m.\^^
f}^*^s i^U^^^-
t^.
r.'^»^^^'-^
*•/-
9 O/ccweu^
IRISCHE TEXTE
MIT ÚBERSETZUNGEN UND WORTERBUCH
HERAUSGEGEBEN
WH. STOKES UND E. WINDISCH
BRITTE SERIE. 1. HEFT
LEIPZIG
VERLAG VON S^. HIRZEL 1891.
^<»^ >"¥!
Inlialt.
Seite
Mittelirische Verslehren, von R. Thurneysen 1
Die Texte 5
Erlauteruugen 107
Nachtrage und Berichtigungen 169
Verzeichnis der Namen der Metra 171
Verzeichnis der Strophenanfange 178
Weitere Nachtrage zu den mittelirischen Verslehren . . . 182 The Irish Ordeals, Cormac's Adventure in the Land of Promise, and
the Decision as to Cormac's Sword, by Wh. Stokes .... 183
Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus Ceart Claidib Cormaic 185
Translation 203
Notes 222
De Chophur in da muccida, von E. Windisch 230
Do chuphnr in da muccado, Egerton 1782 235
De Chophur in da muccida, Buch von Leinster 243
Uebersetzung nach Egerton 1782 248
Anmerkungen 260
Glossen 276
Nachtrage 278
Nachtrage und Berichtigungen zum Alexander (Irische Texte.
Zweite Serie, 2. Heft), von Kuno Meyer 279
Corrigenda and Addenda, von Whitley Stokes 282
Mittelirische Verslehren.
Von R. Thuriieyseu.
V 0 r w 0 r t.
Dass ich die Veroffentlichung der uiiten stehenden Texte unternommen habe, hat folgeude Veranlassung. Zunachst er- hielt ich die metrischen Abschnitte der Handschrift L (Text II) in photographischer Wiedergabe von Whitley Stokes zum Ge- schenk. Im Sommer 1887 befand ich mich in Dublin und stiess, wahrend ich andere Texte kopierte, zufallig auf die Traktate I und III in Handschrift H. Gleichzeitig wurde das Faksimile der Handschrift B durch die irische Akademie ver- offentlicht; eine Vergleichung zeigte, dass sie dieselben drei Texte enthielt. So besass ich drei metrische Traktate — wenn auch nicht ganz vollstandig — je in doppelter, zum Teil dreifacher tJberlieferung und suchte mir durch Vergleichung und Zusammenstellung ein Bild von dem Inhalt und der Ter- minologie dieser mittelirischen Metriken zu gestalten. Da sol- che Arbeit immer eine betrachtliche Zeit in Anspruch nimmt, glaube ich den Mitforschern einen Dienst zu erweisen, wenn ich durch gedrangte Darstellung meiner Resultate sie der Miihe iiberhebe, dieselbe Durcharbeitung der Texte jeder fur sich vorzunehmeu. Eine eigentlich kritische Ausgabe ist das Fol- gende nicht. Dazu ware vor Allem erforderlich, dass zur Emendation der haufig verderbten Beispiele die gesammte mittelirische Dichtung durchforscht wiirde; denn die Beispiele sind nicht von den Verfassern der Verslehren erfunden, sondern der ihnen vorliegenden Dichtung entnommen. Ich babe mich begniigt, die Strophen, die ich zufallig aus andern Quellen
Irische Texte. III. 1. 1
2 Mittelirische Verslehreii.
kamite, nebeu die Citate der Metriken zu setzeii; iiiul meine HoÉfnung ist, dass an der Vervollstaudigung dieser Arbeit siimtliche Forscher teilnehmen werden, indem sie auf ent- sprecheiide Strophen, die sich je in den von ihnen verarbeite- ten Texten findeu, aufmerksam machen. Zur Erleichteruug fiige ich. am Ende ein Verzeiclmiss aller Strophenanfauge bei.
Die Kenntniss der irischen Dicbtkuust werden wir freilich immer am besten aus den Gedicbteu selber scbopfeu; denn mittelalterliche Lebrbiicber mit ibrer mangelbaften Disposition und Systematik gewabrcn niemals einen vollstandigen tJber- blick. Immerbin ist es nicbt obne Interesse zu konstatieren, welcbe Tbeorieen die praktiscbe Verskunst begleiteten. Die pubbzierten Texte werden aucb ermoglicben, die Namen iriscber Metren in Zukunft ricbtiger zu verwenden, als dies bisber im Allgemeinen der Fall war. Aucb die Angabeu Robert Atkin- sons, der in seiner Scbrift On Irish Metric (Dublin 1884) Aus- ziige aus den betreffendeu Absclniitten der Handscbrift B ge- geben bat, siud bie und da kleiner Yerbesserungen oder ge- nauerer Fassung bediirftig.
Icb babe folgende Handscbriften beniitzt:
1. B, das sog. Bucb von Ballymote, nacb der pbotogra- pbiscben Wiedergabe durcb die konigl. iriscbe Akademie (Dublin 1887). Diese Handscbrift entbalt Text I, II und III vollstandig; leider sind aber gerade die metriscben und grammatiscben Traktate baufig ziemlicb liederlicb kopiert. Text I ist zwei- mal darin entbalten, erstens p. 296 ^ 15 — 299% 5, sodann nacb anderer Vorlage p. 306 ^ 11—308% 40. Letztere Kopie (von mir mit B^ bezeicbnet) ist sebr verunstaltet; aucb sind die Beispiele im Hinblick auf die friibere Abscbrift fast immer gekiirzt. Sie bat sicb so weit vom urspriinglicben Text ent- fernt, dass es mir untbunlicb scbien, ibre abweicbenden Les- arten unter dem andern Texte beizufiigen; ich gebe sie daher vollstandig binter demselben. Docb babe icb, um die Verglei- cbung zu erleichtern, ibre Abscbnitte mit denselben Zablen verseben wie die des Haupttextes.
Vorwort. 3
Text II steht p. 30P, 24— 305^ 3; Text III vollstandig p. 289", 1— 296^ P). Ein Bruchstuck von Text III (29—59) fiillt auch p. 288; icli bezeichne cs mit B^. Von diesen Dou- bletten ist keine vou der anderu kopiert; denn III, 50 enthalt B eine Strophe vollstandig, die in B*^ verstiimmelt ist; anderseits hat III, 52 B^ das Wort slog bewahrt, welches B iibersprungen hat. Aber beide Texte stehen sich so nahe, dass sie unzweifel- haft Abschriften derselbeu Vorlage darstellen. Derselben Hand- schrift, p. 306% 43 — 306'\ 10, habe ich den Appendix zu Text II entnommen.
Das Faksimile ermoglicht den Text genau nach der Hand- schrift zu reproduzieren , ausser in einem Falle. Die Photo- graphieen enthalten, namentlich auf den dunkleren Seiteu, eine Meuge Punkte von zufalliger Provenienz. Stehen nun Punkte iiber aspirationsfahigen Konsonanten, wie g m etc., so war es mir manchmal nach dem Faksimile uumoglich zu entscheiden, ob dieselben vom Schreiber oder von der Veranderung des Pergaments herruhren. Da aber die Bezeichnung der Aspira- tion ohnehin eine schwankende ist, sind einzelne Fehler die- ser Art wohl irrelevant. Nicht wiedergegeben habe ich die in dieser Handschrift hie und da auftretende Sitte, in der Buchstabengruppe nd (gesprochen nn) iiber das d einen Punkt zu setzen.
2. H, ein Pergamentheft der Bibliothek des Trinity Col- lege in Dublin; es befindet sich in der Schachtel, die mit H. 2. 12 bezeichnet ist; das Heft tragt die Nummer 8. Die Handschrift ist schon geschrieben, aber kaum alter als B. Ich nahm selber eine Abschrift, ohne zunachst die Ver- offentlichung im Auge zu haben. Dann hat Max Nettlau die Giite gehabt, meine Kopie mit dem Manuskript zu vergleichen, mehrere Fliichtigkeitsfehler zu verbessern und namentlich auch die Abkiirzungen, die ich aufgelost hatte, als solche anzumerken.
H enthalt Text I vollstandig p. 10^ — 15^; daran schliesst sich p. ISi^— 19^ Text HI, Abschnitt 1 — 76, aber mit einer
^) Dieses Stiick ist von einem O'Niallgusa geschrieben, wie dessen Stossseufzer III, 5^) zeigt.
1*
4 MittelirÍRche Verslehreu.
Liicke von Abschnitt 9 (Eiule) bis 22, welche vermutlich auf der Unleserlichkeit einer Seite íler Vorlage beruht. Mit Ab- scbuitt 76 bricbt die Handscbrift 19'' unten ab; die folgende Seite ist die Riickseite des ganzen Heftes und unbescbrieben.
3. L, Handscbrift Laud 610 in der Bodleiaua zu Oxford, fol. 82 u. 90—92. Pbotograpbieen dieser 8 Seiten metriscbeu Inbalts verdanke icb, wie bemerkt, der Liberalitat von Wbitley Stokes, der mir auch die Publikation freundlicbst iiberlassen bat. Sie entbalten Text II fast vollstandig; es feblt nur der Anfang der Einleitung und der Scbluss (133 ft'.).
4. LL, Faksimile des Bucbs von Leinster. Icb entnebme ibm (pag. 38% 19 ff.) Text IV, ausserdem (p. 38% 8 v. u.) den Abscbnitt iiber die dian II, 3 — 8 und III, 26.
Wo fiir Text I, II und III mebrfacbe Oberlieferuug vor- lag, bin icb folgendermassen verfabren. Dem prosaiscben Teile der Traktate, dem erklarendeu Texte, legte ich die Handscbriften H und L zu Grunde; die rein grapbiscben Variauten von B gebe icb im Allgemeinen nicbt, soweit es sicb nicht urn tecbniscbe Ausdriicke bandelt. Unzweideutige Abkiirzungen babe icb auf- gelost und nicht weiter bezeicbnet. Die poetiscben Teile da- gegen gebe icb moglicbst genau nacb alien Handscbriften, welcbe dieselbeu entbalten. Auflosungen der Kompendien sind als solcbe gekennzeicbnet. Von mir stammt nur die Trennung der ein- zelnen Verse, soweit mir der Bau der Stropben klar geworden w^ar. Die feblerbaften Verse babe icb nicbt emendiert. Oft ergiebt sich die Besserung durcb Vergleicbung der verscbiede- nen (Jberlieferungen von selbst; icb babe daber die Stropben, die sicb in verscbiedenen Texten finden, mit genauen Verwei- sungen verseben. Im andern Falle muss bei dem Cbarakter der iriscben Kunstdicbtung jede Korrektur unsicber bleiben.
Von den gewobnlicb abgeklirzten Partikeln sind vollge- scbrieben: didu H HI, 1, dna H I, 58 (dan H I, 37 ist wobl ein Scbreibfebler), amail HI, 15. 42. 63, immurro H HI, 41, imuro L II, 21.
Die Texte. I.
[H] Incipit do corns bard cona bardui
1, .i. cetliarda condegar co bses iiuath do airic 'ma nuitli: slondug, coir molta, fidrad frecomul, cubaid comfota.
[H u, B] 2. Cis lir baird ^ docuissiii? — Nl: a se deac .i. ocht soerbaird ecus ocht ndóerbaird.
Cs: cid i ndeocraigetar^? — Ni: i iidanaib 7 gradaib 7 anmandnuib^.
Cs: citii-e^ a naumand 11a soerbard^? — Ni*^: rigbard 7 anruth bairdue'^ 7 sruth di aill* 7 '^ tigernbard 7 admalP" 7 tuathbard 7 bóbard 7 bard^^ áue. 7 in tochtmad bard, ni fil dan lais^^ acht a ngradhaibh^^ a thuistige dorenar; am asberar^* ocua^^ filedaib:
[H] Nitrciig diantopur tecbta forbi asenath- cohíarnúa.
[B] .i. nitraigb damh topur tertcAia forsambi oseanatbair cohiarmua isgradh iarmotba.
[H u. B] It é^'' anmand na ndóerbard^' .i.^^ culbard 7 srutbard^'' 7 bard lorge 7 drisiuc^*^ 7^^ cromluatha 7^^ sirti ^j23 y rindaid 7 longbbard^^
2. ^ bairdni B. '^ caidhe a ndetbbir B. ^ tria dhanaibh 7
gradhaibh 7 aistibb 1- anamnaibb defrighit B. * caidet B. ^ na
uocbt sterbbard B. « .i. H. ' anradhbhard B. « d'aill B.
^ et H. ^" admullbard B. " 7 b. om. B. ^^ aine in tocbtrahadh bard 7 ni fil dan laisidhe B. *^ a gradaib H. ^* mar aderar B.
*^ cona B. ^® do add. B. " na nocbt ndserbhard B. " om. II.
>' srubard B. ^o drissic B. '* .i. H. 22 gt jj 23 ggrtbu B.
2* lorgbard H.
g Mittelirische Verslehren.
3. Et na soerbaird da, cid nos deocraigethar i ngradaib? Ni: asa ndauaib forberat 7 deocriiigid. Am iovher each grad úled sec alaili i sous 7 aircetail, is amkad forber each ái dib sem see alaile i iiimud sóis et segda, ceuinotha fidu 7 deachu 7 remeud 7 rl. Ocus is aire iia^ rotcet som acht lethenecland na fileíí, fobith na frithgnat; ár ni direnar^ hi ngradaib nád foglaind nad foglainnter^ húad, nad fritgnái nád fritgnai- ilier uad"^.
4.^ Cs: cid^ i ndeoeraigetar 7 í noentadaigetar? — Nl: oéntaduigit cetamus, fobith is oéndán cen tomus techtai fil leu uile .i. in bairdni; 7 nos deocraigitt i necsamlus na nilfodal fil forsin mbairdni.
Cs: cis lir fodlai filet forsin mbairdne? — Ni: .1. fodal .i. cethora primfodla filet forsin mbairdni, 7 is as-sin fodailter a aisdi^ coir do each bard.
Cs: cadeat na cethri primfodla filed forsin bardni? — Ni: nathbairdni 7 ollbairdni 7 casbairdni 7 duanbairdni.
Cs: cid i nairecar ilfodlaidetu forsin cetardu sin? — Ni: arecar for each ai foleith*.
5. Cs: eit lir fodlai for nathbairdni? — Ni: dechnad mór 7 lethdechnad 7 decnad cumaisc 7 deenad brectfelesach 7 deeuar^ becc 7 dechnad dobrecta.
3. ^ no H. ^ direrar H. * foglainit- H. * In B lautet dieser Abschnitt: Cs: caidhe dethbir na ndserbard 7 na sserbhard i ugradhaib? — Ni: is a ndanaibh defrighii 7 dearscaighit gach grad filedh 0 'raile i sos 7 i segda 7 í naircedal. Sic (mar sin) derrscaiges gach gradh dibh so 0 'raile iiid-imud soiss 7 segdha, cenmotha fidh 7 deach, rem 7 iorhaid, alt 7 insci 7 etargaire. Is aire tra na dlegait baird acht letheneclanw na filedh, uair na frithghat; uair ui reanar a ngra- dhaibh filedh neach na fritghnat no 0 nach fritghait/ter.
4. 1 B bringt hier (p. 296^, 36 if.) die Verteilung der Metra auf die verschiedenen Burden, was in H den Schliiss hildet. Ich gebe die Lesart von B dort am Schlusse (Abschnitt 67). " dd mit Strich da- rúber H. ^ Es sclieint aisti in aisdi korrigiert. * In B (p. 297^ 11) lautet dieser Abschnitt: Cs: cis lir fodhla bairdni V — Nl: .1. fodhla 7 cethri primfodhla dibh sen .i. nathbaii'dni 7 oUbhairdni 7 cassbairdni 7 duanbhairdni. Atat do ilfodhia for gach ni don chethrur sin.
Text I, 3—7. 7
Cs: cicl i ndeocraigethar 7 ^ í nóciitadaigethar na fodlu sa? — Ni: dechruigit i sillabaib 7 i nétseclit cuibdiussa 0 chluais^.
6. Cs di: cate tomus each hái i sillabaib? — Ni: dechnad mar cctainus, iss ed as clcthi do aistib na bairdni.
Cs iarum: cade techta dechuada máir? — Cetri raiida cath^ comairg i suidiu .i. da bricht 7 da luibencosach, condot ocbt ndiailt uohet insin; 7 i recomrac forba cacha rainde and dogres; am asrubairt Reclitgal úa Síadail í nduain Dondchac?^ .1.2 [cf. II, 32].
[H] Dondch- díaufích doivMi daigtecb. do moir giallach gloudcli- cojiiairdirc frih-ind nollbuirr ainwi mo dond dondch-.
[B] Doimch- dianfich domun daigtheach dowoigiallach glownchar coMorrdirc friher- ollguirm aiiim inc dowmaill donchad.
Dorimter da da cenn dech- mar ann .i. sneiádechnad 7 dechnad
trebruid; 7 ni sai[ni]get i tomsib na tarmarcnib, sainigit im i
forgnéib cuibdius.
Sneddechnaíí cetomus, ni bi cuibdius ina leith tuisech,
am ros gab in rand tiias .i. Dond-^.
7. Dechnad trebruid im, immafrecrat a cuibdiusa ina leith tuisech^ 7 dedenach cénmotha a da láncuibdius^ ut Rechtgal dixit:
5. ^ i adeocraigethj H. ^ Cs lir fodhla for uathbairdni? — Nl: deach- mor 7 lethdech-, dech- cumaisc, dech- breac/tifelesach for- dhalach 7 dech- debrecht 7 dech- becc. — Cs : cidh triasa ndefrighit na deachuadha so? — Nl: tria sill- 7 tria esdeachtaibh cuibhdhiusa o chluais. B.
6. " I. each? ■" Cs: caide tomhus gach bairdne dib? — Ni: dech- mor cetamus, is da luibencosaigh 7 da bricht filet [fileth Ms.) ann. Conidh inand sin 7 ocht ndialta .xx.et; 7 is i recomarc forbanait a renda .i. a luibhen- 7 a mbreoc/tia; am aspert Reactgal 0 Siadail i nduain Donnchada. B . =* Atait da ceuel da for deach- moir . i . sued- dhech- 7 deach- trebraid; 7 ni saíníghit a toimsibh sill-, sainigit im i forgnuis cuibdhiusa. Sneddeach- cetamus, ni bhi cuibdius ina lethraun tuiseach, am ata in rann romuind. B.
7. * intuisech H. '^ Deachn- treabraid so, imafregrad ceachtar a da lethrann B.
8 Mittelirische Verslehren.
[H] Muirgius muir darbuidui banba badbda sluagli segma.
ised ordau h-ind uili muirgius muigbi medba [B] Muirgbius mor tarbruiiidi banbha badbba sloig risegma
ise urgnus eiiná uili muirghius muighi meadba.
8. Lethdechnad daS cetri luibencosaig^ and, it cetri diailt .xx.it son insin. Is airi asberar lethdecb^afZ fris, fobitb is d' indala deach, fil i ndechiiad mar, folintar .i. di luibencbosaig; ar it brechta 7 luihenchosaig filet i naechnad mai'\ Is é in letbdecbnad indso sis'^:
[II] Dia nime niwidermait i«*mécsi naird nawtroitb he foceni cendelmni^ neim noirderg formlábrui.
[B] Dia nimhe nimdermait iweicsi naird namra he iocerd cendolma ném oir derg formlabra.
Arrecaiter da*^ da gne for suidiu'^ .i. sneid^ ocus trebrad, ut diximus^.
9. Dechnad cumaisc da ^ da bricht 7 da feles^ and- side; acht ni a noenbaili biti a hrecMa ocus a felesa ann dogrés, conid airi sin asberar^ dechnad cumaisc fris; ut dixit Oengus mac Oengusa^:
[B] Imoncathbharr iwiacleithi corrian relseaug iwionrigh rell imon ngren ahijichaib eriwd iwiondaig derg ndergoir mbuidi batar ili imowmbarr fotallat uili iwiflann midhi.
[H] Imacathbarr immaclethe corrian reg- ímai'íg reil immagrein arin
dergoir buidi breccatar uili imon mbarr fotallat ule imfland midi.
8. 1) do B. ^) luibeanchosaigh B.
^) 7 is inand 7 cethri sillaba .xx.et. Lethdeach- do do radh fris, iarsinni folintar 0 'ndara dcch-, fil a ndeach- moir .i. 0 luiben- cbosaig B. * Lethdechn-, ut est hoc (mar tá so) B. ^ Hinter del- mni ^lnten ein 0 H. ^ Aregaiter do B. ') for lethdechn- B. ** sned B. ^ si[cut] est i ndeach- moir. B.
9. * cumais do B. * fejug g, 3 raiter B. * ut dicitur B.
Text I, 8-11. 9
{am untern Rande: relseng arinch- er- imonrloig ndgoir biiidi bat- ili).
ludala fecht tra dond aisti seo is i medoii [bit a felesa 7 a brechta] i nimectur, in fecht aili im feles^ i mcdon 7 feles fo deoid".
10. Tfechnad mbrectfelesach da, tiagaid da briclit 7 da feles ind am dechwafZ cumaisc^; acbt i^ recomrac forcennat sadcuibdiusa 7 laiicuibdiusa declinafZa cumaisc, i ndialt iffi for- cenat sadcuibdi 7 lancuibdi diQchnada brichtfelcsaig. Is airi as ^dechwar? liibrechtfelesacA', ar it brecta remitíagaitt^ felesa and dogres. 7 dotaigat da aisti do, intan as cert dognither .i. áQchnad mbrechtfeles«cA 7 dechwaf? debrecta*, ut est hie: [cf. II, 37]
[H] Aflaind atluam ingaiscid g>-md cowaistin maill atgl- atgseth isgarg do rind atlsech aflaind
[B] AlaiiKl adluawi ij^gaisgidh grind osmhaisdi» maill atglan atgsetli atgart doriiid atlsech aflaind.
DQchnad mbrechtfeles«c/i insin; aaohnad debrechta .i.^
[H] Alaind atluam ingaiscid grind atglan atgoeth isgarg dorind.
[B] Alaind atluaí>^ ingaiscidh gn'nd atglan atgseth adgart doriwd.
11. Dechwai? da debrechta^: [cf. II, 38]
^ ifeles H. ^ Indara feacht down aisti sea is 'na medhon bit a
feleasa, 7 ailiquaudo ( . i . i nuairibh) foil- i medhon 7 feleas post (. i . 'na diaid) B.
10. ' da feles inaind dech- cumaisc H. - is H. ^ rewtd tiagaitt H. * Deachn- breachtfel- da, .íí. bricht 7 da fel- and am deacliu-
cumaisc; acht is i a ndethbir .i. a recomarc forbanait salciiibdi 7 lan- chuibhdhi(.) Deacbn- cumaisc, i ndealt im forbhse salchuibhdhiusa 7 lanchuibdiusa(.) Deachn- breacht. Is aire raiter deachn- breachtfel- fris, ar id breachta remetiagat fel- ann. 7 tecait da aisti de .i. dech- da bricht B. ^ Is deachn- breachtfel- in raun sin, 7 is dechn- debricht sic B.
11. ^ Deachn- debricht do B.
10 Mittelirische Verslehren.
[H] Luaide dogabair ngraifnig iiglicc forfaitlicib andrutrogaiwd trice.
[B] Luaidhi dogabair gripnigh grip forfaighthibh andre t>-ogaiji trie.
12. Dechnad mbec da, tiagait .íííí. cloenrc ind, 7 is ficlii dialt son da insin, am rogab so sís^: [cf. II, 39]
[H] Cr- comiicc mochri na.ch imthi trist tre.
corrab laiss mogleu ceiu béu forbitli ce. [B] Cr- connic mocrl naclmwithi tristre
coraglau mogleo ceiubheo forbith che.
[LL 307^^ (Faks.): Is and atbert Moiling:
Cr- conic mochri nachumthair tnst tre. corop glan mogleo céi» beo forbith che] Aisti ollaman bairdni inso anuas, 7 forcain each a brosna- cha fói^.
13. Aisti ansrutha bairdne inso sis .i. ollbairdni 7 each ni doda-rroig*.
Ollbairdne Romaind cetomus^: [cf. II, 41] [H] FÓ fer fiada fo fiaith lira fo fren firbalcc
foni noebnert trianem fóenbrecc fori rigmae [B] Fo fear fiada fo firen firbalc fo ri nem nert tnansen foen.
