est In- venta : el in istis verbis videtur subesse niendum, ex qiio auctor glossx errandi occasionem sumserit, qiii Chrislianis iniperaioribus, cujusmodi fuerant pnedecessores Lotharii» attribuat illuj, quod Isido- rus dc ethiiicis dicit : nimirum imperaiores solitos fuisse appellari pontifices : de qua re optime Gela- sius in loinodeanaihemalisvinculo,etinrra distinct. ^l, c. cleros. Apud Ivonem legitur : vestris^nosiro' fumque etiam pontificem prmdtcessorum ; in Paiior- mia : nostris nostrorumque pontificum et prcedeces- sorum. Sed fortasse cetera qoidem recte apnd Gra- tianum habent : tantummodo ante dictioiicm : prce- ^ deceswumj est addenda conjnnctio e/, quemadino- doin est in Panormia. Nam hoc significabitiir, imperatores illos solitos fuisse edere capitula, adbi- bitis inconsiliumpontillcibos regni.quod verissiimim est. Omnino haec, qoae a Leonescribunlur» spectare videiiiur ad capitula Caroli et Ludovici, quac Loiha- rius in universa Italia servari niandavfral. Nani in icgibus Longobardicis,^ lib. 111 , tit. 55 Lothaiius
nostris, el sanctaa ecclesia: in reguo Italiw comisten» tibus, per tegem teneantur et serventur : et quicvnque horum capitutorum contemtor exstiterit^ sexaginta sotidis componatur. Id populo Romano, qui jure aii- tiqiio Romaiiornm iili prohibereliir, vaiilo displiciiil, sicnt ex c. fiii. infra ead. dist. colligi potesi, dissc- minatn^que.etiam rtimor futt, eamifem esse Ponti- ficis ac populi senleiitiam. De qua re Leo hac se epislota videtur purgare voluissi!; et taiiien pohtea, pro conservando jiiir civili Roncnionini, ciinicodein Lothario iterum diligentius egit, quod :ipparet vx dicto c. finali.
C. XIII. < Vestram : Videlur Loihariiis populo Romano» quod hic Leo petiit, <;oiic(\ssissc. Nain in legibus Longobardicis lib. II, lii. 57, sic habetur : ut interrogetnr populus Romanus, Qua tege vutt vivere^ et seouilur consiitutio * :
Lothurius Inipcralor.
Volumus mcunctuspopulns Koiiianus inicrrogeinr qua lege vull viverc : ul lali Ie;;e , quali vivere pro- fessi sunt,vivant. Iliisque deiiuncielur, itl lioc uniis- quisque, lam jiidiies quain duces, vcl reliquiis po- pulus sciat. Quod si ollensionem coiitr.a eamdeni legem feceriiit, cideni logi, <|ua proriieutur vivcre per dispensaiioiieiii {at. dispositioneiu], Ponlificis ei nostrani, subjaceimnt.
DiST. \. C. VIII. " humHiialesursum efferri : Ed. Arg. *^ et Deo mitiians : Ed. coll. o. «• 2 Tim. c. «, ¥. 4. *• ne . Ed. coll. o. — Ivo. = C. IX. *• Fragm. cpislol. depcrdiia, scr. c. A. 847. — Ivo Paii. I. 2, is. 149. Decr. p. 4, c. 176. = C. X. »* Joannes VII ; Ed. coll. o. prajier Bas. — capnt iiKorli temporis. — Ivo Decr. p. 4, c. 250, cf. p. 6, c. H5.=C. XI. »" Fragin. Episi. scr. exeunte sac. V. infr. D. 54,c.H. — Ivo Pan. I. 2, c. 150. Decr. p. 4, c. 170. " quis aut : Ivo. ** modernas : Ivo. = C. XII. ■• Fragm? epistolx incerti lemporis. — Ivo Decr. p. 4, c. 180. = C. XIII. •• Fragin. cpislola; depenliLT, qiiam c. A.847, scriptamessc sospicanlur VV. DD.— Ivo Pan. I. 2, c. 151. Decr. p. 4,c. 181. •C:ipiiularecujus hi« Tet^eiisio Langobard. rererlur (exsUt enim Roniana ctiam, edita ex Coll. Card. Deubdedlt :i Ilolstenio. Coll. Roro. monum. Rom. 1062) anie Leonis tempora (A. 824) scriptum esse, dudum obscrvavit Uaiuzius. €apit. prcf. § 24.
ST
DECRETI PARSPRIMA. DIST. XI. DISTINCTIO XI.
68
GRATIANUS.
I Pnrs. Qttod vero legibus consuefudo cedal, Istdo- riis feslalury dicens in Synonymis, lib. 11 [c. i6,]* : C. I. Pravus usits ratione superalur et lege.
Ususauclorilali cedai; pravum iisum lex elrallo vinca:.
C, II. NonpoUtt statuiis pontifiium consuetucfo cn- jttsquam refragari.
Item Nicolaus Papa I Michaeli Imperatori <. Conseqnens est, ul qiiod ab hujns sedis rectoribus piena ancloriiaie sanciturf nuUius consneludinis prxpediente occasione , proprias inntiim sequendo ToliiDtaies removealur, sed rirmileratque inconcusse lenealur.
C III. A consuelndine Roman(e ecclesiai membris dissentire non ticet.
Item Jnliiis Paoa I ad Epiuopos orienlales, epi" stola / •. *
Noliie crraro,rratros inei carissimi, docirinis • va- riis pi cxtraneis ^ noliic abdiici. En inslitnta apo- filoloruni et aposlolicoruiu viroriiin canonesqiie ba- lieiis : bis fruiinini, * bis circnindamini * , bis dcie- clainini, his armamini, ' ut iiis rrcli, * circunidati.
A delectati, armali, * contra cuncla inimicoruui Jarnlg persistcre valeatis. Satis' enim indignn:n est, quetn- quam vel pontificum vel ordinnm snbsofpieniiiiin bancregulam refutare, quam beati Peiri seiKim ct sequi videai, etdocere. Mulium eiiiin convcnil, ul lotum corpus ccclesix in hac sibimet observalione concordet, qux inde auctoriiatem babel, ubi Domi- nus ecclesi.ne totitis posuit principalum.
C. IV. Non potest usus et consuetudo legem et ra^ lionem vincere,
Itetn Imp. Conslantinns A. ad Proculum lib. YIU Cod. lit. Quae sil longa consneiudo [l. 53, coiist. 2] **.
Consuetndinis ususqiie longapvi non vilis suclori- j^ tas est : Ycrum non usqiie adeo siii valilura mo- menlo, nt aut rationem vincat, aut legem.
II Pars. Gratianus. Quum vero nec sacris canom^ bus, nec humauis legibus consuetttdoobviaremonstra" turf inconcussa servanda esl.
Lnde ex dictis ^ Basilii f :
C. V. InviolabiUs est consuetudo, qu« nec hamani» legibtts nec sacris canonibus obviare monstratur,
Kcclcsiaslicarnm inslitutionum quaadam scriptu-
NOTATIONES CORRECTORDM
D:5T. KI. C. III. • His eircumdabimini : Locu- pictatus esl hic lociis ex originali et Anselmo. f
€. V. ^ Ex dictis : Hoc caput antea citabalur ex Ai^ttstino in lib. ex d'>ctis Basilii. In codice VerceU leusl est : unde Augustinus ait^ vel ex dictis BasHii : eirelenta esl posterior pars hujiis disjuncti,quoniam ilaciiant Burchardus et anclor Panormiae. tvo autem ci4al ex Itb. Basilii de Spiriiu saiicto, c. 27 quomodo in margine esl indicaloin. Celerum, quoniain mullis liicis giossa obstilil, ne eniendaretur, necessarium visum esl integriim B. Basilii lociini et gncce et l.^^line afferre : Twv «v Vtq 'ExyJnffioc irsfviayp^vwv «oyuaTuv xui xr^^y^arMV, xa ptiv ix rn* iyyp«fOM $t' cxntdius iyr^ajjLtv^ -ra jg |x rnc twv aTroo-ToXcjv leupot^ cwtuc iiaMiifTa, ifitv iv fivtrxnpi^a Tra^s^iSa/xtOa, untp ffu^orcpa TTQV «vTriv ia'X^'» ?X** ^P^^ ^^ fvffgSiiav, rad TovTOtc ovSg/f avTf/9cc, offTtff ys xav xora utxpov 70V» 619.U&V cxxXijo-cao-TexfiJv TrsTrciparae. Eeyap iTrexce- 047acuey Toe aypava twv iQwv «r ou ^iyakirv i^ovca Tiiv ouvftfMv irapaeTScc^ac , leSotfjitv av lec eruTa Ta xacpca tQfceoOvTcc t6 cuoyys^eov, fjia)Aov ^k tii ovoua ^e).6v irtpiCTwvTfy t6 xijpvyua. Ocov, cv« toO frp^ou xae
ZOtVOTaTOl» TrpciiTOV piV13ff6&> TW TUTTpJ TOU tFTaVpOV TOVf
cif t6 ovoixa ToO kvpiov iquojv •I^soroO Xp»<TT0w :QA7re-?6Tac xaT!coT}uatvio^ae, Tt; 6 ^ia vpau/xaTOf Stda;ac; t6 Trooff ivaro)*^ TCTpaT^Sac xaTct t>jv Trpooiy^^irv, ffocov i^coa- Eev ijuac ypa\iaa ; Ta ttq^ i7rex>>;ffco*f p:QfxaTa fffc Tp avao£c£fc toO apTov Tijj fupraptoreaf xat tou fcozvpioy ^»; fuXoytac tc; t6v ayiSxv iyypatpfac «iucv xaTa^s^ocTrf v; «w yap d^ TOtiTOtf apxou,us6^a, wv 0 aTrocToXof :? t6 cuoTyeAcoy iniiJLynv^, a/^a Bi TrpoXt^opicv xac fTrcXiyo-
fACv CTcpa, oi>f yityotktrit tx,wra ^po^ to piuoTQpeov tiJv io;^Ov , in rrif aypafo-j ^e^ao-xaXcaf 7rapa).c'66vTfc. EO^o^ovfisv Si t6 udcjp ToO ^aiTTurpiaTOc xae to sTacoi^ fns XP^^^^^* xae fT/oofffTr aOfov t6v |9a7rTC^6fxsvov,.a7r6 TroiMV iT^payuv/oux a7r6 Tiii ffiwntauiyvic xae fiuo-Tcxnv TrapaSoocoi»; ; tc 8c auTijv tou s).acou Tnv y^pivvj TCf X6-
Q yof ycypaujuevo; i5t5a5c ; to 5c Tpec ^aTrxiit<TB7.t Tov av- 6pei)7rov tto&cv; a>^a$f oo-a ^rcpcTO Pamtvfia, iTroTao-- attrBai r& o-aTOva xat toc? ayyiXot^ auToO ix Trocar ioTi vpa^n;; ovx tx tov a^ijuoo^cfuTOu TauTi?; xai aTioppiiTOu ocdao-xa^viac ijv iv «TroivTrpaypiOvjJTW y.ai arctpit pyavxu ercT^ oc iraxipt{ loyL&v i^u).a^av ; xa^w; ixtevoc ^tht- ^ayiuvot T&>v fAUffTqpiuv Ta (HyLita o-coJTr^ ^eao^^^foOae. Id est : Dogmatum et institniorum^ qttm in ecclesia servata sunty aiia' quidem habemus ex doctrina^ qu<e litteris consignata est, alia vero ex apostolorum ira- ditione ad nos transmissa in mtjslerio recepimus. Quoi utraque eamdem vim ad pietalem habent^ aique his nemo sune eontradixeritf qui vet exigua legum eccle^ siasticarum peritia sit prtcditus. Nam si aggrediamur efl, quo! non scripto^ sed tantum consneiudinc con^ stant, [tanquam non magnam habenlia vim] rqmdiare^ imprudentes evangelio. et quidem in projcipuis ipsius partibtts^ officiemuSy vet potius ipsamet instituta nd inane quoddam nomen redigemus. Exempli cauKa
|x (u/, quod primim maximeque commune esl, primo ioco commemorcm) eos, qui in Domini nosiri Jesu ijhrisii nomine spem posueruntj figura crucis signari ecquis scripto docuit? Dum oramus, ad orientem solem converii ccquK nos litterce docuerunt? Verba invocaiionis, quum panis euchariitifg ei calix benedi-
l)iST. XI. C.I. * Ivo Pan. I. 2, e. 163. Decr. p. 4, c. 207. = C. 11. * Vcrba c^^piiis exslant in ep. Mi- Cdlai ladPhoiiumscr, A. 8(«2. Maiisi T. 15, p. 175. — Ivo Dicr. p. 4, c. 2M. Col!. ir. p. p. I, c.6!i, c. 14. ^ C. lit. * Ep. Pseudoisidoriana. Anselni. 1. 4, c. 8. Polyc. I. i, t, 17. ' lltbr. c. 1.^, t. 9. ^ pere^ grinis : \nlg. f aiiHnien verba asieriscis inchisa desuiil in Cod. AnEcltn. coll. " Verba Gclasii in £p. ad Epp. Liicaiiiae c. 9. — Poiyc. l. 8, c. 3. = C. IV. ** Ivo Pan. I. 2, c. 105. Decr. p. -4, c. 20«, G. V. f/iU- gi:io iii App. I, c. 55. Burch. 1. 3, c. 127. Ivo Pan. 1. 2, c. 159. Decr. p. 4, c. 69.
» DEGRETI PARS PRIMA. DIST. XI. 60
ris *, qoasdam Tero apostolica tratliiione per secces- A lege tenenda siini. El sicai ^ praeyaricatores divina*
nim lcgum» iia conieinpiores eccleslasticarum cou* suelQdinum coerceudi sunt.
G. VIIL Auctorilate et tradiiione generali vel speda^ ecclesiaregilur,
Idem in libro de fide chrisliana •.