14. Ollbairdne da aili, da brieht 7 da feles iute; it cetri diailt fichet son* insin, 7 is ed insin fil i náechnad ciimaisc; acht nama is cuma bit brechta 7 felesa dechnada cumaisc hi tosuch 7 i medon 7 i nderid, felesa im nama remitiagait
12. *) Deachn- bee do, tiaghait .íííí. clfenre ind, 7 is inann on 7 .XX. dialt, ut dicitur B. ^ Aisti ollaman so anuass B.
13. * Cs lir fodla ollbairdne? — Nl: a do .i. ollbairdni Ruamaiud recomarcach 7 ollbairdni aichleacli iarcomarcach B. - OUb- Ruam- recomarcach cetamus, nt est B.
14. ' sona H.
Text I, 12—16. 11
[i njollbairdw^ dogres; 7 defir oili da etarro .i. is recomracc forba dechnada cumaisc, i nuiarcoinrucc im forceiida oUbairdne, am inso sís^: [cf. II, 42]
[H] Ari narig istú modin modindbilo
amlat ule a inc maith muiri iugine.
[B] Ad uarigh istu modiii modijaibhile
ari narigh istu m«c muire iwgene.
15. Casbairdne da, arreccaiter .íííí. randa indide 7 cloind- binnius í ncacb raind. 7 oentaigit fri duain i toimsib .i. cloindbindus i cechtar de, .uííí. ndialt .xx.it son i cechtar de da; acht is i ndialt forcenda^ duan, i niarcomrac im forcenda casbairdne, amail atá inso sis^: [cf. II, 44]
[H] Adórchaide delchataig adeil tresa tromtor-
amind marcsluaig munchoraig amic carpruaid conch-
[B] Adorchaithe delbcatbaigh adelb treasa trom toraid amifid marcsluaigh muncoraigh amic carpruaid conchoh-.
16. Asberad alaile da, co mbeith gné naill forsin casbairdjii .i. ni fafrecrat a cetri tarmortcind; conid snedcasbairdne as- berar de suidiu, am ata inso sís^: [cf. II, 45]
[H] Imcomarc .h. dúngalaig duras coible cachtaige. beir gnim s^gla serccaige dorig ^bna achtaige
'^ Ollbairdni aichl- iarcomarcach , ut est B. Einter dem Bei- spiel: Et ata a hfentu sen fri deaclin- cumaisg .i. da felis 7 da bricht intib dib linaib; 7 it ceat/jnt dialta .xx.et uile sin; acht as i so a ndeithbir .i. is cam bit felis 7 brechta deachn- cumaisc í tossach 7 fo deoid 7 i medon, felis im remthiaghat breachta i nollbairdni dogress. Dethbir ell do doibh .i. i recomarc forbanus i,-"! Deaclin- cumaisc do, ina hiarcomarc im forcend na hollbairdne, ut est in rann tuas .i. ^ari'. B.
15. * forcenta H. ^ Cassbairdni do, atat tri rinnu inti; 7
ata a hsentu fri duain i toimsibh .i. claidemnus i ceachtar de .i. Ocht ndialta .xx.et i ceachtar de; acht (imama is i ndialt forbanus duan, ina hiarcomarc im orbanus casbhairdni, am ata B.
Ití. ' Snedchasbhairdní do, ni 'mofregrad a tri tarmforcind; is aire aderar snedchasbairdui ria; ut est B.
12 Mittelirische Verslehren.
[B] Imco»iarc iclunghalaigh duras chomde gac thige cem ssegla searcaide doseig oebna achtige.
(17. [B]^ Ollcbasbairdne do, dialt d' imarcraid iuti seach casbairdne; is aire aderar oll[chas]bairdni ria; am ata:
Ki acbaid uir ibhardraignigb cratbaigb iuluiw letbanmerligb ocofimaigiw muiredruiííínígb laigbiw inaleabargemlibb.)
18. [H u. B] Duanbairdne da^ .1. duan fadesin^ 7 duaii cenélacb 7 forduan 7 ta3bcassad 7 tulcbasad^ 7 sretbairdue^. (19. [B.]^ Snamb seabhaic so .i.
Airdri ele aireacbtacb csem iiicele coiwisearcacb
sochaidhi saboidbidb uair ocbloidbeamb cbruaid
coiwiealtacb.
20. Mibbasc so:
Infacabbair ied condacJdSi sandatb. atc7iO)mcamar cidb asciatb arascatb.)
21. Duan fen .i. [of. II, 46]
Nimtorbai gairnigip ningaib cid garit ásí'wi doroí;ía no dowírsed rí cairgi blai madgaibtbe duan do.
22. [II u. B] Duan cenelac^ da, immafrecrat a da sad- cubaid 7 a da láncubaid^; acbt is [i n]dialt forcendat dib linaib. Duan cenelach^: [of. II, 47]
[H] Imcowmrc flair^d flaitb nodlig. bses fowirig nadricim sair corig nasail appdruiwg dein fogeil casail fócuind cain.
17. ^ Bieser Abschnitt fehlt in II.
18. * Duanbairdne do, atat .u. gnee fum B. " fudesiu B. ^ 7 tulch. om. B. * sreathbhairdni B.
19. ^ Die Abschnitte 19—21 fehlen in H. Davon sind 19 w. 20, nach der Uberschrift 18 su urteilen, spater heigefilgt; audi gehoren sie zunachst zu 15—17. Dagegen 21 ist in H iibersprungen.
22. ^ láncub-e H. ^ Duan chenelach da, is i a deifir fri duain .1. ni 'mafregradh a da salchubbaid, imafrecradh im a da salchubaid 7 a da lanchubaid duaine cenelaighi; acht is i a najntu: a forba dib linaibh í ndialt. Duau cenelchi B.
Text I, 17-2G. 13
[B] Imcowiarc flairul flaith nowidligli bses fowirigh naraigiw sair corigh nassail ap druiwg den cassail fochund cain.
23. Forduau .i.^ [cf. II, 48]
[H] Dairbri deligthe dairbre ili aidble uis oca
eócrand ócltechda uillech dellecli duill- dosfota
[B] Dairbri deilighthi dairbri ili aidli hosaca eocraind olaclit^ duilleach dosada. Ni 'mafrecrad a da sadcuba<V7, acht a da lancubaid nama^
24. Toebchasad im, immafrecrat a da sa,áchuha'id 7 a da lancubaid; am ata^: [cf. II, 49]
[H] Imcomarc flatha femin fotat mail macha immum amtorc atchiu argairgabair fiu core nolorc nolug-.
[B] Imcomarc flatha femiw fatait mail macha imumsiin tore atchiu argair gabair fiu cor 1- lore nolughaidh.
25. Tulcasad da, am atá inso^: [cf. II, 50]
[H] Lsecrig bledma bres berba tres tedma tuir imtbarbga ri roruad ruamnan ngormgai^ imcolbai sluaig sil sadbai
[B] Lsecrftid bladwm bereas berbha tres tedhwia tuir tarbda ri roruadh mamna gonwgha iwicolbha soludh sadhbha,
26. Srethbairdwe da, is fri toebcasad doberar í tomus 7 tarmarcind .i.^ [cf. II, 51]
[H] Bran dond din sluaigh seol ngairge garg rind rect raw
ruad norba. orbgseth grian leech Ian fergi fel crú cú chuan nochorpa. [B] Bran dond din sluaigh seol ngairgi garg rind seacht ran
ruadh norba. orb gseth gn'an leech Ian fairrgi fselchru cu chuan nadcorba.
23. ^ Forrdhuan do so sis .i. ni 'mafrecradh acht a da laucu- bhaidh B. - Nimfregrad a di salcubaidh, acht a da lancub- B.
24. * In B mir: Tsebchassadh do.
25. * Tiilchassad da, am ata B. ^ ngormdai mit g uher d H.
26. ^ Sreathbhairdni da, am ata B. Hinter dem Beispiel: Acht is fri ttebhchassadh ata a aenta B.
14 Mittelirische Verslehren.
27. Bardwe fadessiu, am atá^ so sis'^: [cf. II, 52]
[H] Géagabthai goid- gair fer ner- uli
consni cert aclaindi sil qiwd cotraig tuinde.
[B] Gengogabta geill nermd cowuilli
consrP ceart cl-i sil cuiwd cotuaid tumdi.
28. Blogbaird?ie da, aiii ata inso': [cf. tmten 63; II, 53
85]
[H] Ari ordnide uasail adawra.
bi domcoíííairli cuaird cenbalamna [B] Ari oirdnidi uasal adamra
suairc docoijmirli cuairt cenbanumla.
29. Snedbardwe da .i.^ [cf. II, 55]
[H] Fiiidachta ciatuc forbreg- breo chet niwsi, immirt cloidib clud faigdi fornert nirsi.
[B] Finaclitsi ce tbuc forbregha breo .c. niwnsi ifirt cloidimb clotb cen faighdhe for uirt irrsi.
30. Sembardwe da .i.^ [cf. II, 56]
[H] Mil scid sceltaiia scoitb aglind glass froech.
gripp lep liathainecli liatb luadh loscóel. [B] Mil scitb sceltana scot aidcend coissrsew
cirp lep liath ennecli luath loscblsen.
31. Imardbairdiie da indso sís^: [cf. II, 57]
[H] Bran berba ballglaiue. bare taicid triuin
tor ninglaig allmairi aliiath- iuil.
[B] Branberba ball glaiwe bare thaeid tnuin.
tore ilaigb aill mara iwniathaibb iuil.
32. Ratbnuall bairdwe da .i.^ [cf. II, 58]
27. ^ atát H. ^ Bairdui fudhesin, ut est B. ^ conis ri mit Punkt uber dem erst en i B.
28. * Bloghbairdni, ut est B. 29. ^ Snedhbhairdni, am ata B.
30. * Bairdni do, am ata B.
31. * Imardbairdm {uler Imard-: .i. rindaird) do .i. B.
32. ' Rothnuall bairdni. am ata B.
Text I, 27—36. 15
[H] Amhiil) arcingid atha airteraig er- iathaige.
tlagri dublindi dene dutbaige treue triath-e. [B] Amlilaib aircendeach ath airrteraigh eriwd iatbaighi
daidhri duibliwdi deni tuatbaigi treiii triathaighi.
33. De randaigbecbt da inso sis
.i. randaigecM cetarcub«'/(? gaiit dialtach cetomus .i.^ [cf. II, 59]
[H] Audarlium. conch- nithuicbret fWm
secb áomelíed arascath taco'ad irisi cacb do>«cind [B] Adarlium a conchoh- intuicbred rim.
s dombillfedh ardoscatb doceradb fr/cacb domcbind.
(34. [B]^ Raunaigbeacbt fada dealtacb do ann, risi nabar 1 ndealt, ut est:
Gid moltair gacba mis infear dowtorcirddb
cidb imdsi do ic slan insos nimo fos anairi nass.)
35. [H u. B] Randaigecbt cetbarcbubaid^ garit recomar- cach da a:': [cf. II, 60]
[H] Ferg féne demuint//' ecbac ele.
nipa meisi abeu gleisium nibaseisium mocele. [B] Fearg fene domuiwtir eacb- fele
lubamsi abean soin nibabesim mocbele.
36. Usmnaigecld fata recomarcac/i da .i.^ [cf. II, 61]
[H] Mairt imbith eocb- eolacb donacfritb gniw» nosoeradb mairt imbith fiacb- fiamach 7 cermat rocsemad.
[B] Mairt imbith eoch- eolacb donafn'tbghnaim mosseradb. mairt imbith diarmait fiambac cermait cbarach rocsemadb.
33. * Do ranclaiglie«c7ii so sis. Rann- ceatharchuliaidh gairidealtach, ut est B.
34. ' Dieser Abschnitt fehlt H.
35. ^ Rand- .íííí. H. ■^ Rand- ceatarchubbaidh gaii'íí re- comarcach do, ut est B.
36. * Ranndaigheacht fada recomar- do ann, risi nabar ranuaigheacht mbor ar forba a recomarc, ut est B.
16 Mittelirische Verslehren.
Ar sengne^ do gabthar na do tuiseacha, 7 ar seugne gabthar na do dedenacha^
37. Segda dan (sic!) .i.' [cf. II, 62]
[H] Tocra uait spawdelg spelau slebe fuait
currucííri^ imbrutt chain gebend timcell er- imma-
cuairt
[B] Tocra uaid spaiudelg spelan slebi fuait
corabb imbrut caine gebeaiin timcbell eriwd i»*acuairt.
38. [H]^ Cetharcubaid fota recomarcacb da .i. [cf. II, 64] Imraidem ecosc febacb tnaciallad soercland subach cech laithi luain rocinded aideda erred ul-.
39. [H u. B] TreochmV da inso sis beos^: [cf. II, 63] y [H] Cen aíníís
incaingew dorígnÍMS necb vogavus rocraidius. [B] Cenaiíísi
íncaiwgen doragenus neach rocharus rocrííidhius.
40. [H]i RmdaigecM garit da: [cf. II, 65] ( Clocán bind benar inoidcbi gaitbe.
Baferr lim dola inadail indás andail mná baitbe.
41. [H u. B] Atraiter da tresgné de rsmdaigecht cetharcu- baid andso .i. rand co fordail, am ata .i.^
[H] Maith tra sin amc cellaig a .h. brain.
dogntad corcra dobarr cass dorosc glas am ingloin nirscara fri hordan nold iimed marus mong formair.
[B] Maith tra sin aiuc ceall-
doghruadh chorcra dosuil ghhis dobharr cas ímariíisnaidh níscere rihordan oil aivet marus mong for muir.
■•^ Am engue B, * Diese Bemerlcung fehlt H.
37. * In B folgt auf Abschmtt 36 zunachst 41, dann 39, dann erst 37: Seghda do, ut eat. -^ curruc, uher dem zweiten c das Zeiehen fur ur, rechts unten i H.
38. ' Bieser Abschnitt fehlt B. 39. ' Treochair do, ut est B. 40. * Dieser Abschnitt fehlt B.
41 ' Ata do in tresgne for rand- .i. randaigheacht co fordhail B.
Text I, 37—46. 17
(42. [H]^ Arrecar da fordal for duain, amail asrubairt P.2 .i.
Dia dardain doteigdis luirg fo>-mag mbreg rais breccda bairdd
aiidaiiium ba sluaigbed fer. goid- coler iarugail ngairg.
eccmuing bari midi mair doluid do daim oeuaig aird.)
43. [H u. B] Do deibidib da inso sis .i. dehide nimrind fota 7 dehide nimrinn garit 7 dehide scailti iota 7 dehide scailti garit 7 debide smittach 7 dehide bais[e] fri toin 7 dechu- haid fota 7 decluibaid ngarit 7 dehide eeneXach 7 debidi guilbnech dealtach 7 dehide guilbnecb recomarcac/i et debide cumaisc 7 dehide doceil a cubaiiZ.^
44. Dehide nimrind^ fota inso^:
[H] Erig suas adondch- duiwd. for fotla for cair for huill.
bid docht huas colblai cuiwd. a .b. cóim corcrai conaill.
ruaidri rodba rig da raind. dianforba temair telcbaiwd.
morann maisse moir inc flaiwd. corand coir claisi cremtbuind. [B] Eirigb suass adbowncbaidb dbuiwd forfodlai find gaill foruill
bidb dochert oschorplie cbuiwn abui caia corcrai conaill.
45. Dehide nimrind gairid indso^: [cf. II, 67] [H] Ingoetb glas. aiges anugra naurbras.
ariu f)-?'snaiges nuall cengass. isdo debaid do aurglas. [B] Ingseth glas luaigbes iwnaigb nibras.
atcbiu frisuaigb nuall a fras do dbebaid co durghlas.
46. Dehide scailti foda^: [cf. II, 68]
[H] Isbe feidilmith inríí. diarbo monar najnlatbi ectrad rig conacbt cencatb. 7 mide domuchad.
42. ^ Dieser Abschnitt f'eldt B. " príí mit Strich iiher r H.
43. ^ Do dhebidhibh so sis. Debhidhe imrind fata 7 debidbi nimrind gair/i 7 debidhi scailti g&ivit 7 debhidhi bhaisi fri toin 7 deihidhe smitacb 7 dechnbhaidh fota 7 dechubhaid gairit 7 dechubaid cheuelac/i 7 debíV?/íi guilbueacb dealtach 7 dehiclhi guilbneach recomar- cach 7 deibhif/7ie cumaisc 7 dehidhe docbel a cubhaidh B.
44. 1 imrin H. " Debidhi nimrind fota so sis .i. B.
45. 1 ut est B. 46. ^ fota do, ut est B.
Irische Texte. HI. 1. 2
i8 Mittelirische Verslehren.
[B] Ise íedlimidh ínrí díarainonur senlaithi
arclngi connacM ceanchath 7 mhídhe domliaMuradh.
47. Dehide scailti gairit iudso^: [cf. II, 69] [H] Rusach ruad. orostugetb- insluag.
tathig móvíer 7 ecli. doch- craibi firt luigdech. [B] Rossach ruad orastuigithear íusluag.
tathígh mor fear 7 each dochum craibhi firt lug-.
48. Behide smitach insoi: [cf. II, 70]
[H] Iscaingew. bith fminles iiimdainge».
7 gairmnecb^ friadorus. roronms. [B] Iscaiiigin hith forsinleas nídaigbeu 7 gairm neich uadorus dorowms. [LL 'd'i^ (Faks.) Beispiel fiir rogair:
Is caiíigen bitb f^isi^^less niwdangen.
7 gairm ueich nadorus raromus.]
49. Dehide bam fri toin': [cf. II, 71]
[H] Truagan trwagli. nocbatabair doiieuch luag.
dober anascuw?ang do bó. [B] Tradhan truadb nocotabbair doiieoch luagh
dober índi iscumung do bó.
50. Becuhaid fota dá, am atrubairt Brigit^: [cf. II, 72] [H] Bahed ascnam forsinflaitb. madía nernta acomol.
inríí beres breit for each. aserc 7 aomon. [B] Bsihedh asgnum doflatha madianta documul a rí berus nabreatba dosearc 7 do o;wun.
51. Decnhaid ngairit da': [cf. II, 73]
[H] Isard nual. aiges machaire nandrúag dursan céin rombasa uad.
47. ^ ut est B. 48. > so B. "^ 7 g I gairwinech H.
49. 1 so add. B.
50. 1 Deachn- fota, am adubhairt Brighita B.
51. * Dechn- gairí'í, ut est B.
Text I, 47—56. 19
[B] Isard nuall ficheas íiiclioirí nandruad.
dirsan a ri reitheas gren nachaceii do>»rala uadh.
52. Debide cenelach da^: [cf. II, 74]
[H] Nifetar. ciafer risafóefea etan.
acht rofetar etan ban. nocanaife oenaran. [B] Níeí/^ar cía fear refaitfea etan
acht roief- eatan an noconfaifea ahenaran.
[Ir. Texte, II, 1 p. 180: Conid asbert Cuchulaind: Ni fetar cia lasa f(a)ifea Etan acht ro fetar Etan ban nochon f(a)ifea (a)enarau].
53. Debide guilbnech dialtach inso sís^: [cf. II, 75]
[H] Inten gaires asitail. alaind gulbnen asglan gáir
rind bind budi fir duib druin. cascoir cuirthe>- guth
indluin. [B] Inten gaireas isintsail alaind ngulbaw isglan gair.
raiwd bind buidi firdnibb ndruiw cass cor cuirt- gutb
inluiw.
54. Deb/fZe gmVonech recomraccach da^: [cf. II, 76]
[H] Fin mor domaitb msel fabaill. mjwuin ocrii ard alaind.
etrocht bas fobeind mbuabaild. budi afolt daragualaind [B] Fiu mor domhaith mselfabaill imanri ambra alaiwd
edrocht bass fobend buidi folt forfiwngulbaiwd.
55. DebifZe cumaisc dá^: [cf. II, 77]
[H] Nomgeib ferg. fricach mnámus acht modelg.
modelc ciatheis tWamdernaind. ierg frisuidiu nidernaim. [B] Nocho geib fearg fr/cacb niwimas act modhealg.
gseth eis tremodernaind fearg risside nidearrwaim.
56. Debifie doceil a cnhaid da .i.* [cf. II, 78; III, 5]
52. * chenelach do B. 53. ^ DebidM guilbneach dealtach,
est B. 54. ^ recomarcach sis inso B. 55. ^ so B.
56. ^ Debhidhe focheil a cubhaidh B.
20 Mittelirische Verslehren.
[B] Mac conaba nochrlein morla
aclit criatlira mine doJímhíenaigh isineall corrgat is rloirr-
seovacJd. [H]- Cia otucaisiu afir cerdda. indelg arcait gil
isdoig learn isé mac duasach dom- doridnacht.
57. Setnada da, is la holdomaiu mbairdui am dechnada.^ Setnad mor dá^: [cf. II, 79]
[H] Croebruad concli- mc cathbad. clar dácingtis curaid cath.
ismó erniud rei';/med ratha. asauerged macba imacb. [B] Crsebhruadb cowcobair mc cathbaidb clar diaciugtis
curaidb cath
dun naberiwd re ned catha asategbedb macba amacb.
58. Setnad mbecc dna inso sis .i.^ [cf. II, 80]
[H] Gee rofas abórcaiU ulud. buall coller.
dal nac^ celid. islán diueimib coneim. [B] Geg rofas aborcaill ulad tball colear
radb nacelidh islan donembibb co neamb.
59. Do deachaib da a coitcend indso sis. Desmirecbt ar gach deacb foleit, ótá dialt cotrici brict^
Dialt cetomus^: [cf. II, 81; III, 79]
[H] Bran find fii droug. [B] Bran fiwn fidh drong derg riud rii glonn. derg r'md vi glond.
Dialt i ncec foccal don raind seo, recomrac i ncec cetbramain, feles i cechtar a da letbi, bricbt ule a meit. 7 is desmirect orra a noenur in rand sa, cess ar dialt tucad.^
^ H hat dies Bcispiel (lurch ein anderes ersetzt.
57. * Dileas righbhaird do setnadh cona gneib, am is dilis do dechnafZ cona gueibli B.
■^ Sednadh mor cetus B.
58. ^ Setnad bee do B. ^ tJber c das Zeichen fur ur H.
59. ^ In B nur: Do dheismireacht na ndechn- so sis. "•* Dealt cetus, ut est B. ^ Diese game Bemerkung fehlt B.
Text I, 57-65. 21
60. Recomrac da .i.^ [cf. II, 82]
[H] Cride dur docum cille. dreim dardún diupa lainde.
lam dargnuis gabra singe. snam linde lepaid cailli.
[B] Craidhi dur docum cilli drem darduu ledradh laindi
lam darghnuis garbha gird snamh lindi lebaidh caille.
61. larcomrac da inso sis beos, am ata': [cf. II, 83]
[H] Coárfas gaim goetli glas.
cia iarfas do»im§frass [B]^ Ri nime nert fine fearr^ talmaii
bil laiwiteacli vim learbladh alabhradh.
62. Feles da .i.^ [cf. II, 84]
[H] Aed ailig uill or brechda rain.
rect liiborrfaid buirr bare bordain ain. [B] Aed ailigh uaill orb rigbi rain
reacht borrfaidb buirr bare ordain ain.
63. Clóenré da inso sis^: [cf. II, 85]
[B] Ari oirdnide uasail atambra
betsuairc docomairli cuairt cenbalamna.
[H] Ari oird-
amail asrubartamur tuas [s. ohen 28].
64. Lnihenchosach dá^: [cf. II, 86]
[H] Dub tre tren dub dub ress reotaide res
recach caiutoraid luibenclad darluibenclad less. [B] Dub tire trendubb dub resdub reotaidi dubh reotaidi res.
65. Cloindmanus da .i.^ [cf. II, 87]
60. * Recomarcach, iit est B.
61. ' larcomarc, ut est B. ^ B erseM das Beispiel (lurch ein anderes. ^ fear mit dariiheryeschriehenem r B.
62. ^ Felus do B.
63. 1 Clsenre do B.
64. ' Luibenchosacli do. ut est B.
65. * Claidemnus da, ut est B.
22 Mittelirische Verslehren.
[H] Atá cara cobel cain. dainsa formag laig- lir.
ségcluine seng soesbar diancomainm sal suillsi ngil.
[B] Ata cara cobal csdn damlisa formaigh laigiii lir.
segui«e seng soas diau so scinm sal si olsi gil.
66. Brict da, is he drumiii suido na bairdne^: [cf. II, 88; III, 161] 2
[H] Tech duind damaig dun congaile carruc ruad faebrach
rathaigthe.
rothricht re Ian ler fethaigthi foluiug nert ugribe graduigthe
[B] Teach áiúiiá damaigh dun coí^ngaile connglaine carrac
suadh fsebrach ruidhles rataigi
cro imneam neach gnbe gnathaighe uataige riwd rind re
forlear fer thiiaighthi fon lir uech grihi grafichthi^.
67. [H] Iracomaircet trá in descipu[i]l, cate a aisti coir each baird dona barduib seo doruirmi sium? — Ni. em: dos rónat oWamain uli, acht namá it dechnada uile 7 sétnada a Yuidles.
Ansruth bairdne da, is ollbairdwe et each ni doroich oll- bairdwi a ruidles^.
Tigernbard da, is duan ocus forduan a vuidles, 7 duan cenelsich. 7 toebeasad 7 tuleasad^ et strethbairdwe.
Admall da, is bairdwe fadeisin a rnidles .i. b [IJogbairdwe 7 breebairdwe et suedbairdi^e 7 sembairdwe 7 immarbaird«e et rothnual bairdne.
Tuathbard da, is ra,ndsiigecM raite fir sceo mna a ruidles .i. r&ndaigedit cetharcuba^'i? fota 7 vawdaigeclit cetsircuhaid gairit 7 treochair 7 segda.
Bobard da, suithe in debide lais et^r imrind 7 scoilti, etir gairit 7 fota, etir sned 7 trebrad.
66. ^ Bricht da, is suithi na bairdni, ut est B. ^ Vergl. Cor- mac s. V. 11 er i. torcc allaid, ut est isna haistib: fail nér néit griphi gradaigthe. ' Fíiiít add. B.
67. ^ Den sruth di aill iiberspringt H. ^ telcas- H.
Text I, 66—68. 23
[B 296^ 36 ff.]^ lucípíunt aisteda na nclserbhard .i. Cathair cliorr chitus fri culbhard. Claigneach edluitli fri sriibard. Dulsada fri drisbard. Draidneach fri cromluatha. Nisaidim fri serthiu. Ressach fri rindaigh. Lineach lobar fri longbhard. Bard loirgi gan aisde iidih's.
Cs: caide dileasaisti gach baird dona sserbhardaibh (ar cetus uimtlia aisti dilus ag dserbhard)? —
Nl: Dos gni riglibbard uili, acht nama is deachiiadha a ruidhles.
Anrudh do, is ollbairdue a ruidhleas sidbe.
Srutb d' aill do, is cassbairdoi a ruidhles.
Tighearnbhard do, duan 7 forduan 7 duan cenolach 7 tiebchassadh 7 sreathbairdni a dhileas.
Adhmallbbard do, bairdne fen 7 blogbairdnf 7 breacbbairdni 7 snedbbairdne 7 sembairdne 7 immarbbairdne 7 rothnuall bairdni a dileas.
Tuathbbard do, randaigheacht cona builibb cenelaibb a dil side.
Bobard do, suitbi debhidhe cona cenelaibb a diles.
68. [H] Is airi tra nateper smachtad loghi sund, ar it niiacrutha na haisti seo; ar it núalitríde arrangatar iat. Acht is a fele 7 sutc/iernus caich dia ndenaiter, 7 a suithemla 7 a rergnus caich dos gni, dos renar al-loge. Mad iar ííráWgiíd im na hecsi, is lethlog na primaisti dorenaiter a logi sim. Ar ni hurusa a nispecad som, ar is ó Dia a neoladcairi. Am asberar i mbrethaib named : ,Ciasu forcain no forcanair 0 duiuib 7 cia tatbeuad i mbailiu aili, ni direnar nach ndecatli', is amlaid ni direnar cutrumaib loge enech fri hoes ind frith- gnuma. Finit amen finit.
[B 297% 2 if.] Cs: cid arna-rcindedh smacht loigi arna haistibh sea? — Ni: ar isat nuailitridi arancadar et. Conidh do reir dl suthceternais {sic!) 7 enigh na ndaine dia ndenaiter, 7 do reir suitheamhlachta in nech dos gni, doreanaiter al-loigi. Mad iar úráligud im na hecsi ^ is a lethloighibh na seacht
Vgl. II, 135. GS. ^ hecsiw B.
24 Mittelirische Verslehren.
primhaistí doreanaiter al-loighi nanlii so. Uair cen cob tria frichnum atat, iii etar a(i) ndispeachtaclh, air is o Dhia a tidhnucul. Araidhe asber in tughdar: ,Ni direnar nach deaitli'.
[Text I nach B^] Bairdne aniiso sis.
2. 3. Cs 1- baird docuisin? — Nl. a xui .i. uííí. sserbaird- 7 UÍÍÍ. nserbaird. 7 in dserbhard, cidh a neachtraighter 7 i nsentadaigliter? .i. danaib 7 gradbaib 7 'dnmannaib. Cidni a^nmanu i ndeachtraigifer? .i. rigbaird 7 anrutb bairdwe 7 sruth dia aill 7 tigarnbard 7 admall 7 tutb. 7 bob. 7 bard ane.
3. In toctad, ni fil dan la saide, acM m fil- se. 3. Cs da: cia deocbrigedar i ngi-ádaibh? Nl. asna danaibh forberaidb 7 deacbraigbet a ngrada; am forber cacb gradb úled seacb araile im mod sois in oircidail toimside, forber da cacb gradb dib som seacb aroilc im mod sois 7 segdai, ginmota tomus fri fidiu 7 deucbu. Ocus is aire nad rocet sum acht letbenecl-,
4. ar bit na fritgnait, ut poeta dixit: ni direnair nach dait. 4. Cs da: cid nos deacraigetar 7 nos sentaigbedar ina ndanaibh? Ni. nos sentaigheaun cetus, uair is oendan tegait .i. bairdne; 7 nos deacbraigbedar nifil fodladed fil forsin bairdni sin. Cs da: cis 1- fod fil for bairdne? Ni. iiii. primfon; is asin cetbardu sin fodlaidter asdi coiri do cacb bard dona bardaib sea. Cs: cadeat na .íííí. primfon? Nl. Natbbbaird. ollbard. cassbar-. duanb. Cs inierichter fodlaidedo for cacb bse don ceatburdu sa?
5. 5. Arrecaiter cetamus a .íííí. for natbb- .i. deacnad mo 7 letbdeacb- 7 deacb- cumaisc 7 deacb- mbec. Daformaiget aroile in .u. fodail for nath- .i. deacnaidb mbrecht. Cs: cid a nsentaigedar 7 í udeocraig- fodlaigetbu natbbarwni? Nos deiligedar tomus a silla&aibb 7 etseacb cuibdiusa fria cluais.
6. 6. Cs: caide tomus cacb bse a illa&aibli? Ni. Deacnaid mor ceatomus, ar is glete do aisdib na hsiivclne. iiii. ranna .i. da bricbt 7 da luibincbossach i ncacb roind, condat .uíí. nialta .xx.it insin; 7 ir-recomarc for cac/i bar- ann togres, ut est hoc: Duncad dian tom- daig- domoir giallac glonncair com. fri h-. noil-, aiwm m- dom- tomi-. Dorimtar tra da cenel deacb- moir ann .i. Sneid deacb- treb-; 7 iis ainigid i toimsib 7 tarm-
Text I nach Ba. 25
forceanuaibh, saínígid i forgnib cuibdiusa. Sneidrleachn- ceta- mus, ni bhi cuibhdus ina leth tui?(5sid, ut est: doimcliad. 7. Deachn- 7. trebraid, immafreacrad cubdius in Icith tuisig 7 dctZeuaig, cenmo- tat a da lanoubaigh, ut est hoc: Muirghius tarbrwinde banba amra sluagL re seghina kcd ordan er- uili muighe medba. 8. De- 8. liugud deach- nioir cosiii leithdeacbn- da: íííí. luibencosaid aunade 7 íííí. dialt .xx.et indebide, ut est hoc: Dia nii^e iiiwiter b-t in eicse ard nawra focerd cendolma neim noir ndeirg for inlabrai. Arecaiter da da gue [SOT'"*] for saide .i. Snedb- 7 treb-, ut supra diximus. 9. Deachn- cumaisc im, 9- da bricht 7 feles annsen, acht ni i nsenbaile bid a mbrechta 7 a felesa ann dogres. Gonad oirc sin is ainm do deachn- cumaisc, ut dixit Oengus mac ^ngusa im marbnaidh Floind: Immacathbarr imacleite corian reid sneid iw^manrigreil im- mangren in mcaibh. Immneo ndearb neagoir buide breactoir ile iwimoijmarr fontalla uile ini flannmide. Indara feacht tra don aisdi se is immedon 7 felis fo deoidh. 13.^ Deachn- mbec 12. da, ÍÍÍÍ. laenre ann 7 xx. dialt indebide, ut dixit: Cr- conic mocn nac/iamtair tnsd tre giiralman mogleo cenbeo for bith ce. 10. Dechn- mbrect da, as aire as ainm do deach- mbreact, 10. uair in cetna alt ann, do bricht 7 do feilis indi am deachn- cumaisc; acht is recomarc forceann salcuibdiusa 7 lancuibdiusa deachn- cumaisc, i ndialt im forccntair salcuibdiusa 7 lancui- bdiusa deachn- brect, ut est: Da bricht 7 da felis isindara halt don deach- breact 7 da brict im nama asind alt oile; 7 dogni brect don deacnaid nadaisde cowndreacat ann 7 is aisdi comlan ceachtar nai foleth, 7 condrecat i nsenaisdi in uair ele 7 ruidlis; am bid samlaid, ut poeta dixit: Alaiwd aluam iwgaisc- grin, ut supra. 13. Aisdi oil- bairdni annso awnuas 7 forcan 12. brosnaca bide foi. 11. Luaidi digair 7 rl., ut supra. No dl 11. ised nombrech- in brectrad fil ann .i. oentu sill- 7 tomus fri dech- cumaisc 7 deocair forgnuise 7 tarmforceann.
13. u. 14. Aisdi anrotha bairdwe inso sis .i. ollbairdwe 13. 14. 7 each ni dos roaigh. Olbairdne dl, da bricht 7 íí. feiHs in-
^ Abscliuitt 10, 11 II. 12 siiid umgestellt und in Verwiming geraten.
26 Mittelirische Verslehren,
clebide, condat .xxíííí. insin; is ed fil i ndeach- cumaisc, acht nama it breach ta reimtiagaid felesa i ndeach- cumaisc, felis im remtiagaid breachta i nollbairdni. 011b- iarcomraccac inso sis; is inunn hi toimsib 7 oil- .i. recom- .i, fo fer fiad. Ut est hoc: Ari narigh is- modiii modiiidbili, ut supra.
15. 15. Cassb- na ranna indebide, claid i ncach raind. 7 sen-
taigidh fri duain 7 forduain i rannaib; ar claid ca i suidibh 7 is .UÍÍ. dialt .XX. et bide i nduain 7 fordhuain 7 deacli- nior 7 casbairdwi, acht sainigidh gne cena .i. i ndialt forba gacli rainni i nduain, is recom- iiS i fordhuain, is i niarcom- dl in casbar- forba gach rainde, ut poeta dixit: Adorchaidhi delbcotaig,
1(5. ut supra. 16. Asbert araile co mbeth gne uaiii for casbar- .i. ni 'mofrecratt a .iiii. tarmforcinn, conid snecZ/icasbar- dos- berar do suidiu 7 ni lancasb-, 7 it inunna hi tomus, ut poeta dixit: Himcomarc huduwgal- 7 rl.
18. 18. Duanbar- di, atat da fri .i. duan 7 forduan. Cidh i
nsentadaigter? Ni .iiii. (.i. ranna) i ceachtar nai 7 claid i ncach raind, condat .uiii. dialt .xx.et samlaic? i nduain. Et cid i ndechraigiier? Ni. diailt i forbu csicha rainni i nduain, 7
21. recom- i forduain. 31. Is i so sis in duan .i. Nimthorba gaiff.,
22. ut supra. 33. Ata gne naill for duain, comifrh-rat a nimtarm- forceinn, ut poeta dixit: Imcomarc úa,mn íer nomdlig, ut supra.
23.24.33. u. 34. Forduan inso sis .i. Imcomar fla- femiw, ut supra.
■ Ata di oVuur naili for duain .i. tulcasad for deriud na cetramthan
tusighe for tosach a sétci; ar as tsebchasadh fil ann arcena.
25.26.35. Is e in tailcasad, ut est: Lsecraid b-ba, ut supra. 36. Is
fri duain di dobenar srethbar- 7 is srethugud dob- fuirri, 7 ni
cumasc tomus na tarm[307'^]forcinn fri forduain, ut est hoc:
Bran down á\n sluaig- 7 rl.
33.48. 33. u. 48.^ Ata di aisdi aili ann 7 is fri duanbar- dob-ar
.i. rannaigheac^i. Atat di fod- for ran- .íííí. cubaid 7 ran-
36. scailtech .i. Is caingew bith íriún, ut supra. 36. Rannaig-
56. fota recom- inso sis: Mairt imbid eochu, 7 rl. 56. Ata gne
' In diescm Abschnitt sind die Kapitel iiber randaigecht und dehicle durcheinander gemengt. Das Kapitel der bairdni (27 ff.) folgt unten.
Text I nach B». 27
naill for debidhe scailti .i. ran- doccil a cub- .i. Mac conaba, 7 rl. 45. Atat da fod- for ran- ,i. íííí, 7 ni frisindara naÍ45. asberar deb- nimrinn, ut est ,i. deb- im- gairiY inso sis: In- gsetb glas. 33. Ata dl .íííí.cubaid gairid dialtach nimrinn 33. son ann, ut est hoc: Ata Hum cowcob-, 7 rl. 35. Ceatarcu-35. gairit rcdor-, ut caill- br-i dixit: serg feine, ut supra. 38. Ce- 38. tharcub- foda^ recom-: ImraidhiiJi écusc febac, ut supra. 41. Adrimter gne naill do rannaig- .i. íííí.cub- co fordail, ut:41. Maith tra sin am*= cellaigh aliuibraiii dogruQ.d corcra dobarrcas do rose- glas am glam niroscara fri hordan noil inedmarus to«n frimas. 43. Arecar gne naill fordala for duaiw, ut dmt42. poeta: Diadardaií^ dotbaigbtís luirg for maigh breghruis brecta baird anda lim bas luaigedh ier ngoegel coleir iarngail ngairg ecmaing ba ri midi mair do ain ann aird. 46. Ocus rannaig- 46. scail- dl, atat da ghne furri .i. a deb- fo- 7 a deb- gar-; as inunn a deb- gar- .íííí.cub- i tomus .i. íííí. claidhemni 7 iar- com- i ncach hsei; 7 is fel- testa de co ba duan; 7 nos sen- taighetar do, ar is dialt forcendair forba gsicha cetramun i cech- tar nsei. 7 is lantomus duaine do í ndeb- fo-; 7 ni gnaicbe i forba in dialt oldas in recomarc, ut est: Ise fedlimidh inri, ut supra. 47. A ndeb- gairii dl, is airi ni fuba a ngairit ara47. binnus 7 ara segdacht la each, ut: Rossach ruad 1- ruscach ruadh. 50. Deismirecht ar decu- fo-, ut dixit Brigit: Ba he 50. ascnum isififl-. 51. Dechu- gairit so: Isard uall, ut supra. 51. 37. Na torachta tra doecma do ueoch dona fil-, desmireacht 27. sunn each ni dib bhus cubaid a toimsib 7 tarmfor- 7 eitseachtaib, is frisni aisdi so is fri bairdni dos b-aiter. Ata do ilfod- for bairdni .i. bairdwe fodesin 7 blodb. 7 imard mbairdwe 7 brecb. 7 snedb. 7 semb. Is i in hsáváne fessin, ut est: Giaghabthai gaidhil, ut supra. lar sserdataid tra arraet inn aiwmgut sa; mad iar naic- iiS, is dech- mor a ainm 7 lethdech- iar toim- sib. 38. Blogbhairdwe inso sis: Ari oirdnidi, ut supra. Fri 28. dech- mbicc a tuibi inso, acht is dialt forcenair dechn- bee, is iarcom- im forcennair blogb. 38''.^ Brecbairdwe inso sis: 28''
' liber d ein Strich. ^ ygl. II, 54.
L
28 Mittelirische Verslehren.
Aárum ijicowíídidh , ut supra. Do letlidech- a tuibe inso.
29.39. Snedbairdwe inso sis: FinacJdii ciatliuu foi'brcgha. Is airi asberar snedbairdne fria, fobith na fuil cuidbhus inti acht da
30. lancubhaid. 30. Sembairdwe inso sis: Mil scith. Fri dech- mbic a tuibi, acbt ni da cuma i tarmfor-. Is airi asperar
Sl.sembairdMe, ar semhi gach nech dorimi. 31. Imardb. inso sis .i. Bran b-ba b., ut supra. Is airi asberar imarbairdwe fria, ar is imard ,ball glainc' 7 ,all-'; is fri deck- da a tuibi inso .i. da luibewchossach 7 da felis iil ann. A lubhcnchosa- fil ann, is fri dech- cumaisc a tubi. Arrecaiter na toimsi indebide 7 rl. da, roscrib tuas cena for duain.
67. 67.^ Imcomarcat tra in descibail: caite aisde gac/i baird- dona baird- doruirim sim? Ni. dos ronam an oWam uile, 7 is dech- [308^] mor im 7 lethdech- a ruidles. Anratbbard do, docan side gach aisde bis fee 7 is dech- bee 7 dechn- brecht a ruidhles. Sruth di all do, docan side gach naisfii bis fai 7 is ollb. CO neoch dod roig a ruidles. Tigernbard- do, docan side each aisde bis fai 7 is cash- cona fodl- et/r duain 7 forduain a ruid-. Tuathb. da, docan side rannaidheacht raidit fir sceo mna 7 is imardb- a ruidleas. Bobard do, suithi nde- bidi scarta la sen etir fod 7 cuimri, etir treb- 7 sned. Bard aine im, ar incaib a athar no a senathar dorenar side 7 ni tuiremar dan lais.
68. 68. Is aire tra na tabar smactradh a loighi sunn, ar it oigrecta na haisdi seo 7 it nuethigthi arda raucatar; acht is fo feliu 7 fo suthcerims caich dia ndentar 7 a suthamlacht 7 a airecus caich dogni, direntar a loigi. Mad iar firdlig- eicsi im, is lethloigibh na .uíí. primcllach direnaiter na haisti seo. Air ni urusa a ndispcctad sum, ar is o Dia ata a ndeolaid doib; ut dicitur isna br- nemid .i. ,Cia sui forcanar nad for- canar duinib' 7 ispert sim i mbaile aile: ,Ni direnar nach deaith', is amlaidh is firian .i. ni direnar hi cutruma fri híBS in druthgnama.
59. 59. Desmireacht arna deachu annso sis, each deach foreth
each rann ota dialt co bricht: Bran find, ut supra. Dialt gach
Das Kapitel tier deach folgt spater.
Text I nach B». Text II, Einleitung. 29
foci- aim, recomarc gach cetrama, feilus gacli da letli, bricht a met uile; conicl desmirecht e dib in ranu sa, cias ar dialt tucad. GO. Reewmarc aunso sis: Cridi dur, ut supra. 61. Iar-60. 61. comarc aimso sis: Coarrfas g., ut supra. G2. Feles annso sis: 62. ^d oiligh, ut supra. Go. Clsenre anuso sis: Ari oird-, ut63. supra. 64. Dubtiri, ut supra. Lubmcosach foreith inso^: 64. Downucan down dealbach lown ocbbal .c. idna istai brut borrb-ba isclai clu coraiwd clidna.
65. Claideb- foreith annso: Ata cara cMWiboil, ut supra. 65.
66. Bricbt annso: Braw down diw^, ut supra. Teach duiwd66. damaigh, ut supra. 7 is desmu-eacht ar druimni suithi so co nimuaim tidraig ann.
69.^ Desmireacht ar imaisc annso sis: Niwi ingnadh adigh69. cruwn mail c. f. sal- for. gen. \m. leat mima cosiw ismeiw awn r. s. f. a. am- rus. era. imcritnn. Lannmaisc* annsin. 70.^70. Luascach annso: Odutset ingseth, ut supra. Atomriactsa madaiw 7 rl. Imuscartatar 7 rl.
Í
11.
[Einleitung.]
[B] Ni^ fili nad fiasar .ui. hernaili deg na filideac/iia co naisnes anma athar Athairne .i. saighidh 7 ascnam 7 uaim di rinn 7 comindsma'', cobiige celle 7 brosna suadh 7 duine- dighlaimm ocus sretli imus, coir molta ocus cubhaidh comfada 7 fidrad freaccomail ocus ord sluinte ocus imgabail emhiltusa ocus soc/írííide raidh o[cus] dilmaine labartha ocus dechu.
(a) Saighidh^ .i. co rap isind iarcomarc in focwl tusech, am ron gabh lasin filiVZ: ,Donwcho(? dianlich domuw' 7 rl. .i. CO rob ,downch«fZ' risin fordunad**.
* Ein zweitcs Beispiel fiir luibencJiossach. - Dieses Beispiel ge- hort zu 26. ^ Vgl. II, 89. * Lannaisc mit dem Zeichen fiir m iiber nn. ° Vgl. II, 102.
11.^ In B. ' coHiimsna B. ^ dechttsaighti B. " forrdunad B.
30 Mittelirische Verslehren.
(b) Ascnam .i. coa leith .i. ,donn'. fani son bic.
(c) Uaim do rinii .i. co rob do rinn na cetbramthau do raith araile,
(d) Comindsma .i. indsma in iarcomairc isin tsillaib tuisig nama, ut est .i. ,do' .i. ,([oimchad'.
(e) Cobfigbe celli .i. co rob inunn ciall dia nasneis o tho- sach CO diaid in raind .i. na raib clsen and 7 rl.
[L u. B]^ (f) Brosna suad .1. am ron gab:
escraib cornaib caírib^ dabcbaib deilg.
Is brosna suad sin^ acbt rop commar^ each cethramtbu^ don runn".
(g) Duinediglaim .i. diglaim delba in duine, ain rogab'^: Da brse duba?^ folt buide 7 rl.
(h) Sreth immaiss, ut est^: [L] Slatt sacc socc simend saland. bratt bacc bocc birell bodang
coll ceirt crube cuilend tond teirt turend torand. [B] Slatt sacc socc simewd salawn br- bacc bairell bodang
coll cert cruibhe cuilend town tert tuirend torawn.
(i) Coir molta .i. molad laicli do Isecb 7 rl.^*'
(k) Ord slonte^^ .i. slonnud^^ na haisti 7 a loge; ut dixit in fill:
[L] rath damar nath nath sen sen ahuaill claidib aill chaire [B] Rath damh arnath nath sen sen ahaill aill claidib aill caire
no do^^: ainmm^* 7 aus 7 domgnás.
(1) Cubaid comfota .i. corbat comfotai na ceithri cethram- thana in raind ^^.
(m) Fidrad^^ freccomail .i. assindiaind^'' immach arfechtar • i, occorool a deirid fri tossach^^ aile^^ iar^" fedaib ut^^:
^ Anfang von L. '^ cairih B. * annsin B. * robo cum-
mair B. ^ cethramtha L. '^ dond raind L. ' ut dicitnr B. ^ Da- brea duba B. ^ dicitur B. '" dofoiiaech B. " sluinti B. ^"^ sluin- niudh B. 1* da L. ** ainm B. '^ a cethramthana in raind B. ^® fidhraidh B. " asin dianid B. {J., assin diaid oder assind rund?).
^" thosach L. =^ araile B. ^» om. B "^' om. B.
Text II, Einleitnng.
31
[L] Libern loégairi láranib crecllaib
garthius fó secbnasach séolaib
SÍ1 cliamuid. [B] Liberrw Isegaire lainnib ceolaib
gairtbius fo secnusacb seolaib.
Sil diamaid maignecb do acb.
[L] Duodecim partes poeticse bee sunt. [B] .XII. email na iilideacJita annso sis.