Catholica efcclesia, per ort)em terrarum diflTusa»
tribusmodisprobalurexsislere.Quidqiiid enim in ea
tenetur, aut aUcloritas est scriplurarum, aut iradiiio
universalis, aut cerie propria et parlicularis insii-
lulio. Sed ailCtoritate tota conslringitur, universali
traditione mnjorum nikilominus tota; privalis vero
Gonstituiionlbus et propriis informationibus unaquae-
que pro locorum varietate, prout cuique visum esl,
subsisiit et regitur.
dicimus, sed et aiia plura adjicimus, magnam quasi 9 o. IX. Valet ad fidem catholicce aucloritat ecdesia:*
aiones * in ministerio confirmatas accepimus; quas- «lam yero consuetudine roboratas approbavU usus» quibus par riius et idem utrisque pietatis debeiur affectus ; unde quis vel aliquantulum sacrarum ex- pertus scripturarum hxsiiaverit? Si eniro aitentave- rimus ' coiisuetudines ecclesiae non per scripturas a Palribus Iraditas nihil xsliinare, quantum religio detrimenti sit latura, inlente ' inspicientibus liquido constabiu § i. Quae enim (ut inde ordiamur) scri- ptnra salutiferae crucis signaculo tldeles docuit insi- gniri? vel quae trifariam digesta super panem et calicem prolixae orationis vel consecrationis verba c6mmendavii? Nam non modo, quod in evangelio coniinelur vel ab Apostolo *® insertum est, in secrelis
vim commendanlia ^' mysleriis. Quae orieniem vcr- sus nosorarelitlerarum forma docuil? Benedicimus foniem bapiismatis oleo " unctionis. Huc accedil, quod ler oleo inungimus ^' quos baplizamus, verbis abrenunciare salanae et angelis ejus iuforinamus. Unde bxc et alia in hunc modtmi non pauca, nisi quia lacila et mystica traditioiie a Patribus ccclesia- stlco more reverentiori diligentia suntin mysieriis ^^ observaia silentio, quam publicata scripto?
C. Yl. Laudabilit est consuetudo, qum nihil fidei con-
trarium u$urpat»
Jtem Pius Papa I. « in deeretis, decreto VII '••
Consueludinem laudamus, quae tamen contra fidem
catbolicam nihil usurpare dignoscitur.
Idem in tibro contra Uanichasoe ' *^ Palam est, quod in re dubia ad fidem valeat au- cteriias ecclesiae catholicae, quae ab Ipsis rundaiis- simis sedibus apostolorum usque ad hodiernum diem succedeniium sibimet episcoporum serie et tol popu- lorum consensione firmalur. G. X. Ab apoetolicii institutis non lieet recedcre.
Item Leo Papa ad episcopos per Siciliam constitutos^ epist. iV. c. 6 »
Hoc vestrae indicimus caritati, ut ab apostolicis instilutis nullo ulterius recedatur excessu, quia inul- tum posi hoc esse iion poterlt, si quisquam aposto- licas regulas in aliquo crediderit ncgligendas. C. XI. Ab omnibus servari debety quod Romana servai Eeclesia*
C. VII. Ubi auctoritas deficit^ mos populi et majorum C
instituta pro lege servantur. //ent Innocentius I ad Decentium Episcopum Eugu-
Item B. Augiistinus ad Casutanum, epist. LXXX VI ••. binum, epist. I »».
In his rebus, de quibus nihil cerli statuit dlvina Quis nesciat aul non advcrtat, id quod a principo scriptura, mos popuii Dei ei iostiiuta majorum pro apostolorum Pelro Aomanae ecclesiae traditum est,
NOTATIONES CORREGTORUM.
C. VI. « Yerba hujus capilis, quod anlea tribue- batur B. Augiistino, leguntur in edilione concilid* rum Golonieiisi tribus lomis inler decreta Pii i dc- creto septimo, et in epistola ejusdcm Pii ex codice
ctioms offertur^ quis ex sanctis Patribus scripta nobis reliquit ? Non enim iis contenti sumus^ quorum Apo- stolus et evangelium meniionem lecerunt ; sed alia qnoque cum antea^ tumpost^ dicimuSj utpote quas magnum momentum ad ipsum mysterium habeant, doctrina non scripta, sed tradita eruditi. Benedicimus aqaam baptismatis et oleum unctionis, atque itlum iptum pranerea^ qui baptixatur, ex aua scripturaf nonne ex occulta et myttica traditionei Quid? ipsam oiei unctionem qnis sermo scriptu$ docuit ? Quod homo ter mcrgendus sit, unde accepxmus? Abrenunciare sataiia: atque angelis ejus^ et reliqua omnia^ qutscun-'
sexdecim librorum, lib. 3, c. 19» quam ctiain citanl Burchardus, Ivo et auctor Panormiae : cujus lamcn epistolae omnia fere verba babentur (ib. 1, regist. B. Gregorii (qui citalur in Polycarpo) episl. 75, et ea, quae ad hoc caput periineut, rereruniur infra dist. i2 c. nos consuetudinem.
G. VII. d Et sicut : Hinc usque ad finem non sunt in epistQla iudicala, sed a Burctiardo eiiam et ivune
qne in baptnmo observamus, qum scriptura jussit ? I^ et iu Panormia * referuntur, Annon ha:c ipsa minime vnlgata, sed secreta doctrina, C VIII. o liodie inier opera B. Augastini nullum cx- quam quieto minimeque curioso sileniio patres nostri ftal boc lilulo. In epistoU vero ad Sannarium, quae e{»l cuttodieruni ? probe quidem illi inteiligentes^ mysie- 118, c. i et 2, haec eadem sententia copiose cxponiiiir. riurum mnjettatem taciturnitaU servari. G. iX. t Apud B. Augusiiuum lib.ii, contra Fau-
OiST. XI. C. V. • in scriptis : Edd. ant. coll. omnes. ^ successores : aedem. — Bohm. • attenderimus : Eltl. cod. o. • deesl ap. Ivonem. — intentivum : Ed. Bas. intentive : Edd. coll. rel. *• Ap. quoiibet : VA\\, Arg. Veiiet. I. Noriinb. — Ap. quod : Edd. rel. " consummandis aceommodanlta : Burch. " oteum : Idcm. *» ter immerqimus q. 6., oleo ungimus : id. *• in ministeriis (Ivo) observata magis : id. — Edd. col'.
0. — Bohm. = C. Vl. "fcanouis Pio male adscripli verba desumta sunl ex ep. Grcg. M. ad Epp. Nunii- diicscr. iiidict. IX. (Ep. 77. 1. 1, Ed. Mauriu.) Edd. ant. coll. auctorem landaiit Anguslinumad Gasulanum Pie^b. -rBurch. I. 3, c. ii4. Anselm. l. 4, c. 42. Ivo Pan. I. 2, c. i57. Decr. p. 4. c. 615. Polyc. 1. 3. l. 27. = C. Vn. " Ep. .56 (scr. A. 39G). Etl. Maurin. — Ansijlui. I. 4, c. 43. Burch. 1. 3, c, i26. Ivo Pan. 1. 2,c. 1fi8. DiMT. p. 4, c. 68. Polyc. I. 3, t. 23, c, fin. * i.eguiiliir ea verba etiaiii apud Ausclin. I. c. — C, \\> " coiiira Faiistum Mauich.l. i1. c. i=C. X. *• En. 10, c. 6. (scr. A. 447.) Ed. Baller. — Anselm.
1. I.c. 4;;. Polyc. I. i, 1. 17. = G.XI. »• ICp. ^iS. (hcr. A. 416) 5i|» Cuu^uul.— Burcb. l. 3, c. 125. 4nselin* I. I,c. 4l.iYoDecr.p.4, c. 67. Polyc. I. i,i. i7. 1.5. l. ii.
61 DECRETI PARS PRIMA. DIST. XIL ^
ac nuiic usi^ue custodikur, ab omnibus debere ser- A venisse ad nobiscum in ecclesia conTCnisse, et qnem
vari? nec superinduci aut introduci aliquid, quod aoi auctoritatem '^ non hal)eat, aul aliunde accipere Yideaturexemplum?pr8esertim qnum sitmanifestum, inomnem Ualiani, Gallias^Uispanias.Arricam atque Siciliam insulasque Interjacenles nulluni instiluisse ecclesias, nisi eos, quos venerabilis apostoius Pe- iPuS aut ejus successores constituerunt sacerdotes; aot legant, si in istis provinciis alius apostolorum *^ invenitor, aut iegiiur docuisse. Quod si non legunt, quia nusquam invenitur, oporteteos hoc sequi, quod ecclesia Romana cusiodit, a qua eos principium aecepisse non dubiuiii est : ne dum peregrinis ser- monibus ** student, caput institutionum videaniur omiltere **• 1 . Sxpe dilectionem tuam ad Urbem
morcm vel in considerandis mysleriis, vel in ceieris agendis arcanis teneat, cognovisse ^ *^. Qnod sufScere arbilraremnr *' ad informalionem ecclesise tiiae vei reformalionem, si praedecessores lui miiiiis nliqiiid aut aliter tenuerint, et saiis certum habercn)us '*, nisi de aliquibus consulcndos nos esse duxisset "; quibus idcirco respondemus, non qiiod te * aliqua* ignorare credamus, sed ut majori aucloriiale tuos '* instiiiias, vel si qui a Romanae ecclcsiae insliiutio- nibus errant, aut comiponeas, aul nobis *' indicare non difieras, ut scire valeamus, qui sini, qui aut novitates inducunl, aut allerius ccclesiae quam Ro- manae existimanl consuedinein esse servandam.
DISTINCHO XII.
GRATIANUS. ^ C. II. ApostoUci» yrmrepih nulltis superbe resisial^
I Pars. Quod absque discrelione juslitice nuUiagere licei,
Vnde Calixtus P.ipa I omnibns Episcopis ait in Epi"
siola I ' ad Benedictum Episcopum : C. I. Nulli agere lieet sine discretione justUicB contra discipUnam Romanas ecclesice, Nou * decei ' a capite membra discedere , sed joxia sucrae scripturae testimonium omnia membra capnt sequantur. Nulli vero dubium esi, quod apo- biolica ecclesia esi mater omnium ecclesiarumy a cujiis vos regulis nuUateQus convenit deviare. Et sicut Dei filius venii facere voluntatem patris, sic et vos Toluntatem vestrae impleaiis matris, quae est ecclesia, ciijiis caput, ut praedictum est, Romana exsisiit' ecclesia. Quidquid * ergo[sine discreiione
Jtem Gregorius a Papa lY \ Praeoeptis aposlolicis non dura superbia resistatur, sed per obedientiam, quse a sancta Roinana eccle-* sia * et aposlolica auctoritate jussa sunt, salulifefa impleaniur, si ejusdem sanctx Dei ecclesise, qox est capui vestrum, communionem habere desideratig. Et post multa ; § 1. Non novum aliquid praesenti juftsione praeclpimus, sed illa, qiiae olim videntur indulia, iirmamus : quum nulli dubium sit, quod non soluin pontificalis causatio, sed oninis sanctae ^ religionis relatio * ad sedem apostolicam qunsi ad caput ecclesiarum debeat referri, ei iiide norinain sumere ^*, unde sumpsit exordium,necaput institii-
__. ^_. ^„.„^„.« w.^^j^ ^-^ tionis videatur omillere ". Cujus auctorltalis snn-
jusiiiiaeconirabuiusdisciplinamactuuifuerit,ratum clionem omnes ieneant sacerdoles, qui nolunt ab baberi raiio nulla permiiiii. aposlolicae pelrae, super quam Cbristus universalem
NOTATIONES CORRECTORUM.
stum Manichsum c. 2, legitiir : Et vides in hac re (defide exemplariumIoquiiur)9ut<< ecclesiw catlwUcte taleai auctoritasj quce ab ipsxs^ etc. Hanc vero epi- scnporuro successionem potissimum in sede Peirt, et in lihro conira episiolani Fundamenti, et in episi. 165, de schismale Dnnatisiarum, merilo cer? tissimuni pntavii ecclesiae catiiolic» indicium.
C. XI. < Cognovisse : Locus hic in originali conci- liis qualuor lomorum inserto sic habei : cognovisse non dubium est. Quod suficere ad informationem ec- ctesia tuce vel reformaiionem {si prcedecessores tui minus aliquid , aut aliter tenuerunt) , salis certum haberem , nt«t de aliquibus consulendos nos esse
duxisses, Sed ob giossam, praecipue in ver. morem, uon est mutatum.
DiST. XII. C. II. • Gregoritts : Integrum hoc capiit inveuitur in epistola Gregorii quarii : c Universis Episcopis per Galliam, Germaniam, Europain et universas provincias coiisiitutis, » quse esi in codice supra citato bibriothecae monasierii Dominicanorum. Iniiium vero esi etiam in episiola Anasiasii 11 ad Anasiasium Augustum, c. 6.
b Sancta religionis : Sic emendatum esi ex ipsa epislola el aliqiiol luanuscripiis Graiiriiii codicibus; induciis his vocibus : spei liomanai ecclesice.
DiST. XI. C. XI. *n auctorttatem generatem debeat aUunae accipere ve. exemplum ? Edd. coll. omnes. Bas. oiuissa voce : generalem, Apud Ivonein legiiur, ut a Correci. ex ipso liiuoceiilio esl reslitiituni. apostO' /m : Edd. coll. einii. " assertiombus : Coll. Dionys. et Hisp. — Ivo. »» amitiere : Edd. anl. omnes. •* agnovisse : eaedem. «» arbiirarer : Coll. Hisp. — Ivo. — Bobm. *• haberem : Coll. Hisp. — Ivo. — L<l. Bas. " duxisses : ibid. — Ivo. — Edd. Arg. Bas. Yen. 1. II. " vel tuos : CoU. Dionys. et Hisp. — Ivo. — Bohm. " deest in Coll. Dionys. el llisp. et apud Ivonem.
DisT. XII. P. I. ;» Episi. Pseudoisidoriana.=C. I. » Anselm. I. l,c. « (13). Polyc. I, 4, 1. 17 ^Ueet: Edd. Lugdd. II. III. * in his ei sequenlibus auctor canouis iinitatus esiLeonem M. Ep. U, c. 6 el 16, c. 1. Ed. Baller. » consistit : Edd. coll. omn. pr«ler Bas. • cl. Cap. Hadriani (apud Harzhem. Coll. Conc. Gerra. \, 1), c. 3. = C. II. ' Epistola non inoffensaj fidci iniegra leg. apud Mabillon. Vet. Aiial. p. 2J>8. ailjecla subscr. : Dat. VUI. Id. Jut. Ind. XI. A. 852. — Anselm. I. 1, c. 20 (21). Polyc. 1. 1, i. 1]. • nbest ab origiiiali. • leclionem a Corr. indicatam servant : Etld. Yeneit. l. II. Noriinb. Lugdd.L H. -— S. n. E. ei reUgionis : Edd. Arg. Lugd. IIL ; iii sola Basil. legiiiir iil cst reslUutum. *• assumen eipauio pGst : as^umsii : Edd. coli. o. exc. Bas. ^^ omitU : £dd. coll. o.
€S
DEGRETI PARS PRIMA DIST. XII.
€L
funilavU eecresJam, ftorKlUale (livelli >". Si quis hsc A G. YII. Quidquid contra fongam eonsuetudinem fit»
aposlolicT scdis pneceptsi non obsorvaverik, percepli honorls essc liosiis non dubiietur.
con-
revoenrt oponet, Item Cod. lih. VJII, iH, [53.] quce sii lonqa i iuetudo, L I *\
Consuetudo prxcedens et raiio, quae consuctii- dinem suasit, tenenda est. Et quidquid • contra longam consuetudinem fiet, ad sollicitudinem suam revocabit pr»ses provinciae. €• YIII. Immota permaneat eonsuetudo, qua eontra fidem cathoiieam nihil usurpare dignoscitur.
Item Gregorius universis Episcopis Numldia^ lib. /» epist, LXXV »•.
Nos consuetudiiiem, quac * tamen * contra fidem eatholicam nihil usurpare dlgiioscilur, imniotani permanei^e concedimus, sive de primalibus consti- tuendis, sive de ceteris capiliilis, excepiis iis, qui Jlcm Illeronymus ad Lucinium, epist. XXX VJII f. B cx Donalislis ad episcopatuin perveniunt, qiios pro- Illiid breviier te admoiiendum puio, traditiones vchi ad primaius dignilatem (etlam quum ordo cle-
C. II L Noit esi resi$tendnm consuetudini, eui cano»
uicn non obstat aucioritas. Item Lco IX « Michaeli Episcopo *» Constantinopoli'
tuno, epist. /, c. ^9^etNicotaus 1 evist. II ad Pho^
tium,
Scit sancta Romana ecclesia, quod nihit obsnnt saliiti credeniiiim diversae pro loco et tempore con* sueiudines, si illis canonica non obsistat auctoritas» pro ijua eis obviare debeamus; unde ail judieamus eis (iebere vel posse resistere **.
C. IV. Consuetudines, quos fidei non officiunt, ut a majoribus iraditce sunt, observentur.
ecclesiasiioas , praeserlim qiiaj fidei non oflBciunt, ila observamlas, ut a niajoribus Iraditse sunl, nec aliorum consueludinem aiiorum conlrario more suIh vcrli.
C. V. Traditiones a palribus institutw, non sunt in-
frigendce.
liem Nicolans) Hincmaro ' Archifpiscopo ^.
Ridicutnm est, et satis abominabile dedecus,
«it * temporibus nostris vei Talso insimulari sanctam
Dei eccleslaiapermlttamus, veleas* tradiiiones, quas
antiquiins a patribus suscepimus, pro libitu senper
errantiiim infringi patiamur.
ricorum ' eos ad locum eundem deferat) modis om- nibus prohibemus. SuflTiciat autem illis comniissji sibi plebis curam gerere, iion autem * eiiam * illo& antistites, quos catholica fides in ecclesiae sinu et edocnit, et genuit, ad obtinendum culmen primatus anleire.
C. IX. Non negantur quce ccnsuetuedinis sunt.
Item Gregorius od Maximum Salonitanum Evisco^ pum, Hb. VII Regest,^ epist. 81 ".
Quemadmodum lliiclta perpetrari non patimur»
sic quae sunt cousuetudinis non negamus.
C. X. Non loeus consuetudinem , sed consuetudo locum commendat.
C. Yl. Diuturni mores pro iege sunt habendi. Item Juslinianus Institutionum lib. /, tit.^[de jureC Item Gregorius ad Auaustinun Anqlorum Episcopo- nat. § 0.] \ cum^ resp, [ad intericg,\ 3 *•.
Dmturni mores conseBSii utentium approbati le- ?iovit rraternitas tua Romanae ecclesise consuctu- gem ImitaBtur. dinem, in qua se meminit enutritam Sed mihi pla-
cet, ut sive in Roniana, sive in Gallicorum *% siv6> iii qualibet ecclesiaaliquid invenisti,quod plusomni-
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. flf « Caput Iioe confectum est ex duobus longe diversis locls. Nam usqiie ad verb. : si itlis, sum- tiiin est ex prima epistola seu libello Leonis IX, ad- versus iiiaiidiias praesunitiones Micbaelis Constanti- iiopolitani et Leonis Acridani episcoporum, cap. 29, wbi lo<|uens de Roniaiia ecclesia aii : Scit namque^ quia nihil obsint saluti credentium diverstt. pro loco etiempore consuetudines ; quando una fides per diie^ ctionem operans bona, quaspotest^ uni t)eo eommendat otnnes : et ha-c fere ab Ivoiie el In Panormia refe- runiur. Ahera vero pars accepta cst ex cplstola seciinda Nicolai ad Phoiiuin, qiiae incipit : Poslquam betito Petro, Ibi enim haheniur hajc : De consuetu^ diuibus^ quus nobis opponere visi esiis^ srribentes, per diversas ecclesias diversas este consuetudines, ei iltis ctttiouica uon obsistnl auctoriia», pro qua obviare de^ beattius^ nihil judicnmus vel ei^ resistimus.
C. V. d llabeiur in eoislola scnpia Hincmaro et
caeteris arcbiepisropis et episcopis in regno Caroli ccclesias regeniibus, quae exstat in codice jain me- inorato bibliotbecae Dominicanorum, ei ex ea caput hoc iocupleiatum est. Nam aniea brevius erai, ut etiam apud Ivonem et in Panormia.
C. YII. • Quidquid : In originali est : etnequtu contra longam eonsuetudinem (iat ; sed qaoiiiani rii- brica videtur magis convenire leciioni Gratiani, qiia: est etiam apud Ivonein et iii Panormia, non esl muiatum.
C. YIII. ' Ordo clericorum : SIc eiiam •egitur in D aliquot veiuslis Gratiani et in aliqiiihus R. Gregorii codicibiis ; sed auctor gloss» non videtur habuissc verbum : clericorum, queinadmodum neque Ivo. neque pleraque Gratiaiii inanuscripta exemplaria, neque aliquae eiiam B. Gregorii operum edi- liones.
DisT. XII. C. 1.. • eonvelU : caedem, prstcr Bas. = C. III. «» Michaeli Jmperaiori : EJil. coll. c cmn Ivone. — Lp. 2 in Coll. Conc. Mans. (A. 8C2.) — Ivo Pan. I. 2, c. 155. Decr. p. 4, c. 223, et p. 6, c. Ai, »* rcsisti. Edd. coll. o. = C. IV: f Anselni. I. 4, c. 44. — Ivo Pan. I. 2, c. 15t». Decr. p. 4, c. 212. = C. Y. " Ep. 7u, scr. A. 867. = C. Yl. * Coll. can. Ans. dcd. I. 7, 2. |vo P;»n. I. 2, c. m. Becr. p, 4, c. 194. = C. Yll - Coll. Ans. ded. I. 7, 68. Ivo Pan. I. 2, c. 162. Decr. p. 4, c. 2MI. = <:. YIII. «• I. 1, cp. 77, (scr. A. 591.) Ed. Maur. cf. aiipr. D. 11, c. 6, — Ivo Decr. p. 4. c. 204 = C. IX.. " Kp. 81, I. 9, (scr. A, 599.) Ed, Maur. = C. X. *• Ep. 64, 1. 14, (S<rr. A, 601, cf. ad Disi. 5, c. 1.) Ed^ Mjur. *» Gatliarum : Greg. Caliicana : Ivo.
t$ DEGRETI PAflS PRIMA. DIST. XH. C6
|iolcnti Dco possil placere, sollicite eligas, et in An- A U Pars. Graitanus. Moe autem de consueiuedine
|larain ecclesia, c|uae adluic i!i flde nova est iiisii- iHtioue prjecipna. quse de muUis ecclesiis colligere poieris '®, iiirundas. Non enim pro locis res, sed pre rebiis ** loca amanda suni. Ex singutis ergo ^aibusqiie ecclesiis quae pia, qusB religiosa, quse recta suni, elige, et baecquasi in fasciculum coillccia apud Anglorum menies in consneiudinem de- pooe.
C. XI. Qttod neque confra pdem^ neqtte cottlra bonoi morez ei$e continciiur, in4ifferenter e$l habendum. Jtem Angustiniis ad Januarium , epi$l, CXVJIi cap, i [el 2J ".
nia auiem, qiiae non scripta, sed tradita custodi- nnis, qu:e qiiidem toto terrarnni orbe observantur,
Hhi intelligendum tsty qua vel unhersalts ecclesm tiMi, vei temporis proxilitate robdratur, Civterum, $i pro tarietate temporum vel animorum vel toco^ rum varioB con$uetudine$ introducamur, inventa op- portunitate^ re$ecandcs sunl potius, quam obser- vandiB.
Unde Augustiniis scribit ad inqutsiiiones Januarii epiit, CXlX.c, iy".
G. XII. Eeseeanda sunt, quw neque auctoritate^ ne- que moribus universiiaiis comprobanlur^
Omnia talia, quae neque sanclarum &Griptoraruin auclorilatibus couiineniur, nec in conciliis episco- porum statuta inveniunlur, necconsueludiiie uni- versalis." ecclesi;» roboraia sunL, sed diversorum
daliir inieliigi vel ab ipsis aposlolis, vel plcnariis B locorum diversismoribusinnnmerabilitor varianlur.
fonciliis (q«orum est in ecclesia saluberrima aiicto- riias), coniincndata aique statuta retinere : siculi qaod Domini passio et resurrectio et ascensio in c<Blum et adveiitus * de coelo * Spiritus sancti an- nifcrsaria solemnitate celebrantur : et si quid aliud tale occurrerit, quod sei vatur ab universa, quactiii- quesediiriindit, ecclcsia. § 1. Alia vero, quaeper loca terraruiu regionesque variantur, sicuti est quod alii jfjuiiant sabbato, alii vero non : alii quotidie coni* inumcant corpori el sangnini dominico, alii certis diebus accipiunl : * alibi nullus dies intermittltur, qiio nonofferatur,aIibi sabbato tantum etdominico, * et si quid aliud bujusirodi aniinadverti potest, to* tiim genus rerum liberas babet observationes; *nec di^ciplina ulla est in bis nielior gravi pnidentique q Cbristiano, quam ut eo niodo agat, quo agere vide- rit ecclesiam, ad qtiamcunque forte devenerit.* QuodCDim neque contra fldem, nequeconlra bonos iiiores iiijiingitur '*, indifferenter cst babendum, et pro eopjm, ioter quos vivitur, societate servandum est. Uater mea > Mediolanum me consecuta '* inve- nii ecciesiam sabbalo non jejunantein; coeperat fluctuare quid ageret. Tunc ego consului de bac re beatissi.nae memoria; virum Ambrosium ; at ille ail : quuro Romam vctiio, jejuno sabbato, quum Medio- lani sum, iion jejuno. Sic eliam tu, ad quam forte ecclesiam veiieiis, ejus niorem serva, si cuiquain uon vis esse scandalo , nec quemquam tibi. Iloc quum mairi renuntiassem, libenter anipiexa esl.
ita ut vix, aut omnino nunqiiam inveniri possint causac, qnas in eis instituendis boinines seculi siiiii, ubi facultas tribuitur, sine ulia dubitaiione resecunda existinio. Quamvis enim neqiie boc inveniii possit» quomodo contra ttdem sint, ipsam taineii religio- nem, quam paucissimis et manifestissimis cclebru- tiouuin saccamciitis misericordia Dei essc liberani Toluit, servilibus onerlbus premunt *^ ut tolerabilior 8it conditio Judaeoruitt qui, etiam si tempus libertatis Bon agnoverint, legalibus tamen sactamentis *', non bumanis praesumiionibus subjiciuiitur. C- XIII. Omnes provincice *• eundem n psatlcndo
modum teneanl^ quem metropolitanam sedem ha-^
bere cognoverint,
Item ex Goncilio Toletano XI ", r. 3. III Pars. De iis, qui contra Aposloli '* voliinla* tein circumferunlur omni vento doctrinae, placuic *liuic* sancto concilio , ul inetropolilanap. scdis aucLoritatecoacti uniuscujusque provincix^ cives,re- ctoresque ecclesiaruin unum eundemque iii psallendo teneant modum, qiiem in ** metropoiitanu sede co- gnoverint institutum, nec aliqna diversilale ciijus- que ordinls vel ollicii a melropolituna se patiuntur sededisjungi. Sic enim justuni esl ut inde iinusqnis- que sumat regulas magisterii, unde honoriscoiise- cratiouem accipit '*, ut juxta majoriiin decreta seilis quaeunicuiquesacerdotalisdignitaiis est nialer, sit eccleslasticae ^ magistra ralionis. Abbuiibiis sane D indultis officiis, qua? juxta voluntateni sui episcopi
NOTATIONES CORREGTORUM.
C. XI. B Mater mea : in boc capile, quemadmo' dum ei iii sequenti, inulta sunl emendatu ex B. Au- gustino, ac noiinnlla etiain addita. Ab boc tamen loco us(|tie in liiiein, quoniam verba B. Augustini apie eraiit iu epitoiiieu redacta , nihil additniu esi.