[L u. B.] 1. Is be augtartas^ filidecbta na úGóedel 7 is be a bord: di raind dec inti 7 acept bliarfwrt i ncecb raind, sicut dixit Atbirne^:
»
[B]
[L] Amorgen an molbtbaigb arfesser marfuirmib. ranna filed fir fir diana focblocán mécnacb mc fuirmida Droncerddacb duissi Cuairt retba canat Cintecbse clise uatb bretba anruitb Brosnacba suad Fescbomarca fil-. Focbarc eicse Sénnatba segtair Anai>ma oll-
Drui/wmne slan suidbe sluiiind codibrannuib fora .x. dilsem dodoen .i.ollam.
Aambairgiw anmoltaigb arafesser marfurmibh rawna fil- fir fir diana foclacan. mecnacb mc fuirmida. ávon cerda duis
cuaird retba canait
ciuticba clíí
adbretha auraidb.
Brosnacba suadb
fess cowiarcca fil-
focairicb eicsi
sendatba segdair.
Anamua ollaman
druiwmi slan uitbi sluiwd
odibrawnaibh fora .x.
dibbsen dodsen (.i.oll-).
1. ^ auctarthas B. '■' .i. di raind deg i ngach raind dib, am asbert Aithirne. B.
na fil- 7 aicciucht h\ia.dna
32 Mittelirische Verslehren.
It e inso anmand na da rand dec na filidechta^. 2. Is hi tra cetus^ foglaim na cetbliadfwa .i. coeca ogum im certoghum^ 7 airacept'' na neicsiné* cona broluch 7 cona reimendaib 7 fiche drécht 7 se diana:
3.^ .i. dian airseng^ ut^ Cailti cecinit*: [L] Currech life conali. ni ca.ch ri diarodomair.
rucad liuad acend ician. isinsliab huas bodomair. [B] Cuirrech lifi consdi nigacb ri diarodawair.
ruccadh uadh acewn ician cosiw sliab uasbbodbamhair. [LL] Currech lifi consdi ni each ri dafoda?;^ . . . [LL 191^ im Dindsenchas:
Currech life consdi. is terc ri diafudomair. rucad achend uad ician cosiwsliab osbadaw/mair.]
4. Ocus^ dian midseng^ .ii.^ ut* (Mac Lona[i]n cecinit^): [L] Anmchad osraige amra caine fadla flaithrige.
dree conbruthmar bruithe elca uic concerca cathmile. [B] Anamcaid osruighi a.mrii caiíá fadhla flatrighe.
drh-on bruthmar bí-MÍthi elta Bqc cowcerca cathmile. [LL] Anmchaid ossairge amra caine 7 c.
5. Ocus^ dian^ iarseng^ .iii.^ ut^ (7 Mac Lonain doroíne^):
[L] Romgabsa eolchairi eolas doheicsib
cendrecht dodhegdoinib dowmn dodeicsiw
[B] Rowghabhsa eolchaire eolais doeicsib
cen trecht dodaghdainib áomuin dodecsin.
[LL] Rogabsa eolchaire eolas doeicsib 7 c.
^ It e innso tra na cli rand ndeg na fil- B.
2. Ms e cetamus B. ^ im c. om. L. ^ airaiccÍMC/ií B. * na hécsene H.
3. ^ Die Absdmitte 3—S finden sich audi verJcurzt im Budi von Leinster (LL), p. 38 des Faksimile. Idi fúhre die Varianten an. '^ aireng L. airseug B. airing LL. ^ om. B. * C. c. om. LL.
4. * om7n. L. LL. ■^ mideng L. midseng B. raiding LL. * om. L. LL. * om. B. ^ M. L. c. omm. L. LL., vgl. die folgende Nummer.
5. ^ et L, om. LL. ^ omm. L. B. ^ irseng L. B. * omm. L. LL. •'' om. B. ^ 7 M. L. d. omm. B. LL., vgl. Absdmitt 4.
Text II, 2—8. 33
6. Ocus^ dian airthrom^ .iiii.^ ut est*:
[L] Dungalach dálguinech dorór nard nídlach.
neslabar desmuman diglach.
[B] Dungalac/i dallgumech dorar uard ndighlach.
esgalach dossgal- desmu?»an dighlacli. [LL] Dungalach dalguinech dorar ardidlach
eslabar dusgalach desmumnech diglach.
7. 0[cus]^ dian midthrom^ .u.^, ut est^ (Gruibni eces^ di Alpain*' ceciuit'):
[L] FÓ sen diangaib oengus alpain alpu thulchach trethan
triathach rue dochathrachaib costud clarach cosach lámach lethan
sciathach. [B] Fosén diangabh sengus albaiw alpu thulchach trethsLn
tnathach. rue do chatracaibh cosdad clarach cossach lamach leí/ían
sciathach. [LL] FÓ sen diangab oengus albawach alba thulchach tre- than triathach. rue dochathrachaib costod chlarach cossachlabach
lethan sciathach.
8. Ocus^ dian iartrom^ .ui.^, ut est* (Eochu^ Echbel'^ di Albain cecinit^): [cf. Ill, 28]
[L] Bennacht de for ingin domnaill 7 rl.
[B] BendacM de for ethni nollghuirm. 7 rl.
[LL] Bewdacht de for eithne noltguirm iwgin ndomnaill'^.
6. ' Et L. om. LL. "^ airthom L. aurtlirora B. iarthróm {am Rande ar) LL. * omm. L. LL. * om. B.
7. * Et L. om. LL. ^ mitrom B. midtromm LL. ^ omm. L. LL. * om. B. ^ Gruibi eges B. « otn. L. ' G. e. d. A. c. cm. LL.
8. ^ omm. It. LL. ^ airtrom B. iarthromm LL. " omm. L. LL. * om. B. ^ eoch- L. '^ ech B. ' di A. c. om. L., E. E. di A. c. om. LL. ^ LL fugt ein Beispiel der dian brecta chentromm hinzu; s. dasselbe III, 26.
Irische Texte. lU. 1. 3
34 Mittelirische Verslehren.
9. Is hi dá^ foglaím na h\ia,dna t&naise .i. 1. ogum im ogum nuird 7 se fóacepta^ úMdeehta 7 trícha dréclit 7 .x. setroda^ 7 senamain^ 7 snaithe senamna-'', ut est" (Leburcam cecinit do Co[i]n Culaind''):
[L] Mad cuablaich ablach arann mad comuirgil muirgel manand.
[B] Mocuablaigh^ ablach arami. mad comuirgil muirgel manaMn.
10. Ocus^ in setrad [B]^ dl 7 Fer Muman cecinit:
Mosow ome?*mailí humaí.
11. [L u. B] Is hi dá in tsenamain, ut^:
[L] Tairlim tarblaing tuathach namra nocotarblaíng acM mad conrsi.
[B] Tairliwg tarblaiwd tuathach namna nocutarblaiwg acht madawra.
12. Is hi dá^ foglaím na tresi hlisídna .i. 1. ogum imm ebadaig^ nilmain 7 na se foacepta aile^ na filidechta 7 .xl. dréct 7 se laide dec* .i.
13. Laid lubenchossach^ (.i.^ Ai mac OUaman ceciuit ic molad Eirenn^) .i.
[L] Forabruig* molanamuw. [B] Fobruigh molanamaiw.
14. (Cormac cecinit):
[L] Nimda nimda deog dil dermait do heicsi imluaid isoew dorardor dóeu demin domthuathaib tung;^ [B] Nidam deog dil dermaid 7 rl.
9. ' Ised B. '^ foaiccíucta B. '' 7 se sedrogha B. * saineamhain B. ^ saineamna B. " .i. B. ^ Lebhaicam de Coin Culaind cecinit B. •^ Unter dem c von cu ein i.
10. ^ Et L. ^ L bricht hier ab bis zu Abschnitt 11.
11. ^ Is i in tsainemain dí .i. B.
12. * om. B. '^ ebadach B. ^ foaiccichta ele B. * .xui. laidhi deg B.
13. 1 laíde lubenchossa L. laidh luibencosach B. '^ 7 B. ^ statt cec. ic m. E. hat B: do Erind. * r in For undeutUch.
14. ' Hinter tung ein gerader Strich mit Pu)íkt darúber.
Text II, 9—17.
35
15. Gné naill do laid lubenchossaig, ut est^ (7 Cormac cecinit^):
[L] []imthaug tadg torbathar testidib tétbroga breg dobr^ brig brechtaib brigtar brouni brú.
[BJ Nimthaug tadc torathar tesdib teobrogha breg dobrea brigbrechtaibh brigtar broiwe bri. 16. Laid arachair dá^ .i. [L] Ilinsi mod madiarais aigli ili cuili cossa duile duis elge ili renua nime
.i. nad forelgi indel ili tonna mara lia duma domnaill. [BJ Ili innsi m.odo madia ri faigli ili cuili cosa duile dais eilgi ile rewna nebne
A. naforeilgi indel ili tonna mara lia dama domnaill, HH 17. Laid imrind da^:
[B] Ailim iatb ner- 7 rF, Li] Ailliu iath neir- [LL] Aliu^ iath iiher-. [B] Ailim iath nermn.
hermech muir mothach hermach muir. mothach ermach muir mothach mothach sliab. srathach mothach sliab sreathach srathach caill. Cithach sreathach cith- aub*. essach essach loch liwdmar liwmar tor. tipra tipra túath. Oenach oenach rig temrach. temair tor tuathach tuatha m- mil-, long libarn libard herend. eb- dond diglass
mothach sliab srathach
caill cithach citach áib essach essach loch lindmar
tor tipra tipra tuath nsenach senach righ temrach temair tor tuathach tuatha mac miled milid long libairn libarn ard eiriu ard diglas
lond lindmar lindmar tor tibra tibrathuath senaigh senach. righ teamra teamhair tor tuathach. tuatha. mac mileadh. mile long libeamw.
ard eriu eb- donn digbhas
15. ^ om. B. 2 7 C. c. om. L; vgl. die vorhergehende Nummer.
16. ^ aracuir dl B.
17. * dl B. 2 B. bricht Mer ah, weil es das Gedicht schon friiher (p. 40 1) in der Erzalilung ,De gabalaib Erenn' als Lied des Amairgen gebraeht hat. Ich seize letzteren Text nehst dem Entsprechenden im Buck von Leinster {Faks. p. 13^) neben die Lesart von L. ^ .i. alim. * .i. abaud.
3*
36
Mittelirische Verslehreii.
dichetal rogáth
rogses bran bresse
breise ban buaigne
be nadbail heriu
herimon ortus hir
heber
ailliu iath nerend.
dichetal rogseth
ban brise brese ban buagne^ be adbul heriu herimow. artús ír. eb- alius. "^
dicheadul rogseth. roghseth ban breissi breissi beaw buaichlii righ adhbol eremoM erimon ortus hir eb- ailseas. Ailim iath nerenn.
18. Is hi da^ fogluim na cethramad^ h\ia.dna .i.^ 1. drecht [B^] 7 bretha nemidh 7 .xx. enan^ [L] ut est'': [L] Ai daim choirthe cosraigth roth soithe sod gabtha
garta ferta ferta gart. [B] Audaim coirthi cosroithi 7 rl. [Eg. 88'^: Assmpert an .c.na fer: Audhoim corthi roth soithi sodh gabth-. gart fertha.
dixit ailiuss: fertha gart, gabtha sodh soithi roth roithi coss corthi
audhuimh.
dixit ailius: audiw coradh ~ coss roadh roth soadh sodh gabadh
gart feradh. Isspeirit aroile is ,roth suithi' andso; ut aiili iss ,eamuin imrind'.
^ .i. beogene. ^ .i. roalsis.
18. * om. B. ^ in chethramad L. in cethramad B. ^ om. B. * Die folgenden Worte fehlen in L. ^ Der Text verlangt den Gen.
PI. von emain. ^ ow. B. '' Dieser Spruch ist in die jiingste Re-
daction der Einleitung zur Accallam in da suad eingeflochten , die sicli in Egerton 88, fol. 76 ff. (Brit. Mus.) und in H. 2. 16, Spalte 549 ff. (Tri- nity Coll., Dublin) findet. Die vorhergehenden Worte lauten in Eg. 88: Is amkuWi roboth isin tigh aro cind: fer og snim ghaid 7 occa chur 7 no8 rodha a chois 7 sodh co cuileanuib og fordorus; 7 dofairges biadh doibh 7 gabuis in thsodh a ndiadh na nexine. Lotar co 'noidi. In H. 2. 16: Is amlaidh roboith isin tig ara quiount: fer ag sniom gait 7 oga cur. Et nos roadh a cois et soud co qoinlenaip og fordorus 7 dofaircis bietb duoip 7 gapus in taoud i ndieith na neixine. Loutar co 'nouiti.
Text II, 18-22. 37
H. 2. 16^: Asmert in ceudiia feur: Audaim coirti cos roithe roth soithe soud gaphia
gart ferta. dixit ailius: fertha gart gaphta sodb. soithe routh. roithe cos.
coirti udhaim. dixit aihus: audaim corad- cos routh. roth soadh. sodh gabadli.
gart feurad. Asmberat araile is ,roth saithi' aimso, araile is ,eam- imriim'.]
19. [L u. B.] Emain aile^:
[L] Dunchad dinsloig sab catha incíuín.
cuimnith recta ruaid. riasil buidnech brmiii. [BJ Duwadach din sloigh sabcatha incmm
cuimnid recta ruaid riasil buidnig briui».
20. Emain eli di (Cu Culaindy: [cf. Ill, 6]
[L] Obubecán gabais gHth itir cháich ceniarfaigid.
noconacca beolu eich am beolu liath- conich ain beolu. [BJ Obobegaw gabus gle 7 rl.
21. Is hi da fogluim na cuicede .i.^ Ix. drecht 7 .xxx. arar'^ 7 iarmberla^ .i.^ [cf. Ill, 166]
[LJ Indlid dun dub iarmar
mag feda dian dian cuillian clár. [B] Indlid dun drub iarmar. [Cf. B 305 ^ 36: Indlith .d. drubh iarmar .m. f. d. cuil-. clar.]
22. Anair rindaird, ut est^:
[L] Oengus oil fonn frinath. [BJ Oengus oil fown frinath febda fial. fian frirath. febda fial rian iri rath.
19. 1 Emhain eli dl B.
20. * Diese Worte fehlen in L.
21. ^ Is si .f. in u.id .b. do B. '^ sic L. B.; der Text ver- langt den Gen, Plur. von anair. ^ in L am Bande: A. iarum 7 da 7 tra 7 imuro, in B iiber xxx.arar: .i. iarum 7 do 7 tra .im. Die Glosse gehort zu iarmberla, vgl. B. 326», Z. 40: Gue naill do iarmberla .i. iarum 7 dno 7 atat 7 tra 7 im 7 edon etc. * om. L.
22. 1 .i. B.
38 Mittelirische Verslehren.
23. Anair tintudachS ut est^: [cf. Ill, 154]
[LJ Scian scothas rind rethes. [B] Scian scothas. riwn retes.
liag lothas tiwd teithes. liag lothas. tmn teiches.
Teiches tind lothas liag Teiches tiwu lothas liag.
rethes rind scothas sciaw. rethes riwd scothus scian.
SCl SCO.
24. Anair trebraid inso* 7^ Fiwan cecinit: [cf. Ill, 187] [L] Fegaid uaib sair fothuaid iwmuir muad milach
adba ron rebach ran. rogab Ian linad. [B] Fegaid uaib sair bothuaid inmuir muad milach, adba von reabach ran rogab Ian liwad.
25. Is hi da^ fogluim na'^ seised hli'ddna .i.^ Ixxx. nath mor 7 .Ixxx. becc^ 7 berla na^ ú\ed 7 .Ixx. drecht .i.^
26. Nath sebrechtaS ut est^: [cf. Ill, 66]
[L] Inrechtach iath mbriuiw lath mbriuiw
bresata bailc baind
breo derg dochlaind
cét rig roart cair
cain fél ilchonna
hua muirne muin. [B] Inrechtach iath nibriuiw 7 rl.
27. Nath sebrechta daS ut dicitur':
[L] Dornd clóe doriupad [B] Ndorw clue doriupadh. rofsenad felm thuile dorochair ri gaile rislaided slecta coarecht mocholaind caill suithchernnsa slecht.
23. ^ thin tintudach L. tinwtudach B. ^ .i. B.
24. » dl B. 2 j,„j B
25. * om. B. * in L. B. =• om. B. * .xxíííí. uatha mora 7 .xxiiii. natha bega B. « om. B. ^ .íííí. L.
26. » .uii. brechta B. * .i. B.
27. ' om. B.
Text II, 23-34. 39
28. Nath .iiii.brectaS ut est^:
[L] Caur croderg lamfota labraid loiwgsech
leo nithach nathchobir cathchobair coimsecb. [BJ Caur croderg lamfoda 7 rl.
29. Nath trebrecbta^ .i.^
[L] Fiada noebnuall treb [BJ Fiadu nseb nualltren.
triar atbar huasal oengeinne abb noem nime nel.
30. Nath robrechta, ut est*:
[L] Timmarnad tene ruad rolaisc folt frega flaithnia
fuaim deghda. [BJ Timmarna tene ruadh.
31. Nath debrecta da, ut est*;
[LJ Nifordiuchtror forduaiw nindlisi arcotlud cain binwris. [BJ Ni fordiuctrur.
32. Is hi da* fogluim na^ .uii.mad hlmdna .i.^ brosnacha suad .i.^ bairdne na mbard. 7 dlegair^ dond filid a fis, ar is he accept^ na sechtmad hlisLdna don filid. 7^ am' .1. fodal fosna^ brosnachaib .i. dechnad" mór 7 adrimther da cenel*° dechnada moir and .i. sned 7 trebrad.
33. Sned cetamus*, ut est^: [cf. I, 6 J
[LJ Dondchad diafich domun daigtech domoir giallach glondchar comairdairc riherind ollguirm aiwm mc domnaill dondchad. [B] Downch- diafich domnn 7 rl.
34. Trebrad da*, ut est^:
[L] Dun dalethglas linib tuile. suairc srethmas cosaine. conid adba amra huile forbruig banba bruine.
28. 1 trebrec7i<a B. ^ i j^
29. * riatreib L nath vohrechta. B. ^ om. B.
30. ^ ut est om. B.
31. * d. u. e. om. B.
32. 1 om. B. Mn B. » om. B. ' dlegar L. dleaghair B. 5 aicciucht B. « d. f. 7 om. B. ' sic L. B., I atat? « for B. » deachnad B. ^» cínel L.
33. 1 cetmus L. ^ i_ g.
34. ^ dl B. 2 o„j B
40 Mittelirische Verslehren.
[B] Duji dalethglsis liwaib tuili suairc srethnsLS cosaine coiúáh. adba uile for bruigh banba bruiwe.
35. Lethdechnaid da, ut est^:
[L] Labraid lúam nalerge. fadlaig frifuaim fairge.
glasgluair grind frigente lasbardne. [B] Labraidb Iwdm nalergi fagblaidh fnfuawi fairge
gass gluair grinn frigente. bias buaiw biwd bairdne.
36. Dechnaid cumaísc^ da, ut dicitur^:
[L] Islalabraid forull fechta frisluag sainbres
babricbt bladmas. dacbet cath omuir nicht sairdes Tuirmem adeilb nderscaigthe. adnecb huasanduisib. trénfer cacbduís. glégel agbnuís. uasnagnuisib.
[B] Islabraid íoroll fecta íri sluag saiíibres
babricbt bladmas dacét catb omuír icbt sairdhes. Tuirmewi adelb dersgaigthi adech uasanduisib trenfer gach tuís. glegbeal agnuis uasangnuisib.
37. Decbnaid mbrecbtfelessacb. Brecbta remitiagat felessa ann dogres, am rogab^: [cf. I, 10]
[L] Abaí laind attualaiwg gaiscid grind comaistiw maill.
atglan atgsetb isgarg dorind atlách alaind. [B] A laiwd atri ualaiwg gaíscid grinn commaistiw maiU 7 rl.
38. Decbnaid debrecbta da^ ut est^: [cf. I, 11] [B]^ Luade dodgabar graifnigb gribb.
forfaicbtbib andri dreccuiw tricc.
39. [B] Dechnad mbec .i. [cf. I, 12]
[L] Cr- connic mocrí nac/iimthaír trist tre^ corop glan mogleo cein beó forbitb cbé.
[B] Cr- conic mocri ná bimtair tr^'st treai corup glaw mogbleo cein beo forbitb che.
40. [L u. B] Aiste olloman bardne inso anuas^ 7 forcain
35. * d. u. e. om, B.
36. ^ cumais L. ^ ^ y ^ ^^ g
37. 1 ut est B.
38. ' di B. ■* om. B. ^ Dieses Beispiel und der Titel des folgenden sind in L. iibersprungen.
40. * Aisti ollbairdni annso annuas B.
I
Text II, 35-46. 41
each a brosnacha^ fói. Aiste ánruda bairdne inso sís^ .i. oll- bardne 7 each ni doda roieh.
41. Ollbardne Rumainn, ut est^: [ef. I, 13] [L] FÓ fer fiada fó flaith io fren firbale
fó ni noemnert trianem fóenbreec fó rig rí mc.
[B] Fo fer fiadha fó flaith fira fo fren firbhalc
fo ni nsemnert tnan- foenbrecc fo ri rigmae.
42. Gne naill da^ do ollbardne, ut dieitur^: [ef. I, 14] [L] Ari narig istú modin modiwnbile.
amlat huile ame muire inghine.
[B] A ri narigh istu modiw modiwbile
amlat uile amc mhoire ingine.
43. Ollbardne dá^ .i.
[L] Niamdath bonaehtanbaheilcpatraic feib dosbert foroengus nan.
dofessid forcathal eoengorm ruiri tailc tren brath trseta dál. [B] Niaw dath bonaeh tan bhailc pric feb dosbert forsengus nan.
dofesid forcatal caengorm ruire tailcc trenbrut treata dal.
44. Sruth de aill da^ is casbardne a ruidles^ ut est^: [cf. I, 15]
[L] Adorehaide delbdathaig adeltresai truthoraig
affie corpruaid chonehobair. [B] Atorcaide delbdhathaigh * adel tresa torthoraig.
aminn marcsluaigh muwcoraig am crapcrwaidh cowcob-.
45. Snede da, ut est^: [cf. I, 16]
[L] Imehomare hi dunghalaig dunas eaible eachthaige beirgnim seegla sercaige dorig sebne achthaige.
[B] Imeomarc hui duwgal- duras eaible eachtaige.
bergniw s^ghl^ serccoige. dorigh sebni eac/iiaighti.
46. Tigernbard daS is dúan 7 duán eenélaeh 7 fordúan
om. B.
|
* brosna B. |
^ Aisde anrutha bairdni an |
||
|
41. |
1 OUbairdnj |
í Ruamaind .i. B. |
|
|
42. |
' di B. |
2 .i. B. |
|
|
43. |
' dl B. |
||
|
44. |
» dl B. |
"^ is casbhairní a |
ruidhlís B. |
|
45. |
* Snedi dí , |
i. B. |
|
|
46. |
1 dl B. |
42 Mittelirische Verslehren.
7 toebchassacP 7 tulcassad^ 7 srethbardne a ruidles^. Duan
cetamus, ut est'"": [cf. I, 21]
[L] Nimthorba gaim graif niwgeib ciagarit daim dromma no
ardomroet ri carrge blai magabtba gai duane do. [B] Nimtorba gaiiw graiph- niwgaib. giagairid dai?» dro;«a no.
ardomroet ri cairrgi blai magabtai gai duaine do.
47. Duan cbenelach da, ut est^: [cf. I, 22]
[L] Imcbomarc flaind flaith nomdlig bes fomrig naricim sair corig nassail abb druing fogil caisil fochuiwd caiii.
[B] Imcomarc flaiwd flaith nowidlig blaes fomrig na riciwd sair. CO rig nassail app druiwg dil. foghil caissil focliuwn cairn.
48. Forduan dá^ ut est^: [cf. I, 23]
[L] Dairbri deilgtbe dairbri ili aidbli oss occa
eocrand ocbada uillech diriuch duillech doss fota.
[B] Dairbhri delightbi dairbri ili aidbli ossacca
eocrand ocslattacb uillech drongach duillech dosfada.
49. Toebchasadi da, ut dicitur^: [cf. I, 24]
[L] Imchomarc flatha femiw foatát mail macha mumaiw. tore atchiu adgair temair. fiu core nolorc nolugaid. [B] Imcomarc flatha femiw 7 rl.