P. ill. ^ Provinciie dve$ : In codice Lncensi
pervetusto bibliolbecje Regis Gatliolici et in conciiii? iinpressis in margine legilur : provincia: pontifices : qu«diciio, in iine bujus capitis repetita, oslendit banc esse veram leclioneni. Ycrum iii oninibiis conciliorutn editionibus iu textu, et duubus codici- bus Vaticanis legiiiir cives
DisT. XIL C. X. '* foiuisH : Greg. *^ rebu$ nobi$ : id. = G. XI. '* Lib. I,ad inquis. Januarii, 8. Ep. 54 (scr. c. A, 400.), Ed. Haur. ** e$se convincitur : Edd. coll. o. et Aug. Ed. M.iur ** aiile cor- reciionem legebalur : $ecttta. = P. 11. *' Ep. 55 (scr. proxime ineunte sa*c. T.) Ed. Maur. ■— Ivo Patt. I. i, c. i«S. Decr. p. 4, c. i06. C. XII. «• ttniver$af: Ivo. G. XII, *' premunt adeo : Edd. coJi. o *» sarcini$: Augiist. =z G. XUl. ** provtneiales : Edd. coll. 6. ** hab. A. 675. — Goll. tr. p. p. i, t. 41, c. i. *' (c^pbes. c. 4, V. 14 — aposio/f<:am: Edd. ant. coll. onin. pr. Bus. ** a ; eaed. cxc. b-j^h ^^ aicepit : Cotl. Ilispp. — pracierito etiam Edd. coll. ant. omues utuniur *^ mL dij^nilutis vel ral. mag* ; ^dd« <oIL p. praeter vts.
67 DECRETI PARS
regulariler illis implenda soiit, cetera olllcta pu- blica» id est vesperas, matutinom , sive missam, aliier quam in principali ecclesia ceJebrare non liceat. § 1. Quisqois autem horum decretorum vio- lalor exstiterit, sex mensibos conimunione privatos apud metropolitanum sub poenitenti» censura per- maueat corrigendus : quatenus apud illum et pneter- itae transgressionis culpam lacrimis diluat, et ne- cessariam oHiciorum docirinam | studiose addi- scat § i. Sub ista ergo regula disciplinae non solum melropolilanus totius suae provinciae pontiflces vei
PRIHA. DIST. XUl. 68
A sacerdoles adstringat, sed eiiani ceterl episcopi
siibjecios sibi ecciesiarnm rectores obieniperare
bis " inslitutionibus coganl.
C. XIV. Ordo servetur in matulinii et veiperiims oficiii unus ei idem, Itemex Concilio Bracarensi 1 '% eap. 1. Placuit " omnibus communi consensu, ut unus atque idem psallendi ordo in matutinis vel vesper- tinib officiis leneatur, et non diversa ac privaiae »«, neque ' monasteriorumconsueludinescumecclesia- stica regula sint permixlae«
GRATIANUS.
I. Pars. Item adversus naturale jui nulla diipen» iaiio admiititur; niti forte duo mala ita urgeant^ «1 alterum eorum neceae iit eligx.
Vnde in Concilio Tolelano VIII S e. 2 legttur. C. I. Mxnui malum de duobui eligendum eit,
Duo • mala, licet sint omnino cautissime praeca- vcnda, tauieii si periculi necessitas ex lils unum perpeirare * compulerit, id debemus resolvere, quoil miiiori nexu noscitur obligare '. Quid autem ex his levius, quidve sic gravius, pur» ^ raiionis acuniine investigemus. Etenim duni pejerare com- pelliinur, creaiorem quidein oflendimus, sed uos taniuinroodo maculamus. Quum vero noxia pro- missa complemus et Dei jussa * superbe* conteni- niinus, el proxiinis impia crudelilale nocemus, et nos ipsos crudeliori gladio ' trucidamus. illic * eiiini diiplici culparum telo perimiinur ', hic tripli- citer jugulamur.
C. II. De eodem,
Jtem Gregorius in Moralibui , in c. 40 Job /. IXXll.c. 17,18, 19 £{ 20.
Nervi lesiicuiorum Leviaihan ' perplexi sunt, quia suggestionum illius argumenla implicatis in- vcntis * iUigaiiiur '*, ut plerosque ita peccare fa- ciant, quatenus si fortasse fugere peccaium appe- taiit, hoc sine aliquo ** peccaii laqueo non evadant, el culpam raciant,dum vitant ", ac nequaquam se abuna valeant solvere ", nisi iu aliaconsentiantse
DISTINCTIO XIII.
ligari. Quod melius ostendinus, si qua ex conversa- tione hominum illigationis hujus exempla profera- mus *\ Et nonnullii interjectii ; § 1. Ecce quidam, dum mundi hujus amicilias appetil, cuilibet alterl similem sibi vitam ducenii, quod secreta '* illius
^ omni silentio contegat, se jurejurando constringit. Sed 18, cui juratumest, adulterium perpelrare cogno- scilur, ita ut etiain maritum adullera; occidcre co- netur, Is autem, qui jusjuranduin prsbuit, ad inen- tem reverlilur et diversis binc inde cogitationibus impugnatur, atque hoc silere formidat, ne silentio '* adulterii simul et homicidii particeps fiat, et pro^ dere trepidat, ne reatu se perjurit obstringaL Per- plexis ergo testiculorum nervis ligatus est, quia in quamlibet partem dedinet, meluit, ne a transgres- sionis coniagione liber non sit. § 2. Alius cuncla, qu» mundi sunt, deserens, atque per oninia fran- gere proprias voluntates quaerens, alieno se sub- dere regimini appetit, sed eum, qui sibi apud *'
P Deum prxesse debeat, minus cauta inquisiiione discernit : cui fortasse is, qui sine judicio eligitur, quum praeesse jam coeperit, agere *' qu« Dei sunt probibet, quae mundi sunt jubet. Pensans itaque subditus, vel quae sit culpa Inooedientiae , vel quod contagium saecularis vitse , et obedire tre- pidat, et non obedire formidat, ne aut obedicns Deum in suis prxceptis deserat, aut rursus noa obediens Deum in electo priore contemnat. Et infra : § 5. Alius pensare pondus bonoris '* ec- clesiastici negligens ad locum regiminis praimiis
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. XIV. I Neque Monasterium : In concilio ipso, D iint permixt(Bs postruino Coloniae excuso, abest vox : neque. In ce- Dist. Xlli. C. I. <^ In ipso concilii capitc multa
teris aiitem editionibus sic legitur : privata mona- antecedunt et sequunlur, quae periegenda sunt. iteriorum coniuetudinei contra eccleiiaiticai regulai
DiST. XII. C Xni. » deest in Ed. Bas.— iuii : Edd. coll. o. z=i C. XIV. *< Conc. Brac. I, (II, ap. Mansi T. 9. p. 77i.) hab. A. 561 «' cf. Conc. Tolet. 4, c. 2. »• dirmc ac private : Coll. Hisp.
DisT. XIII. P. I. *Conc. Tol. Vlil. hab. A. «53. Burch. 1. 12, c. 29, et b4. — Ivo Pan. 1. 8, c. 119* Decr. p. 12, c. 16. C. I. * remeare : in Conc. ap. Mansi. — temerare : Coll. Hisp. — temperare : Ivo Dccr.
^ obligari : Edd. ant. coll. omn. cum Panorm. ^ pio : Coll. Hisp. — pro; in Conc. ap. Mansi.
' mortii gladio : Coll. Hisp. — Conc. ap. Mansi. — Ivo. — Edd. anu coll. omn. * iUinc : Edd. coll. •mn. exc Bas. ^ pereulimur : Coll. Hisp. -^ iu Gonc. ap. Mausi. ^ perimui hinc : Edd. coll. omn. exc. Bas. = C. II. ■ Et in c. 40. Job. et ap. Greg. haec de Behemoth praedicantur. * inventionibui : Creg. : — »• alligantur, et paulo post : alUgationii : Edd. coll. o. exc. Lugd. li, HI. Antw. " o/»o ; Cfej;. — Edd. coll. omn. prsier Bas. — » c, etiam f. d. aliqua vitant : Edd. Coll. o. pr. Bas. II, III. Antw. " abtolvere : Edd. Arg. Ven. ](. Paris. Lugd. I. *^ eonferamui : Greg. ^" tecreta teelera : Etld. coll. omn. »• tilendo : Edd. Lngdd. II, III, Anlw. " ad Deum : Edd. orones prait. cilL
'• agi : Greg. »* onerit : Ed. Bas.
•licendit.
DECRETI PAUS PRIMA. niST. XIV.
70
Sed qiiia omne, qnod hic emlnet, pliis A inter miiiora et maxima peccata constringitur, ^l
mfleruribus affieitur quani lionofibus gaudet, dum cor tribiibiiouibus '** premilur , ad memoriani culpa *^ reYocaiur, dolelque se ad laborem cum cidpa pervenisse, et quam sit iniqunm, qiiod admi« serii^ ex ipsa fractus ** difficuJtate cognoscit. Reuin ij^ilnr se cum impensis prxmiis agnosccns, vult atlepus sublimiutis locum desererc, sed timet, ne gtavius delictum sit suscepli gregis cuslodian reii- quisse; vuli suscepU gregis curain gerere, sed ror<- niidat, ne delerior culpa sit, regimina pasloralis gralix " empu possidere **. Per bonoris ergo ambi- lum ligatum cnlpa binc inde se conspicit. Esse quippe sinc reatu criminis neutrum yidet, si aut sttsceptus semelgrex relinquatur, autrursum sacra
omnino nuliub sine peccalo ' eyadeiidi * aditus pa- tet, minora seinper eligantiir; quia eiqiii muronim undiqiie ambitu,ne fiigiaf, cluuditur, ibi se in rugaiii praecipilal, ubi brevtor muriis inveniiur **. iiinc Paulus ", qtium quosdam iii ecclesia incontineiiies adspiceret, concessit minima, utmnjora declinureni, dicens : Propler fornicalionem auiem unusquisque uxorem 9uam habeat, El qiiia luiic solum coiijiiges in admixlione sine culpa sunt, quuin non pro ex- plenda libidine, sed pro suscipienda prole ntiscen- tur, ut hoc etiam, quod concesserat, sine culpa (quamvis minima) non esse monstrarel, illico ad- junxil : lloc^* auiem dico secundum iudulgeniiam **, non tecundum imperium, Noii enim esl sine vilio.
aciio sa*culariter empta teneatur. Uudique meluilet " quod ignoscilur, non pracipllur. Pcccalum proleclo
suspectus latus omne pertimescit, ne aut stans in eiiipio reginiine non digne, lugeat quod noii etiarn descrens emendat \ aui certe regimen deserens, dum aliud flere nititur, rursiis aliud de ipsa grcgis destitutioiie committat. Et infra :
II Pars. § 4. Esi Umen, quod ad deslruendas BehemoUi versutiag subtiliter*'iiat, ut, dumroeiis
vidil, qiiod posse'^ indulgeri praividiu Sed qiiuni in dubiis conslringimur, uiililer mininiis subdiiiiur, nc in magiiis sine venia peccemus. § 5. Ilaque pie- runique nervorurn Behentolb isiius pcrplexiias soU vilur, dum ad virluies maximas per coinmissa ini- nora transitur.
IDISTINCTIO XIV.
GRATIANUS. I Pars. Verum hoe in una eademque persona tn- uHigiiur, Ceterum an in diversis eadem dispensaiio loeum habeat, videtifet, ut commitlamus minora^ ne alii gravioribus implicentur, merito quasritur.
De hii ita scribit Aiigustinns in lib, QutBsl. super Cenes,^ cap. 42*.
C. L Non snnt a nobis aliqua committenda delictaf ne alii graviora committant,
Quod ait Sodomitis Lot ' : Sunt mihi duo! (iUee^ quee nondum noverunt viros; producam illas ad vos^ «ifmtfii t//is, quomodo placuerii vobis : tantum in vi- rot istos ne faeiatis iniquum : qooniam prostituere volebat filias suas hac compensatione, ut viri hospi- tes ejus nihii a Sodomiiis lale paterentur, utrum admittenda sit compensatio flagitiorum vel quorum- cunque peccatorum, ut nos faciamus mali aliquid, ne alius gravius malum faciat; an polius periurba- tioni Loty non consilio tribuendam sit, quia 1k>c
dixerlt, roerito quxritur. Et nimirum periculosissime admittilur hjec coropensatio. Si autem perturbaiiom P bumanae tribuiiur et menti tanto inalo permolae» nullo modo imilanda est.
li Pars. Graiianus. Consuetudinis autem vel consti^ tuiionis rigor nonnunquam relaxalur.
Unde Leo Papa ait ad Rustknm Narbonenum Episc. epist, XC anie cap. 1 *•
[ C. JI. Qua constituiiones valeani temperarif vel qme non,
Sicut quaedam sunt, quae nulla possunt raiione convelli, ita multa su.it, qua: aul pro necessiiaie temporum ', aut pro consideratione aeialum opor- teat temperari; llla consideralionc ^ semper ser- vala, ut in iis, quae vel dubia iucrint aut obscura, id noverimus sequcndum, quod ncc praeceptis evan- gclicis contrarium, nec decrelis sanctorum Patrum inveniatur adversum.
C. IL ^ Enundat Gratlano.
NOTATIONES CORRECTORUM. Hoc I«)co in originali videtur constructio verborum pertnrbau et restituenda ex
DiST. XIIL C. 11. ** tribulatione : Edd. coll. omn. praeter Lngnd. 11, 111. Antw. ** eufpte : Edd. TenelL 1. 11. Nov. Paris. Lugd. I. '* f, sine dubio diff. : Ed. Bas " gregis : Edd. coli. omnes. '^ dimittere^ quam emttt poss. : Edd. coll. omn. praeter Bas. P. 11. " utiliter : Greg. ** ingeritur : Edd. coM. omn. exc. Lugdd 11, lU. Anlw. 'M Coc. 7, v. 2. *<ib. v* S. " intelligentiam : Ed. Bas. *^ possit : Lugd. li, ilL Bus. posset : Edd. coll. rel.