50. Tulchasad da, ut est^: [cf. I, 25]
[L] Lsechri bledma bres berba. tres tedma tuir imtharbgai.
ri ro ruaid ruam nagormgai imcbolba soluaig sadba. [B] Lsechri b-ba bres bledhma 7 rl.
51. Srethbardne da^: [cf. I, 26]
[L] Bran dond din sluaig seol gargi garr riwn recht ran
ruaid norbai orb gseth grian leech Ian ferga fsel crú cú chúan Nadchorbai. [B] Bran donn din sluaig seol gairgi garr riwd recht raw ruad norbbai
'^ tsebcasad B. ^ tuathchassad L * srethbhairdm' a ruidhlis B. ^ .i. B.
47. * Duan cenelach di .1. B.
48. 1 dl B. 2 (,„j B
49. ' Toebchas L. Tiebcasad B. ^ ^í .1. B.
50. ' Tulcass- di B.
51. » di B.
Text II, 47—57. 43
orbgseth grian leech Ian ferga feel cru cu chuan nad-
chorbbai.
52. Admall daS arcain^ side^ in bardne so sis .i. bardne fodesin, ut dicitur*: [cf. I, 27]
[L] Ge gabla goedil gair fer nerend huilli
consni cert claindi. sil cuiwd cotuáid tuindi.
[B] Gegabda gaidil gair fer ner- uilli
consni cert cl-i sil cuiwu cutuaig tuiwne.
53. Blogbairdne^: [cf. unten 85; I, 28 u. 53]
[L] Ari ordnidc huasal adamra.
bid dochomairle cuair cen banamla. [B] A ri oirdni uasal adamra.
bid doíwcomairlí cuairt cen balamna.
54. Breccbardne dá^: [cf. I, 28^ B^]
[L] Adram iwcoimdid cusnabaicdib amraib
nem gelmar conaiwglib. ler tondban fortalmaiw.
[B] Adraimm iwcoimdidli cus nahaicdib am^'aib.
n- gelmar conamglibh leartown bhan fortalmaiw.
55. Snedbardne da, ut est^: [cf. I, 29]
[L] Finnachta ciathuc forbregaib breo cét ínse hínnírt claidib forraigse fornir irse.
[B] FinacJita, ciatauc f(5»rbregaibh breo .c. niwsi imfirt claidibh clodh foraigre forhirse.
56. Sembardne da, ut est^: [cf. I, 30]
[L] Mil scith seel tana scoth adgleinne glasfroech gribb lepp luthamech Hath loscoel.
[B] Mil scit seel tama. scoith adglimie glas iraec gripp lepp luathaiweach Hath luath loscsel.
57. Imardbardne, ut dicitur^: [cf. I, 31]
52. 1 di B. 2 arcan L. =» sen B. * u. d. om. B.
53. 1 Blodbhairdwe di B.
54. ^ Brecb- B.
55. ^ Sned^baird- B.
56. 1 Sembhaird- .i. B.
57. ^ Imbardbaird- .i. B.
44 Mittelirische Verslehren.
[\j] Bran berba ball glaiwe bare thacid triui»
tornindlaig allmairi ahiathaib mil. [B] Bran b-ba ballglaine barcc. taccidli triuin.
tor niwdlaig. allmhaire abiathaibh iuil.
58. Rathnuall bardne^ dá^: [cf. I, 32]
[L] Amlaib arcingid atha airtheraig hérend híathaige.
dagrí duiblíndi dene dúthaige tréne triathaige.
[BJ Amlaib arcíngid atha airtbiraigb herenji iathaighe
daigri dubliwue deine duthaighe treinG triathaigh. Conici so tra aisti admailF.
59. Tuathbard^ da^, forcain^ side^ rannaigecht rati fir sceo mna; is ed a ruidles .i.
Randaigecht cetharchubaid garit^ dialtach, ut est*': [cf. L 33] [L] Andarlím conchobur nituichred frim.
sech doniaiUfed arascáth. taceraid fricach domchínd. [B] Anwdalimm cowcob- nithuichred írivn.
seach domaillfedar ascath taiccerad fWcach domcínd.
60. Rannaigecht cetharcubaid recomarcach dá, ut est^: [cf. I, 35]
[L] Ferg féne domuint- echach éle.
nibamesi aben glesom. nibaliesom mochéle. [B] Ferg feiní domuiw tír. echach elí.
níbhamissi abean glessium níbahessium mocheli.
61. Randaigecht fota^ recomarcach dá^: [cf. I, 36] [LJ Mairt imbithechu olach. donafríth gním nodsoerad.
mairt imbith dermait fianach. 7 cermait racoemad. [B] Mairt imbid echu olach donafnth gnim nodsseradh. mairt imbid derwaid fianach 7 cermaid rocoemad.
62. Et segda, ut est^: [cf. I, 37]
^ Corici * sen B.
|
58. |
' Rathnullbardne L. |
Rathnuaill |
baird- |
B. - |
.i |
|
sin tra aisde adnuall B. |
|||||
|
59. |
' Tuathbardne L. |
•' di B. |
3 |
forcau |
L |
|
* Rannaigeac/íí cetharcubaidh gairít B. |
« .i |
B. |
|||
|
60. |
* recomrai c&ch di . |
i. B. |
|||
|
61. |
» fotta B. 2 om |
L. |
|||
|
62. |
1 7 Segda dl .i. B. |
Text II, 58-68. 45
[L] Tochra huait bándelc spelaín slebe fuaít.
coraib caín gebend. timcell herend immaguairt. [B] Tocradh uaid bamdelg sbelaiw 7 rl.
63. Et treochair, ut est^: [cf. I, 39] [L] Cenanius
ínchaiúgeii dorigenus nech rocbarus rocraidhus. [B] Cenamius
iwcaiwgen dorigenus neach rocbarus rocraides.
64. Ocusi cetbarcbubaid fota, ut est^: [cf. I, 38]
[L] Imraidem ecusc febacb triacbiallad soércblanw subacb cacb latbe luaiw rocinwed aideda airred nulad.
[B] Imrsiiáhetn ecusc febacb treciallad sserclawn subacb cac^ laitbi luaiw rocbiwded aidead erridb ulad.
65. Rannaigecbt garit, ut est^: [cf, I, 40]
[L] Clocan bind 7 rl. [B] Clogaw biwn 7 rl.
66. Aisti bobaird annso sis .i. debidi nimrind 7 debide scailti etir fot 7 gair.
Debide nimrinn fota, ut est^: [Ij] Geib dopbater immoncbend atbiatb tocaid atuibell
isfir dliged nifell dan mc rigfil- ruirend. [B] Geib dop-r immim cen?* atnat taicid atuibell isfir dbgbed deit nifell dan mc rigfil- ruirend.
67. Debidi nimrinn gairit dá^: [cf. I, 45] [LJ Ingsetb glas aiges anaigra nerbras
,i. airiu frisnaig nuall centbais dodebaid cowuatb doerglas. fBj Ingben glas aiges anigra nerbras
ariu fWsnaigh nuall centbas isdodeabaidb cowuatb erglas.
68. Debide scailti fota, ut est^: [cf. I, 46] [L] Isbe feidlimid inri diarbomonar óenlatbi.
etir rige conwacbt cencbatb 7 mide domanrad.
|
63. |
^ 7 treocair B. |
|
64. |
* Et L. 2 .ÍÍÍÍ.CU- fotta B. |
|
65. |
» gairt dl .i. B. |
|
66. |
* Debhidi nimrind fo- .i. B. |
|
67. |
> Debidi im- gairit dl B. |
|
68. |
' Deb- scail- fo- B. |
46 Mittelirische Verslehren.
[B] Ise fedlimidh íurí diarbomonwr senaidhchi
aithrige connacht cen chath 7 midhi domhannradh.
69. Debide scailti gairit, ut est^: [cf. I, 47] [LJ Rosach ruad odostucedar insluag
taidig mór fer 7 ech dochum cráibi firt luigech. [B] Rossac/i ruadh odus tuigedar msluagh 7 rl.
70. Debidi smittachi; [cf. I, 48]
[L] Iscaiugeii bith frisindles nimdangen 7 gairm nech immadorus rofromus. [B] Iscamgen beth fnsiwbs r-.
71. Debide bosi fri tóin, ut est^: [cf. I, 49] [L] Truagan truag. nochatabair donech lúag.
dob- anas cMWiaug do bo. [B] Trwaghan trusíáh. nocotabhair doneoch luadh dob- 7 rl.
72. Decubaid fota da, sicut dixit Brigit^: [cf. I, 50] [L] Bahed ascnam issiwflaith mad diandrontá achomol
inri beres breth forcách aserc 7 aomon. [B] Bseth asnam isinflaitli mad dianwd ronta achomul. iwri herus breit forcach aserco 7 aomuw.
73. Dechubaid gairit, ut est^ (Colwm Cille fri coiri mBrec- cain2): [cf. I, 51]
[L] Isard nuall naiges imchore naudrúagh.
dirsan dondrig rethes grein imach icéin bassa húadh. [B] Isard nuall aighes iw^coire nanduad
dirsan dowri reithes grein nach aceiw romlasa uadb.
74. Ocus debidi cenelach, ut est^: [cf. I, 52]
[L] Nifetar ciarissi faibea etan 7 rl. [B] Niedar cíalasamí bia etan.
75. Debidi guilbnech dialta, ut est^: [cf. I, 53]
69. 1 u. e. om. B.
70. ^ Deb- smitach B.
71. * Deb- boss fri toin .i. B.
72. » Decub- fo-, ut Brighid dixit .i. B.
73. 1 u. e. om. B. ^ q q f ^. B. om. L.
74. ' Deb- cenel- B.
75. * Deb- ghuibneach dialta .i. B.
Text II, 69-80. 47
[L] lutsén gaires assintsail alaind gulbnén asglángair
vinn bind buide fir duib druin cascor cuirt- guth mdluiíí.
[B] Inten gaires asiwtsail. alaiwii guilbnen isglaw gair
rinn linn buidhe fir duib druin cass cor curthair guth indluiw.
76. Debide gulbnech rechomairc da, ut est^: [cf. I, 54] [L] Fiu mor domaitb mál fabaill inmuiii oc ri ard alaind
etrocht bass fobeind buabaill buide folt forfind gualaind.
[B] Fiu mor domhaith msel fabaill inmaiw ogri ard alaind
etrocht bas fobeind buabaill buidi folt forfindghualaind.
77. Debidi cumaisc da, ut est^- [cf. I, 55] [L] Nomgeib ferg fricech ninnbas acM modelg.
modelg cithes triamdernaind. ferg fnsuide nidernaim. [B] No^igeb ierg iri gach ninnmhus add modhelg cithes triawidernaind ferg fn'suidi nidemnaim.
78. Debide^ docheil a chubaid, ut est^: [cf. I, 56; III, 5] [L] Mac conaba nocodeni mada
acht cnathrad mine lamac moénaig 7 dorseoracht. [B] Mac conabba nocodene modo
acht cnatrad mine lamac msenaigh 7 doirrseorac/?i.
79. Deich da inso la hollamain^, 7 sétrad^ bardne, ut di- citur^: [cf. I, 57]
[L] Crsebruaid chonchobair mc cathbad clár diacíngtis cu-
raid cath
ísmó erued reimned ratha asateged machamach. [B] Criebruad concob- mc cathbadh clar diacingtis curad cath
asmoerned remned ratha asategedh macha imach.
80. Sétraid garit da, ut est^: [cf. I, 58]
[L] Gee rohás ahorchaill hulalad huall coler
dál nadchelid islán dianemíb conem. [B] Geg ro fas ahorcaill ulad uall coler
dal nad celid islan donemhibh conein^.
76. * Deb- guilbnech B.
77. * Deb- cwmmusc. B.
78. ' Kandaigecht L. '■' Deb- focheil a cubaid. B.
79. ^ Deich annso sis la hoUomain B. ^ sednad B. ^' .i. B.
80. ' Sednad gairid di B.
L
48 Mittelirische Verslehren.
81. Deich da .i. dialt ínso^: [cf. I, 59; III, 79] [L] Bran find fi drong [B] Bran una 7 rl.
derg rind rig glond.
Dialt^ cech foccul and sund tra^ is bricht* huile^, feles^ cechtar a da leithe im'.
82. Recomarci da, ut est^: [cf. I, 60]
[L] Cráibe dúr dochum cille drem dardún dipa lainne
lam dargnúis gabra singe suama linne lepaid chaille.
[Bj Cridi dur docum cilli drehn dardun dipalaiwwi.
lamh targnuis gabra seingi snam liwni lepaid cailli.
Is recomurc^ each foccul ann dogrés.
83. larcomarc da, ut est^: [cf. I, 61]
[L] Coharfás gand gáth glas [B] Coharfas g&nn gseth glas coiarfas dommarfás coiarfas domarfas
atremsi triath riathes atreimsi tri&t\i rethes
triagriautes. tregriantes.
84. Feles da, ut est^: [cf. I, 62]
[L] Aéd ailig uill oirp rige rain.
recht borrfaid buirr no arcc ordain ain. [B] Aeo ailigh uill oirp righe rain
racbt borrfaidh buirr barcc ordaiw ain.
85. Cloénre da, ut est^: [cf. I, 63]
[L] Ari ordnide, [B] Ari oirdnidi.
am adubrumar^ [s. ohen 53].
86. Lubencosach dá^: [cf. I, 64]
[L] Dubtire tréndub dub res reotaide res
riacach caincoraich lubenchlar darluclad les.
[B] Dub tire tren. dub. dub. ress reodaigi dub reo-. ress. ricac/i csdn coraich lubewchlar tar lubenclad les.
81. ^ Deich insin dl; dialt annso .i. B. ^ Dealt B. ^ om. B. * bucht L ^ om. B. « feilis B. ' hautem L.
82. > Récomarc L. ^ Recom- di annso sis .i. B. * Is re- com- di B.
83. ' larcom- di B.
84. 1 Felis dl B.
85. * Clsenre dl .i. B. ^ ut supra diximus B.
86. * Luibencossach di .IB.
Text II, 81-91. 49
87. Claidemnus da, ut est^: [cf. I, 65]
[L] Atta cara cobalcain damsa formaig lagen lir
setZ gumed song soíésbar^ diancomaiwm slán suibi gil.
[B] Ata cara cowibail cún damsa formaigh laigiw lir.
sedghuiiieach seang socs bar^ dianidh cow«ainm slan
soillsi gil.
88. Druimne suithe na bardne da^: [cf. I, Q6; III, 161] [L] Tech duind damaig dun congaile carrac ruad sebrach
rathaigthe rodrict re ler fechtnaigthe. foil ner neit nett gnbe
gradaigtbe. [B] Teach duiwd damhaigh dun cowgaili carracc ruadh aebrach
rathaighe ródrícht riler feac/^inaighthi foil ner neit net gribi
gradaighthi.
89. Lethmibasc da, ut est^: [cf I, 69 B»; III, 192] [L] Nirbingnad itaig chunnmail call finnach
salanw forarán cením. ismewand rosec feóil amuintire am rusclaini* imchrand. [B] Nibiwgnadh hitigh crandmail cail fiwnach salaiin foraran cenim ismein ann ro secc feoil amuiwtiri am rus craind inicrann.
90. Conice sin tra na brosnacha suad^ 7 letheneclann na filidhechta dona bardaib^, dia légat co leir^ in mbairdne"*. Mad iar firdligiid eicsi im, is i lethlogib na .uii. primaisti adreuaiter .uii, naiste'' na bairdne.
91. Is hi da foglaim na hochtmaide hlistdna^ .i. fiscomarca^ filefZ .i. duili berk" 7 clethchor choem* 7 reicne roscadach^
87. ^ Claidhemiius di .i. B. "^ Glosse A. sui L. sui B.
88. * Druimni suithi na bairdni .i. B.
89. * Lethmhibasc dl .i. B.
90. ^ suad om. L. Co sin tra na brosnach suadh B. "- dana baird- B. ^ dia leagat co ler B. * in bardne L. ^ adr. uii. na. om. B.
91. * Is si fog- na .uii. {no a hocht) .b. di B. ^ fis imcbomarc L. ^ berlai B. * clethcor c«m B. ^ roscaidach L. recni roscadac B.
Irische Teste, m. 1. 4
50 Mittelirische Verslehren.
7 laíde*' .i. tenmlaída 7 immas forosnai 7 dichetal do chennaib na tuaithe 7 dinsenchus 7 primscéla Héreud olchena fria naisneis do righaib 7 ^&itJiib 7 dagdhoínib'^. Ar ni comlán in fili chena^ sicut dixit poeta^:
[L] Nibadúnad cenrígu. nibafili ceiiscéla.
níbaingen mauibfial. iiímaith ciall neich natléga. [B] Nibaduwadb gan righu nibafiK cen scela
nipabiwgen miwap fial nimaith ciall neich nadlega.
92. Duili bélrai'S sicut est^: [H] dull dromma cett,
[B] duili drojwa cett.
93. Reicne roscadach^ ut est^: [L] Aamorgen anmoltaig
arafeiser marfuirmib ferba fil- fuirrinne sensamaisc arden codroncbori B-a hoin baniuglaig armain sair setnatba sais lulgaig lanmesaib arler. Laide lane ech dabó bid latnech luath arenn ararad demain biaid bo focain Cethrur aremuin (1- aranair) nurchoir • u. b§ cacha mornatba narptir tressa cara mna carpat cumaili cac^ seda anamna. [B] AamairgeÍM awmoltaigh
arafessear marfodbla fearba fileadh feid. fuirim siwsamaisc ardein. Cowdroncoire. dlig- boin mbanindlaigh. armain sser sedruda. sias lulgaig lanmeasaibh. ar leir laidhi leright-. eacb dabo bilfothach luath aireim anairdeamaiw biaid bo focaiwceathair aranair mrcoraig cuig ba gacha natha nadecres carbmna carbat cumal gach se anamna.
^ laidi B. ' teinmlaida 7 imas forosnai 7 diceadal di cendaib na
tuaithi 7 dinnsencus 7 primscel- her- olcena fria nais- do rig- 7 fla- 7 daghdaine. ® cena B. ^ ut peta dixit B.
92. 1 berla B. ^ .i. am ata B.
93. ' Reicne rosach L. Recni ros- B. ^ .i. B. Zum Beispiel vgl. O'Davorens Gloss. 85 s. v. fuirim.
Text II, 92—95. 51
94. Clethchor coem, ut est^:
[L] Aliu tech michuarta milscothaib fiath fath fossud manbtech ahimmelgarb nochrach blathi bith achrand mbi adiursaind irard uaircsiwech^ ardorus luachit. droncela comla b-tba bir aglas alt-a airide
athlochar techt itech corig afis fil- abunad ir dotich itech dochirig forlar esdim nimgeib t-midcuairt mar.
[B] AiHutech midhchuarta milscothaib fiath fat^ fosudh nainbtheach ahiwiel garb nocrach blaithi bid acrand bhi coiri adiursaiwd irard naircsinach ar dorus luaicid asoillsi droncela comha, b-btha bir agglas ailt- adraidi athluthcor techt itech corigh afis fil- labuwadh fir dothich iteach docing forlares dim nlgebther midhchuart mar.
95. Att eat^ .iiii.^ anmand cheithri^ primrand toedelcha inso sis .i. fochairich* eicsi; iss iat inso .i.^
Cetnad cuirmthigi, ut est*':
[L] Nimses nargart nahamnert nahamluth momewmse mc maire mc de duilib de ismo dla dinbarr dotheoraib suilsib atneot nith.
Assolcus dondochetnad cr- ceiu imbi nesamsét set am fum fortragas atomsuide sere de adueot nem
Nach trom trág badochthaib eicsi asúdó armomewmaiw muir mulu'' mar
Ciafiu flaith tuaith midgaib blaith iairmid sceuil buiba riaraunaib immón mc manda nooc uicennaid cuic diaroiric riage arndoa toteotir tluith ahuile betha bic moir m- mnaida.
Ruhic huili crist cumachtach conhuala arruala ronmora inc de diamotraig estrach ciatiasa cotiassa conadgut aradbud amsuil nanduil dolbsium diam'me fordoror ndonn foreilsr nim-
94. ^ Clethcur caem B. '^ -ech mis -ach Jcorrigiert. ^ viel- leicM fath.
95. ^ At iat B. -2 om. B. ^ .íííí. B. ■* focairich B. ^ ^w. B. '' coirmtige .i. B. ' lu aus ru korrigiert.
4*
52 Mittelirische Verslehren.
thius ni iarmogait. gait mulluig'' mumhe ciacomastar ciacernn cianernii immue nesairm.
[B] Nimses naigart na amnert na amluth momewmea mac maire m- de duilib de ismodia dinbarr diteoraibh soillsibh ad- neoit nith asolcus don cetna cr- cem imbinessam set setam feiw fortraighes atomsuide sere de adneut n- nsLclitromtraigh badi- cnthaibh eicisi asno darmomewmam muir molumar cia fiu flaith tuaidh inidgaib blaith iarmisceol bai ba rianannaibh immmmac manna noac niceunaid cuicc dia ro iricc riage arntoa totheo tir tluitha buili betha bic moir m- imiuida ruic huili cr- cuni- acbtach conhxxaX arruala ronmora m- de diamontaigh estrach ciathasa cotiasa conagut ar adbuaid amsuil nanduil dolbsiuiw dia nime ior dorar ndond foreilg ni imthus ni iarmogait gat mullaic mum he ciachomastar cia cernw cia nernn immue nesairm.
Itt é inso^ ratha na hernaigthe se anúas^ .i. fochertar for iarair gatair ar^" nech .i. canair^^ tria dornd des hi slicht in mil gatair and, no hi slicht in merligh, mad marb indile^^; 7 canair fo thri hi cach^^ nse. Meni fagbaigther^^ haiitem^^ in^^ slicht, canair tre dornn^' des; 7 contuili fair, 7 tadbanair dit^^ hit chotlud in fer nod mber^^ 7 slointer^^ co leir.
Rath naill^^ .i. fochertar i mbois deis, 7 sliachtair croi- chet in eich di ria techt fair ^ I 7 ni foicerthar in tech, ni hescerthar in fer 7 ni gontar^^,
96. Incipit^ cétnad tigi nui:
[L] Nimthemarti násad issindith moericul fid fithe iwsiud sueg docommot cei-tair cechni nuduilen ainséis^ faith sech steth sechum sechtiar sech aheiti muiriung.
[B] Nimthema dairti neich.
' Das zweite u aus a Tcorrigiert. ** tra B. ^ ua aur- E. ^** 0 B. " caini B. '^ i slicht in mhil no in merlich 7 mad marb indil-B.
»» la each B. '* mina fogab- B. ^^ om. B. 1« i B. ^' i ndum B. " dait B. i'* in fer 1- mher nomber B. ^" sluinter deit B. '^^ Kath- nuaill L. -^ in ech add. L. ^* Rath nail dl, a ccur a mbois
deis, 7 sliachtair croicbid ind eich de ro theacht iair. Ni ascerthar 7 ni gentar in fer bias iair B.
9G. ^ om. B. ^ vielleicht amséis.
Text II, 96—98. 53
Nahessad isin dith immuairicul fid fithi insiud sueg doco- motertair ceui.
Nuidilen amses faith sech seth sechum sechthiar seca eiti muiriung.
97. Incipit cétnad ímrímí^:
[L] Donfe forfeda fé donfé formacc thairi mace dilichthige. [B] Donfe forfiada fe doufe fonnaichaire m- duiligh de.
98. Incipit cetnad naisi^:
[L] Nuall fer fia forsét seusum fonicairt immaig nsesa.
Admuiwmur sect ningena tretbaiu dolbtais snathe mc nsesmar
tnbas huann rohucait- trixs dam doroitaiter
sechthonna tacid dam doroidalt- nimchoillet messe .i.
nabanchola fomchuairt illurig lasrien cenleniud ninascair moch lu archel dommíés niiwthi bás corbasen
admuiwmur mar getnia nadba nadbeba
aimser dam dorindastar findruni feba
rohorthar moricht rosserthar morecht
rommorthar monert nibellam molecht
nimthi bas forfecht rofirthar mothecht
nimragba naither dichuind nadorb dichur na doer dichuind
nimelle thateol nacaire ban nacaire buiden
dommi aurchur arasere orig nanuile
admuíníur senach sechtam serach conalltar mna side for-
bruinnib buses
nibat- mosecht caindel
amdún díthogail amhail anscuigthe
amlia luagmar amsen sechtmonach
ropochetacb cetbliadnach cechcet dib arhuair
congair chucmw molessa
robe rath inipirta noim formsa
dni est salus xpi. est salus sr. plm. tuum domiwe b-dictio tua. [B] Nuall fer fia for set sensum foni cart amaigh neasa
admuing .uíí. niwgena trethai>^ dolbtais snaithi mc n^smair
tri bas uaim rohucaiter tnaes dam doratait-
97. * Cetnadh nimrmn B.
98. * nuise B.
54' Mittelirische Verslehren.
.UÍÍ. tonna taiccid dorodailit- nim coUetmesse .i. naban- cola iom cairt illuirig lasren cen leniud mnascar^ moclu archel domthi ses iiimthi bas corbam sen
admuiwiur margetni anadba nadbeba
aiwser dam doriwnastar fi«druíní feba
rohorthar moricht ros?erthar moreacM •
romorthar monert nirbellum doleacJit
nimthi bas for ieacM rofirthar motheacht
nimraghbha nathir dichowu nimthi duirb durgblas nadoer
dichuwn
niweillithar theoil natairdeol uacaire ban nacaire buideu
domthi aurchiir naimsire o ri nanuili
admuin- senach . uíí . aimserach cowaltar mna side forbruiw-
nib bu^s
nibaiter mo .uíí. caindel
amduw dithoghail am annscuichthi
am lia luagbmar amsen .uíí.mainech.
Robam .each .c.bli-ach each cet iarnuair
cotogaur cucum amalesa
robe rath inspu. nsem iorwm.
Dni est salus. ter. xpi. est salus. ter. sr. p. t. d. b-. tra.
99. Is hi da* foglaim na dechmaide^ hliadna .i. xl. sennath .i.^ coic luasca déc^ 7 uii. nena 7 eochraid tri fichet iocul co nastib^ 7 cethri srotha déc^ 7 ui. duili feda.
100. Itt e iarum na duili fedha, ut est*:
[L] Niches epraid niches nepraid nimglan lobla 1-labraid nihairis nimracht nidobreith diuchthair onnbun bonn cend ar- babse bon.
[B] Nices. epraidh. nieices. nepnd. nimglan. bobla. 1-la-
* Oder innascar.
99. * om. B. ^ nomaidi j.x.di B. * om. luasca B. ® cona naisdib B. ^ .xíííí. srotha.
100. » na duU fen B.
Text II. 99—104.. 55
braid, mairis. nimvacJit. nidobretir diuchtar onnbun bonncenn arba b^bon.
101. Itt e na ceithri srotha dec .i.^
[L] Fo iach foich leith coir roscad. §d romuc. tore imletha nech namat Nuad inluig Combuaid. Niambuaid. Nimgairi geua midituaid ruiri. 7 domiced nech,
[B] Fo iach fo ich, leth. coir, roscad sed nim ngairi gena midhituaidh ruri 7 domiced nech.
102. Itt e iarum na luasca, ut est^: [cf. I, 70B^; 111,100] [L] Oro dét íngseth gér glas tartír saxan sciathan bras
dobeir tond iwdsi scit do ardocairr calathnit
imbrut luibnech liathan glas. [B] Odhutset i«g«th ger glas tartir sax- 7 rl.
103. Luasc aile dá^:
[L] Dub duanach dub druth congbalach cuanach
lacach fungare solus sreth ait- fodib dub radaib dorus foceird crand mbuarach. [L] Dub duanach 7 rl.
104. Eochraid tri .xx.^ iocul, ut^;
[L] Oéngus ordnidi ard maith airechdai hualach hairmitnech orfolan luisi 1-nichoibigi caindel comgnidi
cirt foclai. Brithem borrfadach bri broga buadaigh b-laid bith brotha bile bewnachtnach
bunatha briathrach brechtnaigthe
brechaith aiba aiba ái. [B] Oengus oirduidi ardmaith airechdha uallach airmidneach or folan luissi lith niwicowifighe caindel cow^ghnithi
coigid cirt foclai. Brithemh borrfadhach bri broga buadaigh
101. * It e na .xuíí. srot- .i. B.
102. ^ u. e. om. B.
103. 1 dl B.
104. 1 tri .xx.et B. 2 o„j, b_
56
Mittelirische Verslehren.
b-laid bitlibrotla bethrach bunata
105. Gne naill da do hechred [L] Comdiu caich cumachtach cr- cain arclothbile comarba nerta fian firindi
fri ferba fáth Mac maire ihu. ard airechdai arnardlaith orduidi ri betha icbrethamnas
bili hennacMsich. briatrach brechtnaighti
brechaid aiba ai.
cuícsretbaid^: [B] Coimdhi caidh cumacMsiGh
cr- caiw arclothbili
comarba ns&m nime
nertad fial firinni
fri fearba fath.
Mac maire ií^gíne
ihu. ard airechda.
arnardflaith oirdnide
ri beatha hicbhreitheamh-
nas arbrig dobrath. nrhrig dobrath.
106. Gne uaill da do echraid .i. reicue dechubaid, ut est^: [L] Colum caid cumachtach aclethe 7 rl. [B] Colum caidh cumacMa,ch. acleithi cloth- tai- dom- ar- eil. ar- il- im- im- toi- d- mua n-. Col- caid cumachtach.
[Rawl.B,5022]
aclethi clithnimi. taire dominsnadud.
archangel hel. arbiastaib hilardaib. imdubaib mithennaib. taire domimdegal. indhua neill. 107. Gne naill da do echraid, [LJ Secoll
[LU] Colum caid cíímach- tach acléthib cHthnimi tairi dommimnádud
archaiwgel héil. arbiastaib ilardaib imdubaib imthennaib ticed dommimdegail inhua néil.
ut
105. ^ Gne naill di eocraidh .u.sreth- B.
106. * Gne naill di eochraid recne dechu- B. ^ Das Beispiel ist die erste Strophe von Cainnechs Gebet; ich seize &ie unverkiirzt hier- her nach der Handschrift Rawl. B. 502, fol. 60» in der Bodleiana zu Oxford und nach dem Leabhar na hUidhri (Faks., p. 15^).
107. * Gne naill di eocraidh. B.
Text 11, 105—110.
57
[B]
M
bari breó bithbuadach ruithen réil rathamra lia luagmar lainderla heó orda ilcbrothach aire ard oil airbrech dobuidnib bale banba Sexoll ségsa
bairi-i hreo bithbuadhach ruithen rel rathamríí lia luagh lainderdha Eo orda ilchrothacli
buaid inbetha breth adbail ruithniges ebermag niluad nac/i liun buasliu each eaiwcuwtach ernes each noil adlaic barr broga briuin.
buaidh mbreatha breathadhbhail
ruithniges ebermagh ni luadh nach liuiw. uaisli each eaincumdach
aire ard ollairbrech ernes each nadlaicc dobuidhnibh bdebanba barr brogha hriuin. 108. Gne naill do heoehraid .i. ochtfoclach, ut dicitur^: Fer nafele [B] Fiaera fer na feili
cotgaib triathblai arthréne
gas gel congruaid gréne
dialán heriu ard. Gerait glan couglaiwe elaip slúaig cosaini conid mind ca.ch maige
balcc buile nambard. 109. Gne naill do eochraid [L] Matudán miad apad mál ial cotgaib cac/i riad
roimdidi gas gormnar gel dianlán eoler isfál frifer
forglide. Ceithri srotha dee
eotgab triathblai ar treiii gas geal eongruaidh grene
dianlan eri ard. gerat gluair cowglaiwe elap sluaigh eosaiwe. conid minn each maighe
ba lo buili nambard. i. sruth de hailP, ut est^:
110,
[B] Mad du dan miadh. apad adbal ial. cotgaib each riadh
roimtide gas garmnar geal dianlan eoler iffal fri fer
forglidi. inso sis .i.^ iele 7 imucus,
108. ^ Gne naill di eocrft .i. ochtfoclaigh B.
109. • dodeochraid L. di eocraid B. ^ di all B.
110. " .XÍÍÍÍ. srotha B. ^ om. B.
58 Mittelirische Verslehren.
comgne 7 genelacli, immas 7 dichetal, anamain 7 brethugud 7 tenmlaida 7 ler forcetail 7 idua lame 7 idna lanamnais 7 idna bel 7 idna foglama .idna. Itt e inso tra na cetliri srotha dec remeerbartamar tuas^.
111. Trí De Donand .i. tri mc Bresa mc Elathau, batar he a nanmand .i. Brian 7 Huar 7 Hiuchor^ [L] Brot 7 Rop 7 Ropchiud a tri drúith
Fis 7 Fochmarc 7 Eolus a tri druid
Dub 7 Dobar 7 Dorcha a tri deogbairi
Saith 7 Lor 7 Linad a tri raudairi
Tailc 7 Tren 7 Tres a tri gillai
Athach 7 Gseth 7 Sidhe a tri neich
Aig 7 Taidg 7 Timairg a tri coin.
Ceol 7 Bind 7 Teithbind a tri cruitere
Gleó 7 Gle 7 Glan a tri tipratta
Buaid 7 Ordan 7 Tocad a tri naiti
Sith 7 Saime 7 Suba a teora muiw^me
Áne 7 Inbas 7 Brugas a tri duine
Cain 7 Alaind 7 Rochaiu a tri rigna. [B] Rob 7 Brod 7 Rabb a tri draíthí
Fis 7 Fochmarc 7 Eolas a tri naide
Dub 7 Dobur 7 Doirce a tri deoghmare
Saith 7 Leór 7 Línadh a tri rondaire.
Feith 7 Rosg 7 Radharc a tri dearcaire
Tailc 7 Tren 7 Treas a tri gill
^ Feili 7 innracus, comgne 7 genelach, imas 7 dicettal, anamain 7 brethugud. Ocus teinmlaida. Ocus ler foircetal. Idna laim. 7 Idhna lanamnus Idna bel. Idna fogluma. It e sin tra na .íííí. srotha deg roremraidsemar remhuind B. Dieser Abschnitt findet sich auch im Buch von Leinster p. 30^, Z. 29 (Falcs.).
111. * Tridhi Danawn tri m- Bressa m- Eladhan, ut supra scripsi- mus i naicciucht na ndul (.i. mar scribamar leath tuas dind) B. Voll- stdndig ist die Aiifzahlung B. 35», 5 fif. Sie heginnt: Badar iad na tri Dee Danand, 0 nainmnigther lad [se. die tuatha De Danaun) .i. tri mc Breiss mc Ealathan .i. Triall 7 Brian 7 Get; (l-)no tri mc Tureill Bi- greo .i. Brian 7 Inchair 7 lucharbha tri Dee Danand .i. na tri druidhe 0 nainmnigter (nainmthither Ms.) tuatha D. D. Die Fortsetzung gebe ich oben im Text. Diese Liste steht auch LL 30^ unten (Faks).
Text II, 111-115. 59
Atach 7 Gseth 7 Sidhi a tri ngabra Aigh 7 Taig 7 Taircheall a tri coin Ceol 7 Bind 7 Teitbliind a tri cruitire Gle 7 Glan 7 Gleo a tri tibrada Bruaid 7 Ordan 7 Toghad a tri naite. Sith 7 Saime 7 Subha a tri huime Gumma 7 Sed 7 Samail a tri cuaich Meall 7 Teidi 7 Rocaiu a tri muige cluiche Aine 7 Indmas 7 Brughas a tri ndruimne Cain 7 Alaigh 7 Rochaiu a tri ndulne. 112. Teora uama^ oWaman: .xii. raind^ na filidec/iía^ 7 na ceithri srotha dec* 7 deicb ^ cerda comdire^ .i. diana 7 setrotha'' 7 laida 7 emna 7 anairi 7 uatba anruith^ 7 bro- snacha suad 7 fochairich^ admolta 7 setnatha^" suad 7 anamna oUama». Itt e inso tra na .x. cerda comdiri^^. Is geis do oWamain cen deochair eturru 7 cen a nanmnigthe occai^^.
113. Is hi da^ foglaim na .xi. hlisidna .i.^ 1. anamain^ mór 7 .1. anamain^ becc.
114. Ind anamain^ mór hcmfem^, cethrí re inti-sside^ .i. nath 7 anair, laid 7 emain. Itt e sein tra cetri re na hanamna*. [cf. Ill, 157]
[L] Nilóeg ilige lobordaimm laiges leth neilim imsechsach saiges. [B] Ni Isegh iligi 7 rl.
115. Nath da ínso^ .i.
[L] Saim Echrach iath nerc [B] Sainetrach 7 rl. rogormad gloir glend
112. ^ huma B. '^ .xii. raind dec L. .xii. ruud B. '' na filedh B. * na .xííii. srotha na fil- B. ^ .x. B. ** comdiere L. ' 7 .X. setrotha L. 7 setruda B. ® natha. anriiit B. ** foichirich B. " sednadha B. ^^ At e so tra ad cerda comdiri. ^'^ Is geis do oil- cen ainmiugud cen dech- B.
113. ^ om. B. - anaman B.
114. ^ ana B. - om. B. ' .iiii. re inte sen B. * It e sin .iiii. re na hanamna .i. B.
115. ^ Nath di annso sis B.
60 Mittelirische Verslehren.
grian forwma fail fuil muir mil mair.
116. Anair inso sis^:
[L] Belach sond slecta set credmaic calma
cath bodbse b-na bert torna talma.
[B] Belach sown lecta 7 rl.
117. Laid inso sís^:
[L] Nemnech nánach nithach nem farsaiííte farach
fsel adinnerge serach asubessach arach. [BJ Neimnech 1- iwninach 7 rl.
118. Emain da^ .i.
[L] Dim dithogla dothsluagh sruaim udorcha doram
rád erdairc dobith bith fairge forlán. [B] Dun ditoghla 7 rl.
119. larcomarc na hanamna inso sis^:
[L] Tuarcaib findbenda fridam nderca damara flaitb cbeniul necbta niloeg ilige lobordaim. laiges.
[B] Tuargaib fiwnbewnach.
120. Anamain becc indso .i.^
[L] Ingen iwgoband ben incherda
gnuis roglasi 7 roderga.
[B] Ingen ingobawn hen nacerda
gnuis roglassi 7 roderga.
121. Is hi da ^ foglaim na^ .xii. hMsidna .i. se .xx. roche- taP 7 cetheora* cerda .i. cerd Laidcind mc Bairchida^ 7 cerd hi Chota^ 7 cerd hui Bicni 7 cerd Béci'. Itt e na rochetla^ .i.
116. ' annso B.
117. ' .i. add. B.
118. * Emuin di B.
119. » i. s. om. B.
120. * Anamain di becc B.
121. 1 om. B. '^ in B. ^ se iichit rocedal B. * .iííí. B. Laidgind mc Baircida B. " hucrotta B. ' Becci B. " rocetla B.
Text I, 116—123.
61
122. Cetal roscadach inso^ sis:
[L] Ictha enchland conchobair ciaboenchoicid comsid ofergus 7 rl. [B] Ictha enecl- concoh- ciabuoencuigidh coimsid ofergus 7 rl.
123, Cetal do cheudaib ^ inso sis .i.
[B] Amgaeth dimuir, am ad- bretba iiemídh^. [L] Amgseth iwMiiuir [LL] Amgíéth ijwmuir. ar domni.
amtonn tretbai??. Amtond^ trethan itíi'.
amfuam iwimuir amdam setbam Amfuaim* mara. amdam^
secbtúdírend. Amséig*' iwaill. Amdér grr'ne'. AmcáÍM^ Amtorc^ ar gail. ambéillind^*'. amlocbimmaig^'. Ambriandai^l Ambri^^ danse. amgai^* ifodb. feras feocbtu. Amdé^^ delbas docbind codnu^*'. Coicbe^"^ nodgleitb clocbur
slébe^^ Cia^^ on cotagair sesa escai Ciadú illaig^*^ funiud grene. Ciabeir búar otbig tewíracb. Ciabuar tetbracb^^ tibi^^. Cia
daÍM. (Jia dé delbas fíebru. aiidind"^-'
ailsiu. Cáiwtbé 2* iwígái ^ ^ cbai wt e gaithe. Am.
amseíg foraill amder gréne amcain lubai am bé illind. amlocb imaig ambri dane amgse lafodb feras fecbtu amde delbas do cbínd cotnu coícbe nodgleid clocbor slebe cian cotgair sesa aisci ciadu illaig fuiniud gréue ciab- abuadraa otbicb tbecbracb ciabuar tetbracb tibiti cecb dáin ciade delbas f^bru an innamailsiu caiwte cainte gaitbe. a^ígseth i>»muir.
122. 1 annso B.
123. * di cennaib B. * ^ B hat diesen Spruch ties Amairgen pg. 391», 19 in der Erzáhlung von den Besiedélungen Irlands ge- bracht; ich fúge diesen Teoct, sowie den entsprechenden im Buch von Leimter p. 12 ^ des Fáks. bei. ^ Á. ar trummi. * .i. ar grain. ^ ar tressi. ^ ar glicci. ' ar glaine. * .i. Bi fuil luib is chainme andu. ^ ar gairge. *" ar luás. " ar mét. ^'^ .1. ar choemi. *^ .i. am brec. " .i. ar gére. " .1. am dea. " .i. tene. ^' .1. cóich glefes cech ceist acht misse. " .1. mis. ^® .i. cia innisfes duib sesa esci acht missi. ^" act file mo lethite se. ^^ .i.
rig.
■^^ .i. falid. "^* .i. andind itu. ** .i. caín intí.
ingses.
62
Mittelirische Verslehren.
Amthomi tmthir^'^ Amdham .uíí. ndreawn^^ Amder ghrene^^^ Ameogh alind^^ Ambneh dond^^.
[B] Amgaeth immuir^^
Amiusdm mara^^
Amseig im ailF**
Amtorc argail^^
Amloch armaigh^**
Amcham lugabh. amfot
Amgai hifoichi'^'' fearos feachdo
Amde dealbas Dochiwnd cowna
coiche Nadglen' clochor slebe
Cia doilaig fumeadh grene^''
Cia seacbt sisat sidh gau eagla
CÍS UÍ doghair oes eisci
Ciab- abhuar otich thethrach.
Ciabuar tethrach tib dechadam
Cia de dealbhas foebru anni.
Ailis cainte dia ga tothlacht
Alsius feda fodhlaibh.
gomblicht gacli sen aille siasas.
Com^s cainte Amchainte gseth. 124. Cetal na hailgise da .i.^ [B] lascach muir mothach, ut praescribsimus^. [L] lasc immvLir [LL] lascach muir. [B]
moltach tir tomaidm neisc iasc fothuiííd rethaib en. fairge chruaid cassar fi7*n crethaib en
mothach tir. Tomaidm neisc. iasca and. fo- thumd.
lasccach muir mothach. tir tomaidm neisc iasc fathuind irathaib en fairrge cruaidh cassair find crectaibh laigh
^" .i. ar doimni. ^' ar trumi. '^'^ ar grain. -^ ar threissi.
"" ar glici. 31 ^j. giaine. ^^ ar gairgi. ^* ar luas. ^* ar
med. 3^ ar chomus. ^^ .i. ar geri. ^' cib e leth, bias iar fui- nead ngrene.
124. * Cetal nalgaisi di, ut B. ^ In den Buchern von Bally-
mote und Leinster folcjt dieser Spruch unmittelbar auf den vorher- gehenden.
Text II, 124-130. 63
lethan mil en lethach. mil leatham mil
portach leug partach lag. iortSicJit laigh
todaidm neisc Tomaidm neisc mniportach lugh
iasc iwimuir. iascach muir. todhmaidm neisc
lascach. iascach muíi'.
125. Cetal na haisiiése so sis^:
[L] Adruid adoini dia huas domun dindnisnech ruithre adait- fn'f^bru fuilged forta bith lalaile ifailsid lasuba lam dia dilgedach rodselb imniulu nenithech.
[B] Adraid aduiwe dia uas domun diwn nisneich ruith riadait- forfsebra fuilgead fortabith lalaili ifailsid la suba lam dia ndilgeadach rodelb imniulu uemtheach.
126. Cetal nothi inso sis .i.^
[L] Genair pat- 7 rl. [B] Genair p-ric 7 rU
127. Gne naill dá^ .i.
[L] Nichar brigit buadhach bith 7 rl. [B] Nicar bri-^.
128. Cetlud frisligi da, ut est^:
[L] Scéla mora maidm catha dith flatha findruis rofersat gaill grafaind artond imiabais.
[B] Scela mora msáám catha. dith flatha fiwdruis
rojfersat gaill grahnn fornd atbath artown iwnmais.
129. Gne naill da, ut est^: [B] Mocarusa cnaiwiwe 7 rl.
[L] Mochara cnamine charas iath nele nachtach bid failid frimdam-e cia domecma cét marcach.
[LL 37*^ (Fdks.): Ut ¥\cmd mac Lonain:
Mocharasa cnamine caraslath néile nachtach.
bid fálid fnmdámiwe cia domfacced cét marcach.]
130. Gne naill da, ut est^:
125. ^ Cetal naisnesi B.
126. * Cetla noith iwsis B. ^ Fiaccs Hymnus; s. Stolces, Goide- lica^, p. 126 ff.; Windisch, Ir. Texte, 11 if.
127. * om._ B. ^ Broecans Hymnus, s. Stokes ib. 137 ff.; Win- disch ib. 27 ff. '
128. Cetlud frislighe di B.
129. ^ Gne naill dl B.
130. * Gne naill di B.
64 Mittelirische Verslehren.
[L] Athchomarc rig nordnidi romfaillsiged mór
atchonnarc inmorclioimdid cen mertin ceii brón.
[B] At cownarc rig nuirddi 7 rl.
7 nahi archena^; 7 secht fichit drecht laiss.
131. Laidh na da rand dec inso sis^; [L] Diraind dec didruimliiid dana dosrindlacht dia derbdar mail
accept blia- incech raind rigid dianafestais filid fail.
fir sediana conanduanaib cétna rand corethaib arg.
sétrad senamain iarsaire dararaud fWbruinde bard.
Brigtair laide intres l^chrand fridos demin derbtair mail
incetbramad eraun ininnd fegair darfindlind fer fail.
Firthair anair cona .xxx.ait issi inchoiced rann frirath
7 intseised nadcbloethech ocht dofichet noithecb uath
Naitber bardne brig arbertblaid issi intsecbtmadtólaib eland.
isfescbomarc nafiledh focclacb isise<Ze intocbtmad rand.
Ocus focbairicb nabécse 7 senatba sitb sám
7 anamaiw nadcluithe 7 druimne suitbe slán
Isiat saiw frisrotba segsa diaraiwd dec derbtair liibi.
ouduair fegfaidir andliged indrumni filed fétb fo ali.
topair tocbair focair sectair foccail doccair deccair di
diraind dec. [B] Diraiwd deg do dvubuhnn dana dosriwnlacb dia derbtair mail
aiccicbt blia- iwgacb rawn rigid diafesdais fil fer fail
Fir .iii. diana cowanduanaibb hicetrMm- coretaib arg
setrach saiwemaiw iars^re dararawn fri bruiwne bard.
Brigtair laidi iwtres laichrawn. iri dos aeimin derbtair mail.
m .iiii. emaiw imriwn fegair dar fiwdliwd fer fail.
Firtbair anair con& .xxx.ait isi iwcuiged rawn fri ratb.
ocus in .ui.ed nadcloiteacb. ocbt da .xx.et notecb natb.
Noiter bairdne brig ar bertblaidb. isintseacMmod tolaib clawn
isfes comarc nafil- foclacb issi siw hitochimod rami.
Ocus focairich naheicsi 7 sen natba sidb samb.
** 7 n. a. om. B. 31. • Laid na .xíí. rann inso B.
Text II, 131—137. 65
7 anamhaiw nadcluithi 7 dr^iimni suithi slan.
Issiat saiw (ri srotha segsa di raiwd deg derbtair inbi
ouuair fegdair andligedh imdmrn fil- feth coli.
topair tocair soccair sectar foccail doccair deccair di.
Diramd.
132. Aisti^ na ndoérbard 7 na fograd Gled- inso sis: In tees clomnach tamuiu .i.^
[L] Tuc inbairgin tale iiibairgin. 7 blog donblonaicc moir.
maith tathair 7 domathair. tuc iwmbláthaigh inadeóig. [B] Tuc in mbair taile in mbairgiw 7 blogh doblonaic moir.
romaith tathair isdomathair tuc iwmblataigh iwadeoidh.