DiST. XIV. C. L • Ivo Decr. p. 9, c. H7. * Genes, c. 19, v. 7. = C. II. • Ep. i67 (scr. A 459). £d ball. Coll. tr. p. p. i, t. 45, c. 46. Anselm. I. i, c. 75. Ivo in prol. c. i2. * Ans. ^cottdiiione : Leo.
458, vel r^runi ; Leo*
CRATIAINUS.
DECREtl PARS PRIHA. DlSt* X?. 7t
DISTINGTIO XV.
A Tlieodosio Anguslo edita est, quae Neslorinm, doas
personns in Cliristo assereniem, juslo aiiatheni: te condeinnavit, ostendens manere^ induabus natnris unam Domiiii nosiri Jesu Clirisii personam. § 5. Quarta synodus ClialcedonensisDCXXX sacerdotum sub Marciano priiicipe liabila est, in qua Eutycliem Constantinopolitaniiiii abbaiem Terbi Dei el cariiis unam naturam pronunciantem, et ejus derensorem Dioscorum» quondam Alexandrinum episcopum, ct ipsum rursus Nestorium cum reliquis baereticis, una Patnim sententia damnavit ; praedicans eadem sy* nodus Christum Dominum de Virgine sic natum, ut in eo subslantiam diviiiae et human» confileaiuur natur». $ 6. Hse sunt quatuor synodi principales, fidei doctrinani plenissime praedicanies. Sed et sl sancti Palres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quatuor auctorilalem omni manenl slabilita vigore : quorum gesta in boc operecondila continentur*«
S 7. Synodus auiem ex Grxco interpretatur co- mitatus vel ccetus. Concilii ^ vero nomea^lractum est ex more Roniano. Tenipore enim, quo causae agebantur, con>eniebant onines iii unum, coinmu* nique intentione tractabant. Uude coiiciiiuin a coni- muni intentione dictum quasi consitium ; consiliuni quasi considium, d in / iiteram transeoiite : velcon- cilium dlctum est a coinmuni intentione, eo quod in umim dirigant omnem mentis obtulum : cilia^ enim oculorum sunt; unck qui sibimet disseniiunl, noo p agunl concilium, quia non consentiunt in unum. Coetus vero couventus est vel congregatio, a coeun- do, id est a conveniendo in unum. Uinc etiam con- ventus est nuncupatus, eo quod ibi homines conve- niunt in unum ; sicut a conventu coetus dicitur, sic et concilium a societate multorum in unum'. De quatuor vero concilih $cribit B. Gregorius, ila dicentf lib, t Rege$ti, Epi$t, 24' : C. II. De auetoritate quatuor conciliorum,
Sicutsaiicti evangelii quaiuor libros, sic quaiuor
I Pars. Quoniam dejure naturali et con$litutione vet con$ueludine hactenu$ di$$eruimu$^ differentiam^ qum invicem di^cernuntur^ a$$ignante$ : nunc ad eccle$ia' $tica$ eonttitutione$ $tylum vertamu$f earum origi-- nem et auctoritaiem^^rout ex libri$ $anctorum Pa» trum coUigere po$$umu$f breviter a$$ignante$,
G. I. Qtio tempore aBperint canone$ generalium con- cHiorum.
C:inoiics t generalium conciliorum {ut I$idoru$ aii lib, 6 EtymoLi c. 16 •) a temporibus Constantini coeperiinl. In praRcedentibus namque annis persecu- tioiie fervente docendarum plebium minime dabatur facultas. Iiide Christianitas in diversas haereses
scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum B 0^38 gunt concilia, quae conveniendi ', nisi tempore supradicti imperatoris. pieni sanxerunt, post istoi Ipse enim dedit facultatem Christianis libere con- gregari. Sub iioc etiam sancli Patres in concilio Ni- casiio de oinni orbe terrarum convenientes juxta fidem evangelicam et apostolicam secundum post apostolos syuibolum iradiderunt. § i« Inier cetera autein concilia quatuor esse sciinus venerabiles syn- odos ', qiiae totam principaliter fidem complectun- tur, qiiasi quatuor evangelia, vei totidem paradisi flumiiia. § 2. Harum prima ' ?(icaena synodus CCCXVlll episcoporum Gonstaniino Augusto impe* rante peracta est ; in qua Arianae perfidiee condem- natu blaspliemia. quam de inaequalitate sanctae Tri- Bitaiis, idem Ariiis assercbat, consubsiantialem Deo Pairi Deuiii ^ Filiiiin eadein sancta synodus per symlH)luin definivit. § 5. Secunda synodus CL. Pa- truni siib Theodosio seniore Constanlinnpoli congre- gnla est, qiue Macedonium, Spiritum satictnm Deum csse ueganlem, condemnans, consubstantiaicm Pa- tii et Fiiio Spirilum sanctum demonstravit, dans syinholi forinam, quain tota Graecorum et Latino- rum confcssio in ecclesiis prsdicat. § 4. Tertia sy- nodus Ephesiiia prima CC. episcoporuro sub juniore
NOTATIONES CORRECTORUM.
uisT. XV. C. I. • Caput hoc nabetur eliam in ejusdem Isidori, editioni Parisiensi conciliornm concilionim collectione Isidori ante ipsius pruifatio- nrapposila. quae cum aliquot veiustis codicibus col- ncm.non autem in codice bibliolhec» Dominicanae : Lia est, slc legitur: Concilii vero nomen tractum ex iu qiio taiiicii usque ad versiculum, inter ceiera, po- commuui intemione^ eo quod in unum dirigant omnes iiiiui; eliam (quemadinodum etin aliis) ante initium, menti$ obtutum. Cilia enim oculorum $unt : unde et concilii Nicaeiii. qui$ibimet di$seniiunt, non agunt concHium^ quia non
»> Hauere : In plerisque antiquis Graliani exeni- D $entiunt unum, Coau$ vero conventu$ e$i vel congre- plaribiis et Isidori codice iinpresso legitur ul esi gatiOf a coeundo, id e$i conveniendo in unum : um!e
eiiiendatum. Sed in aliis eorundcm manuscriplis et iiiiprcssis Gratiani legitur : manere in Chri$to dua$ naturaSf et unam Domini no$lri Jesu Chii$ii per«o- nam\
« Concilii vero : Xpu^ Isidorum in lib. Eiymoi. locus hic mendose legitur. Veruin in praefationo
et conventus est uuhctipatue, quod ibi hominen conve^ niant. Sicut conventus^coetusvel concilium a societaie dieiiur multorum in unum, In Gratiani codicibiis siint niulue varieiutos» ex quibus ea lectio reteiita est, quse visa est mclior, quamvis adhuc aliquid fortasse desid^reiur.
DisT. XY. C. I. t Ansefm. fn pr. fvoPan. f, 2, cap. 104. Apud Boehm. confra codd. et edd. fidem legitur inscriptio : Leo Papa. *■ convenire : Isid. * quatuor $unt venerabile$ $ynodi : £dd. aiit. coll. oiiiii. ^prior : exdem ciim Ans. ^Dei : Edd. coil. omn. ' in Bas. tamen legitur.ni a r^orr. ex Isid. est reaiiiu- 'tum. ' $i qua $unt alia : Edd. coll. omn. Bohm. * verba ; quorum, etc, desuinpta ex pr«:f. Isid. iii coll. can., absnnt ab Anselmo. ^ supercitia : Edd. coil. omn. exc. Litgdd. il, iil. Anlw. ^ $icut conventu$ in untni dieitur c(£tu$, $ic et concilium, — appeltatur : Bas. $icut conv. vel c€etu$ dtct/tir, $ic et apellatur : Arg. Veiiett. I, II. Norimb. Paris. Lugd. I.— in Liigdd. IL IIL ct Antw. legitnr ul in textu.— «ictil conventue ctBtu$, etc. Ahs. *L I, ep. 25. ^scr. ad Joannem £p. Coiist. et cetl. Patr. A. 591.) £d. Maur. — prior caoonij
75
DEORETI PARS PRIMA. DIST. XV.
eoncilia snscipere cl Tcncrari mc fateor. NicnBnnm A nopolitnnam, medianlc Tlicojlosio .senlore Angiisio,
scilicel, in qtio pcrversnm Arii dogma deslruilur : Conslanltnopontaniim quoque, in qno Eunomii et Macedonii error conTinciliir : Ephesinum eliam pri- mum, in quo Neslorii impietas judicalur : Ch;ilce- donense vero, in quo Eiiiychis Dioscorique praviias reproliatnr, tola davotione complector, iiilegerrima approbaiione custodio, quia in his velut iii quadralo lapide sanctae fidei struciura consurgii, et ciijusli- bet * TilaB *• alque actioiiis norma consisiil. § !• Qointnm qaoque conciiium •pariler* veneror, in qoo vpisiola, qiise Ibas" dicitur, erroris plena reproba- tur; in qno Tbeodorus personam mediaioris Dei et bominiim in duabus substantlis separans, ad Impie- utis perlidiarocecidisseconvincitur, el in quoscri- pu quoque Tlieodoriti, per qiiae beati Cyrilli fldes B reprehendilur, aosu denientiae prolata, refntantur. CuBctas vero quas prxfata veneranda concilia pcr- sonas respuunt, respuo; quas venerantur, ample- ctor : quia dum universali siint consensn conslitula, seei non illa destruit, quisquis prxsuiiiit aut soU verc" quos religant ", aut ligare" quos sol-
VOIil *».
De iUdem etiam Gelasiu^ ** in concilio hnbiio Romce
cum LXX epiMCopis $cribit dicen$ :
C UI. Qurn coneiiia sancta Romana eccle$ia susci-
piat.
Sancla Romana ecclesiapost illas veteris tesu-
loenli et novi scripiuras, qoas regulariter suscipi-
mus, etiani has suscipi iion probibet : Sanetam
in qtin &facedoniiis hxreiiciis debiiam damii:aion*ei:i excepit; sanctam synodum Ephesinam*', in qua Nesiorius damnatus est consensu hcaiissimi Pnpr. Cacleslini, mediante Cyrillo Alexandrinoe sedis nn- tisiile, et Arcadio episcopo ab llalia desliniito ; sanrtam synoduin Chalcedonensein, medianle Mar- ciano Aiigusio et Analolio Conslaiilinopolilano cpi- scopo, iii qtia Nestoriana et Eutychiana h;ci-ese« simul ciim Dioscoro ejusquc complicibus damiiaue snnt; sed et si qua sunt concilia a sanctis Palriljns bactcnus inslitula, post islorum quntuor aiiclorila • tein ct] cuslodienda, et recipienda decerninnis ct mandamus «.
§ 1. Jam nunc subjiriendiiin est de opusculis san- ctornm Palrum, qu» in ecciesia calhoiica reripiuu- tur. §2. Opuscula B. Cypriani marlyris ct Carilia- ginensis episcopi. § 3. llem opuscuja B. Aihanasii Alexandrini episcopi. § 4. Iiera oposcuia B. Gregoiii Nazianzeui episcopi. § 5. Item opiiscula B. Basilii GappadociaR episcopi. § 6. Item opuscula B. Joannii Gonstantinopolitani episcopi. * § 7. Ilem opnsiula Tbcophili Alexandrini episcopi. § 8. Iteni opuscula B. Cyrilli Alexandrini episcopi. * J 9. Itetn opuscuia B. Hilarii Pictaviensis episcopi. § 10. Item opuscula B. Ambrosii Mediolanensisepiscopi. J ii. Item opu* scula B. Augiistlni Hippoiieiisis episcopi* § 12. Item opusciila B. Ilieronymi presbyteri. § 13. Itetn opu- scula Prosperi viri religio&issimi. § U. Item episto*
synodum NycaKnam CCCXVIII Patrum, mediante C ^^nt B, Leonis Papaead Flavianum Goiisiantinopoli
Gonsuntino Maximo Augusto, in qua Arius baereti- taniim episcopum destinatain, cujus textum ^* quis-
cus condemnatus esl; sanctain synodum Gonslanii- - piaui, si usqoe ad unum iota dispuiaverit/et non
NOTATIONES GORRECTORUM.
G. 11. d Cujutlibet : Apud B. Gregorium legiiur : Et cuju$libet vitw atque actioni$ ex$iitat, qui$qui$ eorum $olidilatem non tenet, etianmi lapi$ e$$e cerni- lur^tamen exira «dificium jacei. Quintnm, etc, et in sequentibus signilicaniur iria illa capilnla, qiio- rum Oi-casioiie nonnulli quinlam synodum iion reci* piebatit.
C. III. • Mandamu$ : Post hoc verbum in decreto Gelasii seqiii tiir coniiiieuter: i/em opusctt/a B. C^ iriani^ eic. i>ed Burcbardus et Ivo et Panormia ba-
bent nt Gratianus. Ac certe in lolo hoc capiie tot inodis dispepant collectioiies ah originali, ut sniis certo statui iion possii, qiix vera el pura sil Geinsii lectio : nec magnopere sit iniranduin, s! iionnuiia sint, quae diflicultatem faciunt. Quaraobrem, qu:6 auxilio codicum tuto emendari poterani, ea suiit emendala t reteris locis partim indicatnc varieiaies, pnrtiin, quoniam omnes indicare inlinitmn fuisset, labor hic ad libros adeundi accurato ieciori est re- lictus.
DisT. XV. G. II II, llt, Antw. '> runt : £:fd. roll.