133. In damnech drisiucca^ .i.
[L] Ata form menithabra biad imdornd
bersa^ [B] Ata form mine tabra biad imdhorw
b-sa heneccb cen len isindisfet dodo an.
134. [B] In buaiwgnech olbaire^:
Do nech uarusa domnaibh albaw 7 bretaí^ 7 heriwnach isi iwmsel mawcend isi dofairceud in lemiwnach.
135. Brosnacha do .i. Cathair corr ro^ culbard. Cloicnech edhluith fri srubhard. 7 Dulsa fri drisbard. 7 Draidhnech luatha. 7 in linecb loirge (1- longbaird). 7 in imresnach rintaich. nisaigim sirthu.^
m. Aisdi dserbaird sp anuas.
'■ 136. Is geis dona dib rannaib deg gen set forbai on dalta
don aide. Ges donti ica mbia a chiuriudh a senur. Ges don
filid jollam' do rad fris, conus rolge.
137. Flann mac Bairdine do feraib Alban dothothlaig a
scribenn dia legud la Flann mac nDomnaill; ar ba dalta do.
It e tra persainn na da rann dec .i. Coirpre mac Etnai.
Ai mac Oill-^ Athairne ailgesach dororainn do Amairgin.
132. ^ Aisde B. ^ fil- L. ^ In teisc lemnech tawam. B.
133. ' Ind nemnech driseca B. - Ende von L.
134. ' I. oblaire.
135. 1 I. fri. 2 Dieser AbseJmitt findet sich korrekter I, 67 B. 137. 1 I. Olloman oder Ollomain.
Irische Texte. m. 1. 5
66 Mittelirische Verslehren.
Amairgin. Feircertne. Md. Senca mac Oill-l Find hua Baiscne. Muine eicis. DnhtJiach mac u Lugair. Sencan Toir- peist. Cobthach mac Ssergaile. Is e CohtJiach tra ros atnuidh; 7 nis fargaib ic fir i nErind i comlaine acht ic Flann mac Domnaill a senur, conus tard side do Flami mac Bardaiw.
Appendix (B 306% 43 £). Retlu filideachta inso.
Coic alta ar tri .xx. ar .ccc. i úlideacht: y^se .xx. roceta[l] in druimni suidhi treocair. 7 .c. anamain 7 xx. emoin in .c. aile. Cetur natha .xx. mora 7 xx.íííí. becca 7 xx^. anair 7 xui. laide do laidib duis 7 .ui. diana iodoic 7 xu. luasca 7 .u. eocraide, .i. eocraid .Ix. iocul 7 eochraid .u.srethaigti — is inunn 7 recne decubaid, acht is gair[i]t namma — 7 eochraid Seciuil Segsa 7 eochraid uííí.foclacA 7 eocraid di all, is e in tres.c. insin. Coica fodail na bairdwc 7 x. sedrotha macfuirmei^a 7 u. focbaraigb admolta, it e sin na .u. alta ar tri .xx.
Ind oenmadh rann .Ixx.at dib la focloc. Indara rami .xl. la macfuir?mV7, ised^ a chuit isna .u.^ altaib. In tres rann .IX.* la dus acht i nsenaltaib. Ind oenmad rann .xx. dib la canaitb. In .xiiii. rann la cli''. Ix. y *c. dibh la hanraidh 0 aisdi fochloic co fescomarca filed'', u. alta 7 cc. di imarcraid la ollomam o brosnachaib bairdwe co formnai druimne suithi. Is ógletb beres anrad suwd 0 ollomam 7 ni certletb. u.alta 7trixx.it fúef il-leith ollomaw do imarcraid 7 dogni a leth som. 7 degar do each oWomain inn argamaint sea du cor itir deochrughudh 7 scntughudh.
Fin it.
» I. Ailella.
' Z. .i. ^ Z. XXX. ^ I. acht. * Z. ui. ^ I. In tsessed rann .xx. Ill .xiui. (.i. rami) lacli. B. ' co fes torn- fl- B.
Appendix zn Text II. Text III, 1-6. 67
III.
[H] Incipit dona haistib.
Do aistib inci aircetail i coitchinn indso.
[H u. B] 1. Cia lin na iiaisti didu^? Ni, a cuic sescat ar tri cetaib^. 0 debidib im a tindscetal.
2. Debide scoilti^ tra inso^ ar tús iar fairind^:
[H] Uar indadaig immoia moir. feraid dertain nideroil dertan risthib ingsetb glan gesid oscaille clithar.
[B] Uar iwadaig imoiii mboir fearaidh deartan* nídeíreoil dorrdan rostibb ingsetb glan. geisidb oschailli clitbair.
3. Debide baisi^ fri toin inso sis^:
[H] Docuala. nitabair eocha araduana
dober aníí isdual do bo. [B] Rocbuala nithobhair eochu arduana
dober iwdi isduthaigh do bo,
4. Debidi smotacb^ inso^ 7 Fland fill do Ulltaibh doroine hP, CO nerbairt'*:
[H] Rogab eocbu buidi bos uós [B] Rogabb ocbo buidhi bos nos robe aramac stat. robe diaes aramac smot.
5. Debide focéU a cubaid annseo^: [cf. I, 56; 11,78] [H] Mac cowaba nocadeni mada
achf criai rath mine domac m^naig 7 dorseoracbt^.
6. Debide imrind inso sis': [cf. II, 20]
1. 1 Cia lin aiste an air[ce]dail B. liber didu in H ein a, uber nanaisti eÍ7i b; der Schreiber ivollte also die Worter umstellen. ^ as e a lin add. B.
2. » scailte B. '^ so B. ^' forind H. " (.i. sneachta) B.
3. ^ bais H. 2 re toin andso B.
4. ^ smot B. 2 annso B. ^ dor. hi de UI- H. do Ulltaibli doroinde B. * om. B.
5. * fochael B. ^ om. H. ^ Dieses Beispiel fehlt in B, tcel- clies schreibt: A i Niallgusa, ni dat nemhni; ni gand dorala duit da scribeand.
6. ' Deibidi imrind annso steht in B hinter dem folgenden Beispiel.
5*
(38 Mittelirische Verslehren.
[H] Obsa becan gabais gleith atir caich ganfiarfuigthe niconacca beolu eich. am beolu inliatliaiwig.
[B] Obsabecan gab us gleth atir caich ganfiarfaighidb. noconaca beolu eich ain beolu iwliathanaigh.
7. A impud inso^j 7 is ed ásas^ de side^ co nach* debide imrind, acht cro cmwmaisc^ etir randaigecht moir'^ 7 casbairdne':
[H] Itir caich cenfiarfuide obsa becan gabais gleth am beolu inliath- niconaca beoht eich.
[B] Itir caich canfiarfaigidh obus becan gleith. am beolu iwliathanaigh nochonaca beolu eich. Is he sin in cro cumaisc.
8. Is fisiS cate defir^ et*>^ dehidi imrind 7 emain imrind. Nl. a imrind^ do emnad, conid coimdes^ a cumasc fri*^ cechtar na da randaigecht. Is i seo ind emain imrind:
[H] Isimda duine data 7 cuiri iscialbrata
isimda samtach fata icsluag dabcach diarmuta.
[B] Isimdha duiwe data 7 cuire iscialbhrata
isimda samthach fada. igsluag dabhcach dhiarmada.
9. Is he seu^ a himpud na hemna, 7 asait^ da aisti de .i. ae reslige^ 7 cro cumaisc etir* randaigecht mbice 7 cas- bairdni^:
[H] Ocus cuiri isciallbrata isimda duini data
icsluag dabchac diarmuta isimda samtach fata. [B] Ocus cuire iscialbrata isimda duiwe data
igsluag dabhcach diarmada isimda sawtach fata. [B*^] Aei resligi riaha cantain i usenbaili 7 cro cumaisc fria ndeliughudh.
10. Is i so in deibide imrind mor*:
7. » A himpodh so B. * fasas B. * de sin B. * itnach H. ^ cumaisc B. " mór H. ' caisbhairrni B.; B fugt hinzu: Casbairdni andso.
8. 1 fisidh B. -^ deithb- B. ^ idir B. * a himrind B. ^ conit comdis H. conidh coimdeas B. " om. H.
9. * so B. * fasaid B. ^ .i. airbert rosaighlige add. B. * ider B. ^ Casbardne so add. B. ® H. lasst hier uher eine Spalte unbesdtrieben und iiberspringt das Folgende bis zum Beispiel zu 22.
10. ' moir B.
Text III, 7—17. 69
Ricfat moramn ratha raid. cohuaflaiwd flatha findnair crmmaijid craiwd cardait mail. indiglaim daill dodíngbáil.
11. Is aire is deibide imrind mor, uair is di fasas eaiiiain imceaud imrind; 7 ni fasami do debide ele acht eamain imrind nama. Is i so deismireacJit :
DodÍMgbail iwdiglaiw^ daill cardaid cruas cnnmaiiid. craind mail cohuafl- flatha fiwduair. cohuafiwdnair flatha flaiiid ratha raid
cartaid moraiml.
12. Debide scaillte corranach annso:
Amc cowleawma alair gearr. beaw dochleamna nicoitgleanw
achorr liathroiti lubaiw
acolbthach acendach ndaim aol ordlach dairgetlaib
aiuchra maígrí amumaiw.
13. Debide imrind ecoitcenn indso:
Nochonforleathan ínbruíg dotbuadaibh maiwe torrgitear radaim doduanaibh.
14. Debide scailte ecoitcenn annso:
Aicneadh in miledh rodmarbh isagarb etir domuintir dolam dolessadh.
15. Debidi imrind cenntrom annso:
Amc fla^macaii* iceallaigh ari iwtiri taicedbenwaigh agabhail srenbruínígh bennaig osmuiwg airig acetpellaig.
16. Debidi imrind fordalach annso:
Amwmter mitrchada moir risnageib fidh nafiadmoii*. maidwi arbarngeiwtibh cuboiw riabharngaillmeirgib gn'ansroill sceirdit broigh snechta asasroiw occaib darechtga imiarwom.
17. Is aire na techtann debidhe imrind corranach, arna rotomnaither co mbad laidh luascach. Arse sin dochuadar na filedh ara tuigsin, co ndernsadar corran forrain, am ata inar ndiaidh :
Feachtus docuaidh cir m«c dair dotnall forbuse iwedail
airrt- natire tairrneas
siblaidh focrech isfocaiw augaist ischoili fretain
forinsicile sraigleas.
Fínít dona debidib.
70 Mittelirische Verslehren.
Incipit dona dianaib.
18. Dian aireang comtrom anuso:
Afeadanaig acorwaire acliaraige afis fawtir acris ganscin ascelaige.
19. Dian fiareang annso:
Cuirw cualanM ciasiw coigidh noscongbund dodomnall dailter inbuidhen buabull.
20. Dian aireang impoidh:
Aeiriwuaigli dodrochranwaibh islomnan dorwn. Aalbanaigh alochlandaigh agoblan gorm.
21. Is amlaidh so iffi anas dian aireng ina cirt coir gan impod:
Aerenwaig aalbanaigh alochlandaigh
agoblan gorm islomnan dorn dodrochrandaibh.
22. Is amlaid so impoidhter dian aireng':
[H] Cuirnd cualand cia sincuiciud noscongb- dailter inbuiden buaball ardomnall.
[B] Cuirw cuallanw ciasiwcoigid uoscongbanw dailter inbuiden buabull ardowinall.
23. [H u. B] Is airi atberar diana diib^ ar each diib do cumasc^ tria naraili, 7 nach iarmaib fen rocumaiscit^; no comad aire atbertais* diana dib: ara dene dogniter 7 gabthair^ 7 ar laigetf a nadbair. Mad iar taithmech foccail im, is ,dian' .i. ,di' 7 jan': in ,di' fil and, is coitchenn' etir^ bee 7 mór-^; in t,an' fil ann, is inaun 7 eechtar da fechf*.
24. Dian midseng' inso .i.^:
[H] Dagduini diandelbaim dagduain dungal gasta gellamach eluchair nicluinejw aminech. lueh- linech lendanach.
[B] Dagduiwe diandelbaim dagduaiw dungal gasda gellamach clueair nichluinim amiweach. luchair Hneach leandanach.
22. ' I. iareng (iarseng).
23. ' Is aire im adberar dian aireng dib B. ^ cumusc B. '' rocu- maisgidh B. * 1- conbad air adbertis B. ^ gabthar B. •* ara laigett H. ar laigod B. ' coit- H. coitcend B. ® idir B. " mhor B. *" 7 gach dara feacht B. no ,dian' .i. ,di-8er'; no ,dian' .i. díí fo aidbli .i. adbal a háni add. H.
24. ^ midseng H. mideang B. ^ andso B.
Text III, 18—27.
71
25. Dian midseng' cenntrom^ indso^: [H] Moelsecluind mac dom- dathgil. dorn itailtin tulgatanaig.
daig uadaim crandchor mochara. ánfad mara mulbratauaigh. [B] Mselsechlaind mac domnaill daithghil doni atailtivi tul-
gatanaigh
daig nadaim craimchar mocara anfadh mara murbradanaigh.
26.^ Dian brecta^ cheuntrom-' inso**-: [H] Brigit buadach [B] Brigid buadach
buaid nafine siiir righ nime. liar imduwi eslind luige
lethan breo. rosiacht nsémnem míímme goid- riar nanoiged óebel ecnai ingen dubth- dune uallach brig- buadach
betad beo.
[LL] Brigit buadach buaid nafine siúr rig nime nár iwduine eslind luige
lethan breo. rosiacht nsem nem. mumi gsedel riar nanaiged sebel ecnse iwgeu dubthaig ain uallach brigit buadach
bethad beo.
buaid nafiwe siur rig nime nar iwdui«e eisliwd luige
leathanbreo. rosiacht usewneam/i muime gsedeal riar nanaidead sebeal ecna iwgean dubhthaigh duiwe uallach brigid uallach beathadhbeo. 27. Ollbrecad déni^ cenntruime^ inso^: [H] Temel tened gebed debech. bered femew fedaw borr-
bemmnach. brog- bunud torad togad lug- lodan lebar longlemewnach. [B] Temel tenedh gebedh debeach beread feiwien fedan
mborrbeÍMíendach bunadh brogadh togadh toradh lughaid lodan lebar longleimendach.
25. * raids- H. mideang B. ^ centrom H. corranach I- ceand-
trom B. ^ oin. B.
26. ^ Biesen Ahschnitt enthcilt das Buck von Leinster, Faks. p. 38 b. '^ brechtach B. ^ centrom H. cenntrom B. chentromm LL. * annso B. ut LL.
27 ^ OUbreccad dene B. ^ centruime H. ^ annso B. (B
liest fast immer annso oder andso fiir inso oder indso in H, teas ich im Folgenden nicht mehr bemerke).
72 Mittelirische Verslehren.
28. Dian midseng^ cendtrom corranach setradach inso: [cf.II,8] [H] Bendacht uám forethni noUguirm. ingen dom- bir. icanesbius iarcuaird cairach foneim natracli ere ocbtair cethruir bachlach sithcewd stratbrach sruaim
demid. [BJ BennacM uúni foreithiii nollgbuirm. ingen domnaill
dáilus bir. icaneabus iarcuairt catbrach foneam natbracb eire ochtair ceatrair bacblacb sitbcenw sratracb sruaiw*
domidb. 29. Dian midseng^ cendtrom ^corranacbaicclecb^ brecda indso: [H] Murcb- maistin [B] Murcbadb maisdew
mac rig berind merge acore mac rig eienn erge cboire brecain barrderg darbrug brecaiw barrderg darbrugb
mbanba banbba
marcacb eicb dein dorngua- marcacb eich den dorwgua-
landaig. lawdaigb
dergaid gaitlind grib geratta deargaid gaitblemi ngnb
ngerfota'* gilla garg mor icguin idal gilla gargmor aguiw idal
arsid eórpa ecni tuindi arsid eorpa eigni tuiwdi
t^b rebrattt ngorm nglan tseb rebrat ngormglassiw
agglaisin bua rig caisil corndbuaballaig. uarig chaisil cornbuaballaigb cuilen miadacb minn cuilen mbiadbacb min
merfata. merfota.
[B^^] Murcb- maistiw
mac rig er- eirgi coiri brec . . . bairrderg dar brug banba marcacb eicb d . . n dorwgualanwaig dergaid gaitiwd (?) ngnb ng.rf. . . gilla gargmor icguin idal
28. 1 mid- H. mideang B.
29. 1 mid- H. midheng B. ^ centrom H. ^ aichleach B. * ngerfotaV B. ^ Hier beginnt das Bruehstuck B 288, das ich mit B^ bezeichne.
Text III. 2S-32. 73
.rsid eo — eigni tuindi
tseb rebrat ngo
ua rig caisil corwbuaballaig
cuilewn m in merfota.
Finit dona dianaib.
Incipit dona dechnadaib^:
30. Dechnaid^ mór inso^:
[H] Cuir failti frim ari roerend alin baiti buabald aglas aroscaraib .b. acostadaig cual-.
[B*^] Cuir failti rium ari rairend alind buidi buabull aglas aroscaraib er- acosdadaig cual-.
[B] Cuir failti rim ari raireand aliwd buidi buaball aglas aroscaraibb erenn acosdadaig cualand.
31. Dechnaid^ fota fordálach^ inso:
[H] larraid dam gall cas acapluing madail duit glas gecraind
fo lim cen copógmoir focraim ari intormgloir tetmaill
mac roboi icgaillsig goit grucbuirr coputraill oic etruim.
[B '^] laraid dam gall cas acnapluiwg nadail duit glas gegruind
folim gengubogmboir fograim ari intromsloig tedmaill
mac robai aggaillsig guit grudbairr coputraill oig etruiw.
[B] laraid dam gall cass acnapluiwg nadail duit glass, gegruind
Mini gengubogmoir fogmim ari intromsloig tedmaill
mac robai aggaillsigh goit grudbairr coputraill oig edrwim.
32. Brecad dechnaidi moiri inso^:
[H] Uabricc brecaim ondlicc lebair ticc itemair toraib.
muir darmwmain daig nadub- traig tartulaig towiair. [B''] Uabric bregaiw onlic leb- ticc itemair toraib.
muir darmumaiw daig nadubaig traig dartul- tomair. [B] Uabricc bregaiw onlicc leabair tic iteamair toraibh
muir darmumai»? daigh nadubaigb traigb dartulaig tomair.
* deach- H. decnadaib B''.
30. ^ Dechnad H. Deachnaidh B. Decn- B^. "- B^ schreibt hier und fernerhin annso (andso) wie B.
31. 1 Deachnaidh B. Dech- H. Decn- Bb. ^ forrdalach B.
32. ^ B. dech- mor .i. H. Breccad decnaidi moiri andso B. Brec- cad decn-i moiri annso B''.
%
74 Mittelirische Verslehren.
33. Declmaid^ becc inso:
[H] Cuinchim gilla comae rig crinda 7 cuilli
cuillgerr cnairre durmell dlugthe draimme duinde.
[B^] Cuinwceam gilla comae rig crinda 7 euille
cuilgerr cnairre duirmeall dluigthi draime^ duinde.
[B] Cuiwdcem gilla comae rig crinda 7 euille
cuilghearr cnairre duirmell dluigthi draime duinde.
34. 2E freslige^ ar^ áechnaid inso:
[Hj Miscais nangataige gebas tech temra sraigles naslataigi seig foltfinu ferna. [B^] Miscais nangadaigi. gebus teach temra. sraigleas nasladaigi. seig foiltfi?*d ferwa. [B] Miscais nangadaigi gebus teach teamra sraigleas nasladaigi. segh foltfi}*d ferna. 7 cid la dechnaid berthair, ni lais insin^; ar is la déda naile .i. la rindaird 7 lasin slait mbrect as luga^. Is amlaid so^ fodailter*^: ,Miscais nangataige' slat brect inso; ,gebas tech temra' rindaird insin. Ocus cid i ndechnaid cronaigí/^er etir setrad 7 rindaird .i.' in cetrama túsech 7 in cetraime lethde- denach, do setrad indsin; 7 in cetruime medonsich im 7 in .íííí.ime dedenach, xindairdi insin^.
35. 'Deohnaid cumuisc^ inso:
[H] Mwrch- maisten mac aaisi isferr conanmuin barr gecach gluasfes infidb- cetach charmain.
33. 1 Dech- H. Decnaid B. Decu- Bi^. "^ {A. dreime) Bb.
34. 1 resligi B. reisligi B^. "- for B. fo Bi>. ^ Cid re decnaid bertair, ni leis andsin B^. 7 cid re deach- berthar, ni les annsen B. * 7 lesin slat mbrecht is lugha B^. 7 lesin sit mbrecbt is lugu B. s sech H. 6 fodeiligther B^». fodheiligthear B. ' 7 H. « ,Miscais nangadaigi' slat brecht annsin; ,gebus tech temra' rindaird sin. 7 cid a ndcchn- cronaigter etir setrad 7 rindaird . i . in cethraímtí lethderinach, do setrad annsin; 7 in cethraimi m.i.ach 7 in cetJiraimi dedhinach. rinnairdi annsin B^. , Miscais nangadaigi' slat brecht andsen; ,gebus teach temra' rindaird sin. 7 cid a ndechn- cronaigther etir sedrad 7 rindaird .i. in ceat/iraimthi meadonach 7 in ceat/waime deidheuach, rindairdi insen B.
35. ^ cum- H. cumusc B''.
Text III, 33-39.
75
[B^] Murch- maisten mac aaisi asferr cowanmain. barr geach gluaisis infidbaid cedach carmaiw. Murchud maisden mac aaisi isfearr cowawmaiw barr gegacb gluaiseas ínfídbaidh cetach carmaiw. Dechnaid aicclech* cumaisc^ inso: Aoclaig oic nuchanurusa dotair ismor donert isaccut ata cert kair. [B*'] Aoglaig oig noconurusa dotathair
isagut ata cert cathair.
nochonurusa dotathair
isagut ata ceart catair.
[B]
36.
[H]
ismor donert [B] A oglaigb oig ismor donert
37. Brecad^ dechuaidi^ cumaisc^ inso:
[H]
[B] [H]
[B]
[H] I
Nert darnuidne troicli dothimne Neart tarbuidni troich dotiwme Neart tarbuidni croicli dotiiime 38. Is he so im Cein triglinde .c. cnairri .c. Ceitri glindi cetliri cnairre Ceit/-i glinde ceitn chnairre
cert cucuibde .ííí.all artidle cert cocuidbi triall dartidle ceart cocuidbbi. tnall dartidhie in breccad Ai.^: .c. uwge.
fuigle faidhbi.
rigne imraig-.
fuidli faidbi righne imraigue. fuidli faidbbi
ridne ijwraigne.
.c. imme hsindi. cethri ame cethri uiuge cetbri bainwe cethri b.illi. ceitri ame ceitn uiwge ceithri bai>^de ceitri buille.
39. Bechnaid cumaisc fordalach anwso^: Grian ondfuair erges ofuainiud darcec feci cidmór thicc arslesaib sraiti desaib ecni iscell ite isferr cosintiti itét. Grian onuair eirgis cofuined tarcach fege cidmortig tarsleasaib sraidi deasaib ecne iscell ite isfearr cosiwtide teide.
Í
36. * aiclec B^. aichleach B. ^ omm. B, B^.
37. 1 Brectad H. ^ ^lecli- H. deach- B. decn-i B^. « cumusc B^.
38. ^ Is e seo in breccad eli B^. Is e vero in breacadh ele B.
39. ^ a. 0711. B, D. c. f. a. om. H.
76 Mittelirische Verslehren.
[B] Giiaii onuair eirgeas coixxinedh targach fege gidhmor thic tarsleasaibh sraide deasaib ecne. isceall ite isfearr cosintide theide.
40. Atat .íí.^ breccad forri side^ .i. certbrecad 7 ollbrecad. Certbrecad inso:
[H] Ocus cowduind caruit incomdid ceucomruind 7 indluing cenaingreim ocus fogluim 7 dagraind 7 buaid tarmuind centogairm.
[B'^] Ocus comlaind cardaid incoimdid gancomraind 7 idlaing gaii ingreim 7 foglaim 7 degraind 7 buaid tearmaind gantoigraiwi.