Edd. coll. omn. exc. Bas. " ibi : eaedem exc. Luijdd. I, o. *• /i^flnl : eaed. ** rWi jfflr^ : eaed. pr. Bas. " ab$ol'
*• vitas eommunii : ab$olvere : Edd. coll. ^ ^ .
p. = G. III. " lloc decrelum, quol Gelasio pnesidenli Conc. Rom. (A. 494, vel
4D(i ) viilgo inbuunt(non desuntenim, qui apocryphom tolum puleiil) legitur ap. Burch. I. 3, c. 2:20. seq. Ivojjem Pan. I, 2, c.'94 et 123. Deer. p. 4, c. 64 seq[., in rapiiul. Allonis Vercell. ap. DWcherium, c. luO ei IX parte (§ 15—18.) apiid Anselm. 1. 2, c. 195 (m). In coll. ilisp. Gouzalttzii (ad tin. loin. 2) ha^c inscriptio esi : Decretale in urbe Roma ab Hormhda P. ediium de $cripturi$ divini$, quid universatiier ca- tholica recif:iat eccle$ia, vel po$th(BC quid vitare debeat, atqiie haec cerle, quae apud Gralianum proiilal, re« ceiisio, sane Hormisdae esse videtur. (Cf. Balier. Ed. Opp. Leoii. M. t. 3, p. GLI.) Tres recensiones legun- tur in Goll. conc. Maiisiana, quaruin ultima, prolata ex God. Jun;nsi Cliiinetii, cinu cotliid. Ilispaua fere (oiicordat, nisiquod in hac nonnulla suiit einendata, quod iiifr.i notabilur. — lu Cdd. eoll. noniiuliis (Ve- iieit. 1,11. Bas. Nor.) ita profertur, ut poit vers. $ubdenda (qui esi linis cap. ap. Ivoncm) sequaiur : Qni- dam in $eptuage$ima decreto de libris apocryphis novo prooeinio praemisso ; [item) Qua: vero opmcuta vel qui iibri $int inter apocrypho$ comuuiandi, idem Cela$iu$ oitendit dicen$, Eodein plane inodo (mulata tamen voce : subdenda in : damnanda) habelnr in Goil. Lips. A. -- In Cil. Arg. eoJeni prooeuiio servato, verba : e quibus pauca cet, ad calcem totius decreti sunt rejeci», et scquiiur vers. : Quinquagetijna. — In God. Lips. C. non leguntur ea verba, reienluin taiiien esl proipniiuui; in cod. deniqiie acqiie Lips. B. omnia <.i'Miiii inile a $ 17. " Eph. primam : Cdd. coll. o. *• cujus textum aut unum iota $i qui$ idiota : cj;d. exc. Bas.
Patrol. CLXXXVH. 3
DECREtl PAR8 PRIMA. DlSt. X?. 7«
DISTINCTIO XV. GRATIAMJS. A Theodosio Angusio edlta est, quae Nestorinm, duas
personns in Cliristo asserentem, . juslo aiiaiheini te condcinnavit, oslendens manere^ induabus iiaiuris unam Domiiil nostri Jesu Chrisii personam. § 5. Quarta synodus Chalcedonensis DCXXX sncerdotum sub Marciano priticipe habila est, In qiia Eutycheni Constaniinopolitanum abbalem verbi Dei et carnis unam naturam pronunciantem, et ejus derensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum episcopuin, ei ipsum rursus Nestorium cum reliquis hxreticis, una Patnim senientia damnavit ; praedicans eadem sy- nodus Christum Dominum de Virgine sic naium, ut in eo substaiitiam divinas et humanse coiinteaniur nalurae. $ 6. Hae suiit quatuor synodi principales, fidei docinnam plenissime pracdicanies. Sed et &i scissa est, qiiia non eral llcentia episcopis in unum B quai guni concilia, quae sancii Palres spiritu Dei
1 Pars. QuoniamdejurenatttraU et constitutione vel consuetudine ttactenu$ di»$eruimu$f differentiani^ qum invicem diecernunlur^ a$$ignante$ : nunc ad eccle$ia' $tica$ conttitutiene$ $tylum vertamu$, earum origi" nem et auctoritatem^^rout ex libri$ $anctorum Pa^ trum coUigere po$$umu$, breviter a$$ignante$,
C. I. Quo tempore cceperint canonee generalium con- ciliorum,
C.inoiics f generalium conciliorum {ut I$idoru$ ait lib. ^Etymol.f c. 16 •) a temporibus Constantini coeperiini. In pra^cedentibus namque annis persecu- tioiie fervente docendarum plebium minime dabatur facultas. liide Christianiias in diversas haereses
conveiiiendi S nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse eniin dedit facultatem Christianis libere con- gregari. Sub hoc etiam sancii Patres in concilio Ni- CMuo de omni orbe terrarum convenientes juxla fidein evangelicam et aposiolicam secuiidum post apostolos syiiibolum iradideruiit. § 1. Inter cetera atiiem concilia quatuor esse sciinus venerabiles syn* odos ', qiiae totam principaliter fideni complectun- tur, qiiasi quatuor evangelia, vel tolidem paradisi flumina. § S. Haruro prima ' Nicaena synodns CCCXVill episcoporum Consianiino Auguslo inipe* rante peracta est ; iii qua Arianae perfidiee condem- nata blaspheinia. quam de inxqualitate sanctae Tri-
pleni sanxerunl, post istorum quatuor aucioriiateiu omni manenl slabiliu vigore : quorum gesta iu boc operecondita coniinentur*.
S 7. Syiiodus auiem ex Graeco interpretatur co- mitatus vei ccetus. Concilii « vero nomea.lractum est ex more Romano. Teinpore enim, quo causas agebantur. conveiiiebant onines iii unum, comniu- nique inteniione tractabanL Uude concilium a coni- niuni intentione dictum quasi consilium ; consiliuni qiiasi considium, d \n l literam iranseniite : vel con* ciiium dicturo est a coinmuni inientione, eo quod in unum dirigant omnem mentis obtulum : cilia' enim oculorum sunt; unck qui sibimet dissenliunt, noa
Biiatis, idem Arius asserebat, consubsianlialem Deo aguni concilium, quia non consentiunt in unum
D..Ib>I f^Ai.i.. K ITilIiint An<l.'%m «A.iAflk fW.tr\<fi«e rVAM ^* m. .1 ..!._
Pairi DeuiH ^ Firmni eadein saiicta synodus per syinboluin definivit. § 5. Secunda synodus CL. Pa- truiu siib Theodosio seniore Constantinopoli congre- g:ua est, qtiae Macedonium, Spiritum saiictnm Deum ciise uegantein, condemnans, consubstantialem Pa- tii et Filio Spiritum sanctum demonslravit, dans symboli forinam, quain lota Graecorum et Lalino- rum confessio in ecclesiis praedicat. § 4. Tertia sy- nodus Ephesina prima CC. episcoporum sub juniore
Coetus vero conventus est vel congregaiio, a coeun-
do, id est a conveniendo in unuro. Hinc etiam con-
ventus e.sl nuncupalus, eo quod ibi bomines conve-
niuni in unum ; sicut a conventu coetus dicilur, sic
et concilium a societate multorum in unum'.
De quatuor vero concilii$ $cribit B. Gregorius, ila
diccM, lib\ i Rege$ti, Epi$t. 24* :
C. 11. De auctoritate quatuor conciliorum.
Sicutsaiicti evangelii quaiuor libros, sic quaiuor
NOTATIONES CORRECTORUM.
uisT. XV. C. I. * Caput hoc nabetur eti.im in coiiciliorum collectione Isidori ante ipsius prxfatio- ncni.iion autein in codice bibliothec» Dominicaua: : iu qiio taiiien usque ad versiculum, inter cetera, po- niiur eiiam (quemadmodum etin aliis) ante initiuin» conciiii Nicaeni.
ejusdem Isidori, ediltonl Parisfensi conciliornm nrapposita. quae cum aliqiiot vetustis codicibus coU lala est, sic legitur: Concilii vero nomen tractum ex commum inteniionet eo quod in unum dirigant omnes menti$ obtutum, Citia enim oculorum $unt : unde ei qni sibimet di$sentiunt, non agunt coneilium, quia non
b Manere : In plerisque antiquis Gratiani exeni- D $entiunt unum. Cmu$ vero conventu$ e$t vel congre-
plaribiis et Isidori codice iinpresso legiiur ut est etnendatum. Sed in aliis eorundem manuscriplis et iinpressis Gratiani legitur : manere in Ctiri$to duas naturaSf et unam Domini nostri Jesu Cfiristi persO' nam\
« ConcUii yero :Apud Isidorum in lib. Eiymol. locus bic ineiidose legitur. Veruin in praefaiionc
gatio, a coeundo, id est conveniendo in unum : uncle et convenlus est nuhcupatus^ quod ibi fiomines conve^ niant, Sicut conventus^cmtus vel concilium a societaie diciiur multorum in unum, In Graiiani codicibus sunt inult% variciuies, cx quibus ea lectio reteiiia esl, quse visa est mclior^ quamvis adbuc aliquid foriasse desid^retur.
DisT. XV. C. I. t Ansefm. fn pr. fvo Pan. I, 2, cap. 104. Apud Boehm. conira codd. et edd. fidem legitur inscriptio : Leo Papa, * convenire : Isid. ' quatuor $unt venerabile$ $ynodi : Edd. ant. coll. oiiin. * prtor ; eaedem cum Ans. ^Dei : Edd. coll. onm. * in Bas. tamen legitur, nt a Corr. ex Isid. esl reaiiu- 'tnm. ' $i qua $unt alia : Edd. coll. omn. Bohm. * verba ; qucrum, elc, desuinpu ex pnt^f. Isid. in cull. can., absnnt ab Anselmo. ^ supercHia : Edd. coll. omn. exc. Litgdd.U, lii. Antw. " sicut convenius in un^m dieitur ccetus, $ic et eoneitium,'—appeUatnr : Bas. eicut conv. vel c€etu$ dicitur^ $ic et apellatur : Arg. Veiiett. 1, 11. Norimb. Paris. Lugd. I.— in Lugdd. IL IIL cl Aniw. legitiir ut in lexiu.— «trti( conventue catu$, etc. Ans. *i. I, ep. 25. ^scr. ad Joaunen) £p. Coiist. et cett. Patr. A. 591.) £d. Maar. — prior caooai»
75
DECRETI PARS PRIMA. DIST. XV.
eoncilia snscipere cl vencrari me faleor. NiciennTn A nopolilanain, medianlc Tlicodosio seniore Augnsio,
tciliceU in quo perversiim Arii dogma deslniliur Conslantinopolitanum quoque, in qno Eunomii et Hacedonil crror conTinciliir : Epliesinum eliam pri- mum, in qoo Nestorii impietas judicalur : Chalce- donense vero, in quo Eniycliis Dioscorique pravlias reprohatur, tota davotione complector, inlegerrlma approbatione custotlio, quia in his velut in quadralo lapide sanctae fidei structura consurgil, et ciijusli- bet<i ▼itae '* atque actionis norma consislit. § i. QtttntniD quoqne concilium *pariter* veneror, in quo epistola, qnse Ih»*^ dicitur, erroris plena reproba- tar*; in qno Tbeodorus personam mediatoris Dei et bominum in duabus substantiis separans, ad impie- Utis perlidiam cecidisseconvincitur, et in quoscri- pu quoqiie Theodoriti, per qiiae beati Cyrilli fldes B reprehendilur, ausu demeiitiai prolata, reriitantur. CuBCtas vero quas priefata venernnda concilia per- sonas respuunt, respuo; qtias venerantnr, ample- ctor : quia dum universali siint consensu conslituta, seel non illa destruit, quisquis pra^suniit aul soU verc»« quos religant ", aut ligare** quos sol- vonl ".
De iudem etiam Gelasins ** in concilio hnbito Romce cum LXX epiMCopis scribit dicens :
C. III. Qm coneiiia saneia Romana ecctesia susch- piat,
Sancia Romana ecclesia posi illas veteris tesu *
meoli ei novi scripturas, quas regulariter suscipi-
mus, ellam has suscipi non probibel ; Sanctam
in qiia Macedonins b»reticusdebilam damniuioneiii excepit; sanctam synoiluin Epbesinam*', in qua Nestorius damnatus est consensu honiissiini Pnpu Coelestini, medinnte Cyrillo Alexnndriiioe sedis :in- tisiite, et Arcadio episcopo ab llalin deslinato ; sanotam synoduin Chalcedonensein, niedi:uUc Mar- cinno Aiignsto et Analolio Conslanlinopoiilano cpi- scopo, in qna Nesloriana et Eutychiana luerese< sininl ciim Dioscoro ejusquc complicibiis datnnake snnt; scd et si qua sunt concilia a sanctis PairiijMs haclcnus instiluia, post islorum quntiior aiiclorila • tein et[ custodienda, et recipienda decerninHis ct mandamus «.
§ i. Jam nunc subjiriendiim est de opusculis sa:i- ctorum Palrum, quse in ecclesia cnthoiica reripiun- tur. §2. Opuscula B. Cypriani mariyris et Carllin- ginensis episcopi. § 3. Itein opuscula B. Aihanasii Alexandrini episcopi. § 4. liero opuscula B. Gregoiii Naziaiizeiii episcopi. § 5. Item opuscula B. Busilii CappadocisR episcopi. § 6. Item opuscula B. Jonnnit Gonstantinopolitani episcopi. * § 7. Ilem opnscula Thcophili Alexandrtni episcopi. § 8. lleni opuscula B. Cyrilli Alexandrini cpiscopi. * J 9. Item opuscula B. Hilarii Piclaviensis episcopi. § 10. Item opusciila B. Arobrosii Mediolanensisepiscopi. § li. Item opu« scula B. Augnstini Hipponensis episcopi. § i2. Item opuscula B. llieronymi presbyteri. § 13. Itein opu- scula Prosperi viri religio&issimi. § 14. Item episio-
synodum Nycaenam CCCXVIII Patrum, niediante C l^i" B« Leonis Papae ad Flavianum Constantinopoli- ConsUntino Maximo Augusto, in qua Arius basreii- taniim episcopuin destinatam, cujus textum ^* quis- cus condemnatus esl; sanclam synodum Constanlt- - piani, si usque ad unum iota dispuiaverit/ei non
NOTATIONES CORRECTORUM.
C. 11. < Cujuslibet : Aptid B. Gregoriuro legilur : Ei eujuslibet vita: atque actiouis exsistat, quisquis eorum soliditatem non tenet, etianni lapis esse cerni- lur^tamen eztra «dificium jacei. Quintum, elc, et in sequentibus siguilicaniur iria illa capitula, qiio- runi oicasioiie nonnulli quintain synoduin non reci- piebant.
C. III. • Mandamus ? Post hoc verbum in decreto Gelasii sequiinr coiiliiietiter : liem opuscula B, Cy* f. riAiii, r/c. Sed Burchardus et Ivo et Panoniiia ba-
bent ut Gratianus. Ac cerle in toto hoc capiie lot inodis dispepanl coilectiones ah originali, nt sniis certo sutui iion possit, qiix vera el pura silGelasii lectio : nec magnopere sit iniranduin, sl iionnulla sint, qn£ diflicullatem faciunt. Quaniobrein, qu;6 anxilio codicum tuto emendari poteranl, ea suiit emendata t ceteris locis partim indicate varieiaies, pnriini, quoniam omnes indicare infinitinn fuissel, labor hic ad libros adeundi accuraio ieciori est re- lictus.
DisT. XV. C. II. ** vita^ communis II, ill, Antw. *> absoivere : Edd. coll.
Edd. coll. omn. cxc. Bas.
'ibi
ligant : ead. " religare ,
: eaedem exc. exd. pr. Bas.
Liij?dd. I, " absol'
mni: Eld. roll. p. = C. III. " lloc decrelum, quol Golasio pnesidenli Conc. Rom. (A. 494, vel 491) ) vnlg» (ribuiintfnon desnnlenim, qui apocryphum tolum pulenl) Icgitur ap. Bnrch. I. 3, c. 2i0. seq. hoiseni Pan. 1, 2, r.'94 ct 125. Decr. p. 4, c. 64 seq., in rapiinl. Auonis Vercell. ap. DWcherinm, c. lOO ct cx parte (§ 15—18.) apnd Anselm. I. 2, c. 193 (208). In coll. Ilisp. GonzaI<^ii (ad iin. loin. 2) hxo iiiscriptlo esi : Decretale in urbe Roma ab Hormisda P. edilum de scripturis divinis, quid universatiler ca- ihoiica recipiat ecclesia, vei poslhcec quid rilare dp-beat, atqiic hspc cerle, qnae npiid Graliamiin proiitat, re- ceiisio, sane HormisikB esse videtur. (Cf. Baller. Ed. Opp. Leon. M. t. 3, p. CLl.) Tres recensiones legun- tur in Coll. conc. Mansiana, quarum ullima, proiata ex Cod. Juren!>i Cliiinetii, cuni collbct. liispana fere roiicordal, nisi-quod in hac nonnulla suni einendata, quod iiifra nolabilur. — In Edd. coll. nonnnllis (Vc- iiett. I,H. Bas. Nor.) ita profertur, ut post vers. subdenda (qui est linis cap. ap. Ivonem) seqnaiur : Qui^ dnm in septuagesima decreto de libris apocrypliis novo prooetnio praemisso ; {item) Qua: vero optiscula vel qui libri sint inier apocryphos comuuiandi, idem Gelasius ottendil dicens. Eodeni plaiie modo (miKata tamen voce : subdenda in : damnanda) hahetur in Cod. Lips. A. -- In Ed. Arg. eoJein prooeinio servato, verba : e quibus pauca cet, ad calcem totius decreti snnt rejecia, et sequiiur vers. : Quinquageiima. — In Cod. Lips. C. non leguntur ea verba, reienluin taiiien est proipininni; in cod. deniqiie scqne Lips. B. oinnia •.i*>uiii tnde a $ 17. " Eph. primam : Edd. coll. o. *' cujus textum aut unum iota si quis idiota : ej:d. e\c. Bas.
Patrol. CLXXXVH. 3
75 DECRETl PARS FRIMA. DIST. IV. 7«
tAin Inomnibus Tenerabiiiicr receperii, anathema A S ^^* Item RuBnus vir religiesus plurimos eccle-
8iu S 45. liem opuscula aique iraciatus omnium Palnim orlhodoxorum, qui in nullo a sanctae Ro- inanae ecclesi» consortio deviavenml» nec ab ejos fldeli** prsedicatione sejuncti snnl, sed communionis ipsiutgratia Dei usque ad uUimum diem vitx suae pariicipes fuerunt, legenda '^ decernimus. §f6.1tem (iecretales epistolae, quas beatissiml Papae diversis temporibusab urbe Romana pro diversorum Palrum consulatione dederunl, venerabiliier suscipienda*. «unt. S n. Ilem gesta ' sanctorum marlynim, qui niuliiplicibus tormentorum cruciatibus el roirabili- bus confessionum triumpbis irradianl. Qnis ila " esse catholicorum dubiiet, et majora eos in atgonibus fuisse perpessos, nec suis viribus, sed gratia Dei et
siasiici operis ediditlibros, nonuuiias etiam scriptu- ras interpretatos est; sed qnoniam B. Ilieroiiymiis jn aliquibus eum de arbitrii liberiate nolavit, illa sentimus » qu^ praedictum D. Hieronymum sentire Gognoscimus : et non solum de Ruflno , sed etiani de universis« quos vir saepiift memoratus zelo Dei ei fidei religione reprehendit. § 22. Item Origeois nonnulla opuscula, quae vir beatissimus Uieronymus non repudial, legenda suscipimus, reliqua autem oinuia cum auciore suo dicimus esse renuenda. § 23. iiein chronicon Eusebii Caesariensis atque ejusdeni hisioriae ecdesiasticae libros, quamvis in primo narrationis suae libro lepuerit, et postea** in laudibus atque excusalione Origenis scbismalici
adjutorio universa lolerasse? Sed ideo lecundum » unum conscripserit librum : propter rerum tamen
antiquam consuetodinem '* singulari cautela in sancta Romana ecclesia non legnniur, quia et eonim, qui conscrlpsere, nomina penitus ignoran- tor, et ab infideiibug aut idiotis" superflua, aot ininos apta, quam rei ordo fiierit, scripta esse i»o- tantur : sicut cujusdam Uoiiici et Julitae*^, sicut <^regorii *' alioroinque hujusmodi passiones, qu» ab liaereticis perbibentur " conscriptae. Proptcr qood, ul dietum esC, na vel levis" subsannandl oriretor occasio, in sancta Romana ecclesia non leguiitur. Noa tamen cum praedicta ecclesia omnes martyres et eorum gloriosos agones, qui Deo inagis quam hominibus notl sunt, omni devoiione yeneramur. J 18. liem vllas Palruro,
notitiam singularem , quae ad inslructionem perti- nent, usquequaque non dicimus renuendos. § 24. Iiein Orosium virum eruditissimum collaudamus, quia valde nobis necessariam" adversus paganoruni calumnias ordinavit* historiam,* miraque brevitate contexuit. § 25. Item venerabilis viri Sedulii pa- schale opus, quod heroicis** descripsit versibus, insigni laude proferimus'\ S ^6. Item Juvenci * nihilominos laboriosum opus iion spernimus , sed miramur". S 27. ileterum**, quae ab haTeticis, sive schismaticis conscripta vel praedicaia sunt, nullatenus recipit caiholica et apostolica ecclesia Romana* E quibus pauca , quae ad memoriam vene- runt , et a catholicis vitanda sunt, credimns'^ esse
Pauli , Aiitonii, Hilarionis et omnium eremitarum, G subdenda. S^B. Impritiiis** Arimiiiensem synodum.
qoas tanien vir beaiissimus scripsit Hieronymus, cum omnl honoro suscipimiis. | 19. Item actus B. Siivestri , apostolicat sedis praesulis, licet ejus , qui conscripsit , noinen ignoremus , a multis tamen in nrbe Roma catholicis legl cognovimus, et pro aiiti- quo usu muliae hoc Imitantur ccclesiae. S ^O. item scripta de inventione S. crocis doiuinicae , et alia itcripta de inventione capitis B. Joannis Baplisiae, novellae quidem revelaliones '* sunt , ei nonnulli eas catholici legiinl , sed quuin haec ad catholiconim nianos pervenerint**, B. Pauli** apostoii sententia praecedat : Omnia probalt , quod bonum e$t tenete.
a Constantio Caesare Consiantini filio cotigrefatain niedianie Taurn pra^fecto, ex tunc et *nunc et us- que* in aeternum confitemur esse damuaiam. S 29. Item iiinerarium nomine Petri apostoii, quod ap- pellatur soiictt Clementis lib. Vllt ** , apocryphuin. S 50. Aclus nomine Andre» aposioli, apocryphi. S 51. Aclus nouiine Philippi apostoli, apocryphi. S 32. Actus noinine Petri aposloli, apocryphi. § 53. Acius nomineThomae aposloli , apoctyphi ^*. S 34* Evaiigelium nomine Thaddaei , apocryphum. S 35. Evangelium nomine Thoinae apostoli , quo utuntur Manichaei , apocryphum. S 36. Evangelium nomine
NOTATIONES CORRECTOROM.
< Jtem gesta : Hinc usque ad finem capitis omnia absunt a plerisque vetusiis Cratiani codicibus : quod etiam Archidiaconus adnotavit. Sunt tainen ojusdem Celasii usque ad vers. Celerum qui libri, et apud Burchardum et l\tnem referuntur proxime ))ost superiora.
> Hvenci : Antea legebntiir : liem Vincentii : rcslituta est vera lectio ex Celasio, Buichardoet Ivone. De quo Juvenco meminit B. Hieronyinus in catalogo.
DisT. XV. C. Ili. **/ide vel : Coll. Hisp. — Bnrch. ** eligenda : Ed. Lugd, HI. ««la/fl : Ans. *• aucto- ritatm et cons. : Edd. coll. o. »* dictie : easd. cum Ans. el Iv. ** Julit<e, matris ejns : Edd. Veneti. I. H, Ili. Anlw. ^iieorgii: Edd. coll. o. prret. Antw. ^^probantur: Edd. Par. Lngdd. I, II, IH, Aiilw. '^ lenus : Edd. coil. o. '*• relationes : Coil. Hisp. ••advenerinl : Coll. Ilisp. — Ed. Bas. »* 1 Thess., c. 5. •*deest ih Ven. I, li; Lugdd. f , II, Ut Par. Antw. '^necestaria : Edd. coll. o. **hcBrcticis : Vetielt. I, H. ^^pra^fetimus : orig. ^^imitamur : VM. coll. o. ^*cetera : Coll. Hisp. "^antea legebatur : decrevi- mus -^ decernimns : Ed. Bas. *• Burch.. I. 3, c. 121, Ivo Pau., I. 2, c. ii3; Dccr., p. i, c. 05. *^novem : Coll. Hisp. **ln coll. Hisp. add. : Ev. nom, Mathiff^ ap., Ku, nom. Barnibfjs^ ap., Ev. uoia. Jacobi minorisy ap. (et cuin Bas.) : Ev. nom. Pe/rt , ap.
77 DECRETI PARS PlilMA. DIST. XY. 78
Barnab», apocryphai». { 37. Evangeiium nomine j^ Lusanae**, apocrypbus. § 64. Liber canonum Apo-
BarlboloniaBt apostoli , apocryphum. § 58. Evange- siolorum , apocryphus. § 65. Liber Pbysiologus ,
bom nomine Andreae apostoii, apocryphum. § 59. ^qui* ab baereticis conscriptus^esl* et B. Ambrosii
Evangelia, quae falsavit Lucianus, apocrypba. § 40. nomine prxsignatus, apocrypbus. § 66. Hisloria
Evangelia, quae falsaTit Hyrcius^^ apocrypha. § 4t. Eusebii Pamphili, apocryplia. § 67. Opnscqla Ter-
Liber de infantia Salvaioris , apoeryphus. § 42. Li- tulliani'^ sive Africani, apocrypba. § 68. Opuscula
berde nativitate Salvatoris , et deS.^Maria, ei^* Posiumiani'* et Gaiii, apocrypba. § 69. OpiiscuU
de obsletrice Salvatoris, apocrypbus. § 45. Liber, Montani ^ Pfcis: iilse et Maximillae, apocrypha. § 70.
qui appellatur Pastoris, a|)ocryphus. § 44. Libri Opuscula omnia Fausti Manicbaei, apocrypha'*.
omnes, quos fecil Lenticius ^', discipulus dtaboli, § 7i. Opusciila .'^lteriusClemeniis Aiexandrini, apo«
apocrypbi. { 45. Liber, qiti appellatur Fundamen- crypba. § 72. dpuscula Cassiani presbyleri GaHla-
tum, apocryphus. § 46. Liber, qui appellatur Tbe- rum , apocrypha. § 75. Opuscula Viciorini'^ Picia-
saurus, apocrypbus. § 47. Liber, qui appellalitr de viensis, apocrypha. § 74. Opusciila Fausti Regien*
filiabus Adae, vel^ Geneseos, apocrypbus. § 48. sis Galliarum, apocrypba. § 75. Opiiscula Fru-
Ceiitiroetrum ^' de Chrislo Virgilianls compaginatum mentii", apocrypba. § 76. Epistola Jesu ad Agba-
versibos, apocryphum. § 49. Liber, qui appellalur B ruin'* * regem,* apocrypha". § 77. Passio Geor-
ActusTheclae et Pauli apostoli, apocrypbus. { 50. gii", apoci^pha. { 78. Passio Cyrici el Juliiae**,
Liber, qni appellatur Nepotis^S apocryphus. { 51. apocrypba. { 79. Scripiura, qiiae appellatur Con-
Liber Proverbiorum, qui ab baereticis conscriptus^^ tradictio** Salomonis, apocrypha. { 80. Phyla-
et S. Xisii nomioe signatus est, apocryphus. { 52. cteria omnia , qnae non &nge1orum'% utconfinguni,
Revelaiio, qiiae appellatur Pauli apostoli , apocry- sed daemor.um magis arte conscripta sOnt, apocry*
pba. { 55. Revelatio, qiiae appellatur Thoma: apo- pha. { 81. Haec et'oronia*hi8siroilia^ qnaeSimoii
iioli, apocrypba. { 54. Revelatio, quae appellaiur Magus, Nicolaus, Cerintbus", Marcion» Basilides,
Slepbani , apocrypha. { 55. Liber, qiii appellatur Ebion , Paulus eiiam Samosaienus» 'Pbotinus* et
Transitus^ S. Mariae, apocryphus. | 56. Ltber, qui Bonosus et qui siinili errore defecerunl^ Montanus
appellatur Poeniientia Adae , apocrypbtis. { 57. quoque cum suls obscoemssimis sequacibus , Apol'-
Liber Ogiae^* nomine Gigantis, qui ab bxreiicis cum linaris**, Valentinus sive Manichxus, Faiistus''.
dracone post diluvium pugnasse perhibetur, apocry- Sabellius , Arius , Maccdoulus, Eunomius, Nov;itiis,
phus. { 58. Liber, qni appellatur Testamentum Sabbalius, Coelesiius**, Donattis» Eustatbius, Jo-
Jacob*^, apocrypbus. { 59. Liber, qui appellaiur ^ vinianus , Pelagius , Julianas et** Latiensis, Coelo-
Poenitentia Origenis, apocryphus. { 60* Liber, qui slinus, Maximiiius, Priscianus^^ab Hispania, Lain-
*appellatur' Poenitentia * S.* Cypriani, apocryphiis. pedius, Dioscorus, Euiyches, Petrus, et alius Pe-
{ 61. Liber» qui appellalur Pcenitentia iamnis" et Irus, e quibus unus Alexandriaro, alius Antiochiam
Mambrae, apocrypbus. { 62. Liber, qni appellalur maculavit, Acacius Constantinopolitanus, cumcon*
Sortes" apostolorum, apocrypbiis. { 65. Liber sortibus suis, iiec non et omnes haereses^S quas
NOTATIONES CORRECTOBUM.
^ De S. Maria : \n collectione Isiilori legilur : et Maria, vel obtteniee. k[i\iA Ivonein vero : et d4 S» de Maria et obttelrice. Apiid Burcbardum : et de Maria , vel de obsletiice Salvaloris.
DisT. XV. C. in. " Hestfchius : CoII. Hisp. — Y$iciui : Burch. — - Ysius : Ivo. — Ytius et postea { ppr orrorcm repetila : lUiicius : B:is. Iricius : Arg. *■»<»/ ; Coll. Hisp.— Edd. coll. o. pr.Tler Liigdd. — ^*Leucius : Coll. Hisp. Biirch. Ivo. — Lucius : Mansi. — Euticiut : Ed. Bas. ^ lepiogmem : Ibinsi. — adjectut genesi : Coll. Hisp. — Ad(e genesis : Biircli. — vel genesis : Edd. coll. o. *• Cenio : Coll. H. — Pentametrum: Ed. C(»ll. o. * *• anlea legebalur : Lepotius. — Setipous : Bas. *^ trans- eriptus: Edd. Coll. o. ^Transiius: i. e. asswntiol Coll. Hisp. — Etl. Aniw. *' Ugi(e : Col. H. — Eild. ani. ei Burch. Diogenis nonien landant. — Diogice : Bas. — Diogenife : Ivo. *^Job : Coll. H. — Barcli. Ivo. — Edd. coll. o. Par. Anlw. add. ex glossa : alins est Jacob. ^^Jamnce : Edd. coll. o. — ^^$ors\ eseil. ** Laus apostolorum : Mansi. — Lusa ap, : Burcb. —Jus apostolorum : Coll. Hisp. it:i ut de constitulionibus apostolonnn, aprocryphis ei ipsis, canonis auciores seiisisse vi<ieantur. '^Opp. Tir^ tnltiani apocrupha, Opp, Laeianiii sive Alricani apocryptta, Coll. Hisp. ''^Geminiani : E'd. Arg. — Joviuiaui : £d. rell. pr. Bas. '*in CoU. Hisp. add. : Op. Comotiani apocrtfpha; et post { 71 opuscuta Tasc. Cypriani^ Amovi et Ticonii apocrypha, '^ anlea lcgebaiur Victoris^ el poste:i ^IA : taustini Reginensis, AUam('ti de ¥ictoriiio Pictaviensi non satis consiat, et videlur legeiidum essc : Pitabiensis (fi, Petabionensis) qiw.i Mansio etiain placuit. £t iia legitur eiiam in aucta illa Dionys. collect., ap. Amort. Elem., tom. 2. Peui- viom vero ad Draviurn flumen iii Moravia situin est. "Frume/i/t c(gci : Coll. Hisp. — Frumentici : EtKl. coll. o., pr. fias. '*Abagarum : Edd. coll. o. — vox regem deest eiiam in Hisp., est lamen ap. Ivoiicin 01 Bnrch. ••in Hisp. sequ. : Ep. Abgari ad Jesum apocr, *^Gregorii : Ed. Par. " Viticlce : Ed. Bas. **interdiclio : Coll. Hisp. ^*ab angeto^ ut ilti conf^ sed a dasmone, Ed. coll. o. **Cherindus : Ed. Bas.-** Thervidus : Edd. rel. Nomen PAo/mt , qiiod ab Edd. coll. o. aliest, prosiat apiid Burch. ** Apottinaris Vateniinus : CoU. Hisp. ^^' Faustus Africanus : ead. *^Caltixius : ead. — Edd. coll. o. in quibus paiicis post : Eustachius et Jubianus I audantur. **Jutianus Edaneusis : Burcb. — Cetanensis': Coll. HtKp. ^** Priseiilianus : ead. et Edd. coll. o. in qtiibus paulo post lcg. : Lnpedius, — in iUa scquilur : Nestorius ConstttHtinopotitanus f Maximns Cynicus], etc. ^^ hffresiarchie : Coll. Hisp.
73
bi::t.R£TI PARS PRIMA. DIST. XV.
SO
ipgi eonimqiie discipiiti , siveschismaiici docaerunt A ftt'«>'0''U'n bonorum. Seciinda leclio*^ : Vbi enhn
vel conscripseriinl, qiiorum nomina minime reiiiien- tiir^*, non soliim repudiaia, verum etiam ab omni Romana et aposiolica ecclesia eliminata, atque cum suis auctoribus anctorumque sequacibiK sub anaihematis indissolubili vinculo , in seternum con- filemur esse damnata.
§ 82. Ceterum i , qui libri in ecclesia$tici$ officii» per anni ^* circulum a nonnuUi» legantur {quod ritum iilum apostoUca uon reprobat , sed sequitur eccUsia) pro fidelium adificatione adnotandum censuimus*
Quidam'\ qtiod in seouiagesima ponunt penla- teuchum^ usque io XV ^' diem anie Pascha , XV die ponunt Ilieremiam usque in cocnam Domini. In ccena Domini legunt tres lectiones de laiDeiitatione
Testamentum eht. Tertia** : Umbram enim hw bens lex futurorum bonorum. In pascha Domini bomilias ad ipsum diem pertinentes , Infra liebdo- madam homilias. In ociavis» paschae ponunt actiis apostolorum et epistolas canonicas et apocalypsin , us'iiie in octavas pentecostes. 1n octavis pentecostes ponunt libros regom et paralipomenon usqne in caiendas augusti. In dominica prima niensis augtisti [>onnnt Salomonem usqiie in calendas septembris. In dominica prima septeml)ris ponunt Job, To- biam^*, Hester, Esdram usquein calendas octobris. In dominica prima mensis octobris ponunt librum** Bf:ichaba!onim usque in calendas novembris. In do- minica prima mensis novembris ponont Ezechielein
Iliereinise^* : Quomodo sedet sola civilas^ etc, et ^ et Danielem et minores prophetas usque in ealeiidas
tres de traclatu S. Augustini in 'psalm. LIY : Exaudi Deus orationem meam ^' et ne despexeris , et ires de Apostolo, ubi ait in epislola ad Corinthios'*: Convenientibus vobis in umm, Secunda lectio sic incipif : Similiter *et caticem* postquam oBnavit^ clc. Tertia^*:: De spirituatibus autem nolwnus^^ vos ignorare fratres, In parasceve tres lectiones de la- iiicniatione Hieremi;e , el ires de iraciarn S. Aiigit- slini in psalinum LXIII : Exaudi Deus orationem** meam , quum deprecor^ et tres de Apostolo , ubi alt in epistola ad Uebrseos** : Festinemm ingredi in illam requiem^ etc. Secunda lectio"^ : Omnis namque pontifex. Tertia^' : De quo grandis nobis sermo, In sahbato sancto tres lectiones de himentatione Hiere-
decembris. In dominica priina mensis decembris ponuiit Esaiam prophetam usque ad nalivituleni Domini. In nataii » Domini legunt primum de Esaia tres lecliones. Prima iectio*^ : Primo tempore alie^ viata est terra Zabulon , etc. Seeunda ** : Consola- mtfit, consolamini, Tertia**: Consurge ^ consurge^*, Deinde legitntur sermones vel bomiliae ad ipsutii diem pertinentes. In nauli S. Stepliani boroilia do ipso die« In natali S. ioannis simililer. In paiali innocentium simiiiier* In natali S. Silvestri simili- ter. In octava naialis Domini bomilia de ipso die. In dominica prima post nalivitatem Dotnini ponunt epistolas Pauli usque in septuagesimam. In epipha- nia lecliones tres de Esaia. Prima lectio incipit :
iiiiae propheiae, et tres de tractatu S. Auguslini in G Omnes^' sitientes. Secunda** : Surge^ iltuminar^
cumdein psalmiim LXIII : Exaudi Deus orationem Hierusalem. Tertia *^ : Gaudeus gaudebo in Domino.
meam, quumdeprecor^ciires de Aposiolo, ubi ait Dcinde leguntur sermones vel bomili» ad ipsum
in epislola ad Hebraeos** : Christus assistens ponitfex diem pertinentes.
NOTATIONES CORRECTORUM.
i Jn Psalmum LIV : Sic eiiam apud Ivonem. In Ordine Romano , cap. de officiis divinis a ccsna Do-
t Ceterum : Hinc usque ad finem neque in cplle- rtione Isidori, iieque in ullo veleri couice Graiiani eonini , qiue rollata sunt inveiiiuntur. A verbo ta- iiien : in Septuagesima ponunt j releruntiir a Bur- chardo etlvone sineaiicloris iiomitie, in Panormia ex Gelasio ipso cum LXX Episcopis. Fere auiem oinuia baljeiitur sparsim in libro , qut Ordo Roiua- nus iiiincupatiir.
^ Peniateuchum : Apud Ivoneni lef>iiiir : Hepta- teuchunij ut ultra quinque librus coinprehendat li- briini Josuae et Judicum , qun voce ac librorum con- junctioiie B. Hieronymus ad Luciiiium scribens uii- 4ur. Alii vero lleptaticum appeliant, utS. Gregorius libro 7, indict. i, epist. 48 el iib. 10, epist. 22, et alibi, et Rabanus in pracfatione in Uicremiam, et Ordo Romanus cap. de sepiuagesima.
mint usque in octavas pentecostes ^ et apud Burchar- dum legititr : in psalmum 63, id est : Exaudi Deu$ orationem meam j quum deprecor, Iteinque in cap. de ordine in nocte parasceves : tres de tractatu S. Au- gusiiii! de psalroo 63.
>n Jn Oclavis : Ipsam diem octavam solilam fuisse proferri nomine multitudinis, id est, octavas, no- tabitiir infra de consecratione^ dist, 3, c pronun- ciandum, *
^ Jn nataU Domini : BurcbarUus et Ivo habeiit : invigilia nalalis Dotnini , et ita in Ordine Roinaiio, cap. qiiod inscribiiur : Jn Chri$ti nominej incipii ordo enlholicorum librorum , qui in eccluia Romana vonuntur. Panormia autein babet ut Gratianus.
DisT. XV. C. III. " reiinuimu$ : Coll. Hisp. — reveremur : Arg. — rettnemu$ : Edd. coll. rel. *» loia § 82 ahest, ut a Burchardo et Ivone, ila ab Edd. Arg. Veneu. I, II Nor. et codd. Lips. A, B. C. — De aiictore hujus canonis parliculae non conslat, licct Ant. Augustinus eain iii libro Aiiii- larii se invenisse testatos sit. Leguntur lainen simiiia in Micrologo de otTicio missae, quem nia- iiuscriplum servat bibl. Paul. Lips. (n. 608), et tractatus quidani, invenius ad calcein codicis decrelt ablnev. Ivonis : Ordo legendorum per circutum in matutinaU officio , et cau$i$ eorum (bibl. Paul. 955) ex- eepptus cx niicrolojjo, ui viiieiur, a Gratiani verbis proxinie abesl. '^Burch. I. 5 , c. 222; Ivo Pan. I. 2, c. 90; Dt*cr., p. 4, c. 63. '»-¥ : Bas. — Xi : Edd. coll. rel. ^•Threii., c. 1. ^^ deprecationem : Edd. coll. o. (ir. Bas. Liigd. L '•Corinlb,, c. 11, v. 10. '•Luc, c. 22, v. 20. "lCor., c. 12, v. I. •»no/o : Edd. coll. o. cum Vulg. — pr. Bas. " deprecationem : Edd. coll. o. •Mlebr., c. 4» v. II» •Mlebr., c. 5, v. i, ••iii., v, 11. »• ib., c. 9, v. 11. •Mb., v. 16. ••ib., c. 10. v. 1. ••ad Judiih i Ivo. ^Uibroe : id. •»Es., c. 9, v. 1. ••ib., c. 40, v. 1. »»ib.. c. 52, v. I. "^ add. Hieru$alem: Vciu I Par. Lugdd. I, H, fll, Aniw. »»£8., c. 55, v. 1. ••ib., c. 60, v. 1. •Mb., c. 61, v. 10.
Sl
DECRETl PARS PRIMA. DIST. XYI.
Sl
DISTINCTIO XVI. GRAT1ANUS. A (er apocrjpha, jexceplis qinnquagiiua capilulis, qua»
Apo$iolorum vero canone»^ qui per Cle-
l Pars.
metitem Pontificem Romanum^ $\cut quidam asierunt^ dicuntur ei$e tranilati^^ $unt quinquaginta. Ho$ non recipiendo$ » $ed inter apocrypha deputato$ , \s\d0Tus \$cribit diceni :
C. I. Apo$tolorum canone$ apo$tolica rejiciunturl
auctoritate.