[B] Ocus comlaind cartait in coiwdid gancomraind 7 idlaiwg gan ingvem 7 foglaim 7 deagraiwd 7 buaidh tearmaind gan.ograiw^.
41. Ollbreccad immurro^ andseo:
[H] Mite miadach ditiu duanach uallach fsebracli
suan cosluagrath ruan corrigdath uall nan^nach. ogard aiblech ind^b airgech
coer craibdech coem imarc^mrach. [B*»] Mitiu miadach didu duanach uallach faebrach suan cosluagrftth ruam corigrath uall nansenach ogard aibleach indealb airgech
cser craibtec csem imarcsemrath. [Bj Mitiu miadach dídíu duanach uallach fsebrach
suan cosluagrath ruam corighrath uall nansewach ogard aibleach indealb airgech
cser craibhtheach csem im arcsemrath.
42. Dechnaid scoilti^ cumaisc [inso]:
[H] Rocualusa mor doeltaib ocaice
naduanasa difoslechtaib slogda sithe. isarnabuadasa lentair dofertaib ite.
[B''] Rocualasa mor doeltaib occa icce
40. 1 Ataid da B, B»>. * air side B,
41. * omm. B, B''.
42. » scailti B, Bb.
Text III, 40—46. 77
naduanasa di foslectaib slogda siti isarnabuadasa lentair dfertaib ite. [B] Rocualasa nior daeltaibh occa icce naduawasa di foslechtaibh slogdha siti isarnabuadhasa lentar dfertaib ite.
43. Corr comdala for declmaid cumaisc inso: [H] Aball uball chorr. ahemain. umaid-aibh
lama lenaiw. CMmangthoU mewaid amumain. [B^] Aball ubullcoiT aithemaiw uma dumaibh
lama leiiaim cumung toll meanaidh imuniAÍn. [B] Abhall ubullcorr aitbeamaiw uma dumaibh
lama leanaibh cm^^ung toll, menaid im mumain.
44. Dechnaid mor scailti inso:
[H] Noconfuil amain codemin am doni duana.
nirodochur immaig fem- itenid centuara.
[B'^] Noconfuil amain codemiw am dogni duana
niroadocur amuigh iemin tenid centuaga.
[B] Nochonfail amaiw codemii» am dogni duana.
nfro SLUochur amaigh femiw tenidh centuaga.
45. Carrdechwm'í^ inso^:
[H] Huacuind cocur daild dardraigni. foe- imbit ruind corrigai geim daim arathair triaaibni. tairgwe^ tarathair atidli.
[B"^] Uacuind cogur daill dardraigni focul imbid rind igne
gem daimarathair tnaaibne trai aratair tidle.
[B] Uacuiwd cogur daill dardraigne focul ímbídh rinn coraigne gem daim arathair tna aibhne traigne tarathair tidle.
46. Carrdechwa*^ brect^ indso:
[H] Dagsaiget rig sure sláne saíri swáithi
nos failaidet cname cule caine caiti caidhi darsnaslicib slataib sracaid sece.
deci bidloim fola uairi aritib etair ataig aici.
[B^] Degsai g suire slaiiie saire snaithe.
no d cnaímí cuile caiwe caide
45. ^ Cardech- seo B. Carrdechn* so B^. ^ tairge mit Strich uber rg.
46. 1 hreacht B. br- Bb.
78 Mittelirische Verslehren.
crusade . . . nasligib sladaid sladaicl sraccaid seici
bid loim fola fuairi areitib etair ataig aice.
[B] Degsaiget rigb suire slaiwe saire snaithe.
nofalaigead cnaiwie cuile caine caide cruaide tarnasligibh sladait sracait sece.
bid loim fola suaire aretibh etair ataig aice.
Finit dona dechnadaib^.
Incipit dona randaigechtaib^.
47. Randaigecht mor inso ([H] iar fo/ind .i. ar is mo do on cetcuibdius cosin cuibdius tanaisi anas isin randaigecht bice; no da is ,randaigecht dialtach' as raiti risin randaigecht moir 7 ,randaigecht recomracac/i' risin randaigecht liibicc. Randai- gecht mor dialtach indso):
[H] Fem- índíu isferr acach met atened isatuath.
eolchuire nanóem cendith crich daw cóem ceolcuíri cuach. [B''] Feimiw anmu asfearr acach met atenid isatuath
eolcairi nansem candith crich nansem ceolcairi cuach. [B] Femiw awniu asfearr acach met atened isatuath.
eolchairi nansem candith crich. nansem ceolcairi cuach. ([H] Dicunt alii conid ,randaigecht bee' inso 7 conid hi in randaigecht recomracach ind ,randaigecht mor'; acht is gnaithciu in cetfaid túsech^)
48. Randaigecht mor ([H] wo dialtach) scóilti^ iarum^ inso: [H] Ruaidri ratha brocain bricc beim dob- nath- doneoch.
úa rig cairnd eland brathar briain. dathtuirb indfiaich
araeoch. [B^'] Ruaidri ratha broccaiw brie beim dob- natair duneoch
uarig cairw eland brathar brian is dath infiaich araeoch. [B] Ruaidri ratha brocain brie beim dob- nathair doneoch.
uarig cairn clawn brathair bn'an isdath iwfiaigh araeoch.
'■' dech- H. B. ^ don rand- H.
47. * tós- H.
48. * scailte B. sc- B^. '^ omm. B, Bi>.
Text III, 47—52. 79
49. Randaigecht baccach mor inso: [H] Ata scith. iiahaigedu darintir.
nochatorac/ii fine riam assia siar tighe natir. [B^'] Ata scith nahaighedii darintir.
nocotoracM fine riam isia siartige natir. [B] Ata scith nahaigedhu darintir.
nocotovacM áváne riam isia siartighe natir.
50. Ait/^erruch^ ar guth ngnath^ ar^ randaigecht moir inso: [H] Agilli gluair. geib duain mbriain ag. g.
brian brogha mbuair. buaid ier fail br. br. mbuair. [B''] Agilli gluair geib dusLÍn briaín geib duaiw mbriain
agilla gluair brian broga inbuair. [B] Agilli gluair geb dhuaiw mbn'aiw geib dhuai» mbriaiw
agilla gluair hrisLfi brogha inbuair buaidh fear fail brian broga inbhuair.
51. Carnad^ ar randaigecht moir inso:
[H] Garb 7 garb isdaga-. masaga. noismóiti garb, gorm 7 gorm isdáúgorm masagarb .g. isgo.g. munapgorm garb nigarb gorm. gorm .g.g.g.g.g. garb. [B^] Garb 7 garb 7 dagarb masagarb ismoidi isgarb gorm 7 gorm isdagorw? masagarb gorm isgorw^ garb mínípgorm garb nigarb gorm .g.g.g.g.g. garb. [B] Garb 7 garb isdagarbh masagarbh ismoidi isgarbh govm 7 gorm isdagorm masagarb gorm isgorw^ garb míuíbgorm garb nigarb govm. gorm govm govm govm garbh. 52. Brecad vsLndaigecJita vaoivi inso:
Nert noem. cert c^m ^ brecht r^n slicht soer ro f^l riart^b thiar
maith mor flaith for résod slogh. lind lor. mind dor romglor grian.
i**] Neart nsem cert csem seb recht rsen slict sser forfsel riartseb thiar.
maith mor flaith forresod slog lind lor mind mor romglor grian.
i] Neart ns&m ceart csem seb reacht rcen. slicht sier for fa3l riartfebh thiar
maith mor flaith for resodh lind lor miwd mor romglor grmn.
50. 1 Atharracli B''. Atharach B. '' iigath H. - for B, Bk
bl. 1 Carunadh B.
30 Mittelirische Versleliren.
53. Randaigecht brecht mor^ inso:
[H] Nuchanfuil ammáín aiwmuicli. nuclianuil amain innuncl nuchanuil .
anall
tibid uli mchoiu nacell munaró sligid asferr gebid iuacend incorn [B''] Nochonfuil amain amuig nochonfuil amaiw anund noconfail anj
tibid uili imcoin naceall miwarosligi bus ierr gebid inaceand cran [B] Noconfuil amaiw amuig noconfail amain anu?^d. nochonfail amuin am:
tibid uile imchoiw naceall menero sligi busfearr gebid iwacenw incrm
54. Ochtrandaigecht mor inso:
[H] Uch alorcaiw isatolc nimo israiti rittt adruitb
incosdlochtain ricat 7 corrdlúith inadiaig.
nigebe túagnem rítend atamain cWn focois caich
abun fleda arcuáillib cell acait lin illadair fiaicb, [B^'] Ueb alorcaií^ isidlag nimo israiti rit adruitb
acos dlocbtain riacat 7 corr dluitb inadiaid. nigeba tuaigneam ritend ataraaiw crin acos cbsech
abun fledha arcuaillib cell acaitbliw alagbar fiaicb. ' [BJ Uch alorcaiw isidlag nimo israiti n't admitb
acoss dlochtaiw riacat 7 corr dluitb iwadiaidh nigeba tuaigbneam ritenw atbamaiw crin acos cbsech
abuw fleagha arcuaillibh cell. achaith lin alagair fiaic
55. Carnrannaigecht^ mor^ inso:
[H] Amathgamain .h. cet-glaín^ ceín. afir ma.irm atramail aiu.
istusa artigernane tnuidh imonsuir simewbuidi slain. [B^] Amathgamain auceandglain cairn afir inairm atramail ain
astusu artigeniani tnuith imiwsiuir sibinbuidi slain. [B] Amathgamaiit aucendglaiw chaimb. afir inairm athramail ain.. astusu artigernani tnuith. imínsiuír sibeawbuidhi slaiw. 56. Cro cumaisc ^ eiir randaigecht moir ocus casbairdni inso : [H] Ahui scelin scutemail ascol cille cind archind
afolt goband gatbeimnigh achorawd mccleirig mínd^.
/1 53. * hreacht mhor B. ,,
55. ^ Carnnraun- B. - Carw rand- moiri H. * cetglain mit ':l Strich iiber t. ?
56. * cumusc fib. '^ Uber dem Anfang der ersten Langzeile: '• caabaird- indl-, iiher dem Anfang der zweiten: rand-; letzteres géhórt aber uber die zweite Halbzeile.
Text III, 53-60. 81
[B''] Auscrelliiz scuitemail ascol cilli cind arcind
afolt gobaud gadbemnig acorand mcclerig mind.
[B] Auscreitlin scuitemail ascol cilli ciud arciiid
afolt gabawu gadbemnigh acoranw macclerig miwd.
57. Cumasc^ vandaigecJifa moiri 7 lethrindairdi^ inso: [H] Muiredach maut capaill cvoin. cu tarcessib^
carbat bo bricci iorheind beldaim donadesib*. [B''] Muírídliach maut capaill croin cu darceisib
carpat bobrice iorhend bel daim duuadeisib. [B] Muiredhacli raant capaill croiw cu darceisibli.
carpat bo bn'cce iorhenn bel daimh donadeisibli.
58. Lethrandaigecht mor inso^:
[H] Lecc uangiall nígeís bid grian inagnaiss
liuga dicenluais nisgluais. [B''] Leacc nangiall nigeisfid gran iuagnais
ligu di ganluais nigluais idu ais. [B] Leac uangiall nigeisfidh gran iwagnais
ligu di ganluais nigluais idu aiss.
59. Cro cumaisc etir carnrandaigecbt moir^ 7 srutb^ di ailP inso:
[H] Nimo anda corr mil corr 1- chuil. broth oil natigh* iall letbroici lathir docoin felchaiiiti fir.
[B*^] Nimo inacorrmil corr 1- bro toll tall inatig. iall lethbraigi laithir docoiw felc^
[B] Nimo iuacorrmhil corr nobro toll tall ínathígh fall leathbraici laithir dochoin fealcainti fir.
60. Cro cumaisc etir randaigecht moir 7 sruth d'aill inso acna filedaib, ilach Mselain^ Muaid im^ ocna diúthaib:
57. ^ Cumusc Bb. "^ lethrindairde B. * Dariiher A., um diese Halhseile als lethrindaird zu beseichnen. * Lanrindrm-cZ inso add. H.
58. ^ Letrand- im inso H.
59. ^ carnrand- H. randaigec/ti B. ranu- moir B^. - srut H. * d'aill B. * tJber dem siveiten corr ein .c. {d. i. carnrandaigecht), iiber broth ein .d. {d. i. [sruth] di aill). ^ Ende von B^.
60. ^ Maelan H. '■^ om. B.
Irische Texte. IH. 1. 6
82 Mittelirische Verslehren.
[H] Conch- cath merggech mór. tentech tren^
diburgad darm rindech rúad gríndech ger.
[B] Concoh- cath mergeach mor tenteach trew dibrugad darm rindeach ruad gnndech ger,
61. Randaigecht cumaisc^ [inso]:
[H] Incetadaig ocloch Mg rola fuilligu étan.
isrim rolabair incuau indadaig uar iiiétair. [B] Incedadaigh icloch luic rola afuillíg..ímedaii.
isrim rohibair iwcuan inadaig uar in edar.
62. Cumasc randaigecJda [moire] 7 casbairdni inso: [H] Ondaidchi dosfuc afer robui ategh hitarngairi
taitnem rindnime dorot findbile óc ainglighe. [B] Onaidchi dosfuc afear robai ateagh atairngire. taitnemh ri^^dnime dorot iiwdbile og aiwglide.
63. Lethrandaigecht ^ mor corranach inso: [H] Gilla ...aim nús fiaich fiaclai lega hillis
dlochtan ....a icris net isel as druth lemna lair coel ch.rech arcuairt cros
glacca remra hirros bos fogerr ganglas. [B] Gilla na nsem gnuis fiaich fiacla gela (1- lega) illiss
dlochtan cremha acriss ned is eala as druth lemna lairchsel clerigh arcuairt cross
glaca reamra aros bos fa gearrga nglas.
64. Cumasc lethrsináaigechta'^ moiri 7 rindairde^ indso: [H] Adastar lara illaim lecu phuit darpundaind.
cend crwaid cowarcairig mate odar óilig.
lue rilog leccu chuar .h. concuan nicundail. [B] Adasdar lara hilafm lecu phuiwt dar pundaiwd ceanw cruaid con arcairig
^ Ifber Conch- ein .r. {d. i. randaigecht), iiher tentech: .s.d. {d. i sruth d'aill).
61. ^ cumuisc H.
63. ^ Letrand- H.
64. 1 letrand- H. '^ rindaird H.
Text III, 61—70. 83
maidi odur ailig
luige re luag leccu chuar uachuan nicundaill.
65. Randaigecht ecoir mor inso:
[H] Ane ingen manandain mc lir inlá rissleíc afer
dot^tsi aniar armoceiidsa combisi tair inatigh sech cech tech. [B] Aine ingen manandain uic lir in la roleg afer
totsetsi awniar ai'mucbeaniisa cowibimsea thiar iwatigh seach gach teg.
66. Randaigecht bseth^ diamair inso: [cf. II, 26]
[H] Inrectach iath liibriuin brec atha builg buind breo derg
doclaind cet rig nert chuir cof^l ilchomna uamaisi maind. [B] Inreachtach iath briuin breas ata bulc atha builc buiwd
breo derg dochlaiwd cet righ nert chuir cofsel. ilchsem^na famaisi maiwd.
67. Cro cumaisc etir casbairdni 7 lethrandaigecht^ inso: [H] Cid male aocuile darlim noconaiu.
dale dam incloc ale corrobenur air. [B] Cid maile aoccule darlim nochonaiw. Tele damh in chloch aile coroborair.
68. Cro cumaisc etir rindaird 7 lethrandaigecht^ inso: [H] kireni maigni mucciw. ismaith lais loim técht.
éttrom laís inbrutin. rotrom lais incecht. [B] Aireamh mhuighi muicciw ismaith less loim theacM etrom les iwbruitiw rotrom les ii^cecht,
69. Cumasc etir randaigecht moir^ 7 lethrandaigecht^ inso: [H] Acomdiu cluinti monual ocnuagad dosc-
istú isdiliu limsa diib. aríí nime nél. ^ [B] Acoiwidhi cluiwte monual icnughud doscel IP istu isdiliu limsa dibh arigh nime nell.
70. Da trian randaigec/^to moiri inso:
|
66. |
^ bet H. |
|
|
67. |
^ letrand- H. |
|
|
68. |
^ letrand- H. |
|
|
69. |
* Cumusc etir carnraunatgfecZíí B. |
•■' letrand- H. 6* |
84 Mittelirische Verslehren.
[H] Sondacli edneii ósaill dedblen acdul illuing
dan mad diamair daill cnam cliab- cairn .li.cuinn.
[B] Soudach osaill dedblean ic dul alumg.
danma diamair dhaill cimm cliabaigli cum uacuiwd.
71. Cumasc slaiti brecht^ 7 v'máairde^ 7 lethrandaigechta raoiri iiiso:
[HJ Meth m«c muredaig mesci chirmairi crosau Hath iclind.
screpul arfooil iiaigc óiimit areoch niall. brecór claime
hicinii. [B] Meth mac muiredhaigli meisgi chirmuire crossanliathagliwd
screpall arfeoil eoinmhet areoch mall breccar claime aciwd.
72. Trian VcinámgecJda moiri inso:
[H] Crecha maílduín. b-ttair icein.
botha icsúir lúich loca leín. [B] Creacha mail dm'n b-thair acean
afotha ÍC siufr laich locha len.
73. A cethramtu^ iuso:
[H] Duine dall. mune mmd. [B] Duiwe dall mune meand cante cam. gall cen cendd. caiwti cam gall gaw chenw.
74. A cuiced inso:
[H] Grad gluu. [B] Grad glan
dan dun. dan dur.
75. Ni as fuilliu bic inda coiced^ inso 7 ni roich cethrama d- [H] Aalt aolc [B] Aalt aolcc
Acacht acorp. achacht achorp.
76. Octcetramthanach .i.^ rand- inso: [H] Clerech connP
[B] Clereach conni dori na teach
dob- rethoich aboin 1- aeach. Clereach genui ni searc rineach
ari ua memh issebh inbreath.
71. 1 slaite breaclite B. "^ 7 r. om. B.
73. * ceat/imimhthi B.
75. * Inndi is fnilli bee innas a cuicedh B. - a ceat/iraimthi B.
76. ^ OchtceathramQ&ch. B. - Ende von 11.
Text III, 71—84. 85
77. [B] Mearughudh mnaaigechfa bicce 7 rimdaigechta moiro annso;
Mace righ iiandesi dcalh omh cliar creche seclii con fochum cliabaigh comairecht coriiaire arcrodh Ion ic longairi aliamai«.
78. CiirrannaigecJd mhor 7 csirrannaigecht bee a cumusc annso: A .h. chuiwd acharbat leanaim leoin acuiwg amedaibh
siuil sirthe agerfile icait ballain accndide cran cMnidaibh crin etir c-thre.
79. Ababac/ií^ TaimíiigccJit[u] annso: [cf. I, 59; II, 81]
Bran fi«d fige drong gab ri«d rig glonw.
80. L ul annso ar rsindaigedit:
Boss coss cross foss feas
glas bras clas cas as es. Fínít dona r&nnaiigechfaih moraib co narailibh dentaibb 7 frithdentaibh forraibh.
81. Incipit dona randaigecbtaib becaib; 7 rannaigecht bee uile in rand so:
Beandach ade ceand coradh corofearr ina iemin. buaile down narodluigheadh bruigheaw down 7 tenedh,
82. Randaigeebt bee scailti annso:
Cindus ata huaconaill 7 connd mac cinn fseladh I i^andernsat tri mc dubain niroburail anseradb.
83. Randaigeebt bee corranacb annso:
Druth gaileng cen indtliucbt sacaird seanoir ac suatbadb
traigle iwachuatbadb fuidhre muceaidh iarmaidi acbarami crosain naacbaire ic merle
opaidb isalawn suirge.
84. Ocbtrandaigeebt corranacb bee annso:
Agilla dui5^d ad^rmuigb ocata in bean down deolaig bruigb arbrat treabraidb atown doceolaibb clerigh
istu iwcaileaeb dibcell-. aebu cbleachtus arcnamaibh aduan araireacb neallaigh afeartais araidb delibb.
79. » I. Abacht.
36 Mittelirische Verslehren.
85. Cundtabairt etir dechnaid 7 randaigecht mbic annso, 7 imdheliughudh fair, 7 is dechnaid a bunadh:
Gilla ceallaigb ceanw forsaillib sebche cowdibmbeawnaibb fiwn arguairi cullaigb allaidb callaigh gilla ceallaigh.
Noco gilla ceallaigh etir noco ceanw forsaillibh abair nocofimia aguairi cullaigh allaig qbaidh imartucait acli allaigh nochogbilla ceallaig acaib. Is e sin cip Indus a cosmailiius fri randaighecht.
86. Rand[aigecht] bee mor andso ocua filedhaibh, 7 is ed a fir. CarrdechuaicZ vero acua druthaibb, ut praediximus, 7 is edh on a brecc.
A ffic righ na cairce acualaiwd fiw duid ismid mailte maid-* isrut amilid amalaiwd dolúni doririb icroiriwd.
87. Rannaigecht becc mor seisedach annso: Dondeoch rosirus doner- etir ultu ismidhi ismumAaiw
ac iaraid nagile agreauaig nochonfuarus maith odhui?^e acJit na dermis iwachinaid ri mac raitb nambuidhe bregaig.
88. Randaigecht bee mor scailti annso:
Mac intsagairt orcomaiw rochuir nasaithi isiwsneachta samad arasnait- durthach trail! odur ulchach areachtra.
89. Ochtrannaigecht bee mor annso:
Achd masaderd domduanaibh dob- ... an doneoch ele dob- moghemel archualaibh dob- mocair . . . blethe.
Foclaiwi rimchain isrimchubus marcailus . . cowbuide isfer taill domdail eendulus naroserus duine remhe.
90. Rannaigecht bee beg annso:
Fiwd uabuidhe ■ liwd imblede diultad dona ichtar emhe.
91. Atat da breccadh for randaigecht mbic 7 is e seo in cedbrecadh:
Cid tarraid allaid cendaid gellaid bearraidh isbrownaid. 7agnamail andaig allaid arerandaibh camaibh corraibh.
92. Is e in breccadh ele annso:
86. * Uber d das Zeichen fur m.
Text III, 85—100. 87
Coll crom cam cuaille cuileawd.
town trom tall tuaige tigheall. mos breas cleas teass treass tuirenw.
93. Letlirannaigeclit bee aniiso:
Afoghar ingbean ngobbar argrcnaib rebe doladh ii^lomaiu idegaidb.
94. Lethrannaigecbt bee son; denum aile furre:
Asenm naniwgean ngabar argreanaigh a . . bsahimel falann ar fearaibb.
95. Ardbrecad rSLnnaigechta bígí andso: Rig connacJit creaeb iwgneaeb eseaidh failidb
SLdroraclit IncJit eeara ceolaigb gorigbe aird (?) firu. feda luaraidh. lamb laifeas odba itir torn/air toghaigh tsebhaigh. damb taethfeas enodba icrich. codail coraigb ersebhaigh cualaigb. Fínít dona rannaigheehtaibb.
96. lucipit dona baibh freslige:
Aebeall chsem roehualamar dochlar gan chradb gan erediw. nihamlaidh rofuaramar mar ata atase fo eiriwd.
97. 2E freslige bee andso .i.
■V Imbeandcwr ata mongaw mae fiacbna.
B isle ata conchoh- argrafaind scailte sciathcba.
98. M freslige aiehleaeb anuso:
Descert laigin longportach limhtha anairm riglini ruadha.
clawna finda fearghusa fir diande/'nusa duawa.
99. iE freslige aiebleaeh corranaeh so:
Sliabb cua cuanach corraeh diibb golaidh gsetb imagHndi
gairit macluigbtbe beeid borbdam banodbur isinfaghomhwr ninie
eighidb eorr osacluiehthi. Fínít dona haibb fresligibb.
100. Ineipit do laidh luascaigh: [ef. II, 102] Odacuir ingaeth andes ior tir saebsan sciathanglas
Mittelirische Verslehren.
flotmscair town insi scit dorear docuir caladnit
abrat luimneach liathanghlas.
101. Laidh luascach medonach so:
Dlighedh muirgliius meand crecht inlethcheand maine bendsea angaid icsid.
102. In laidh luascach is lughu annso:
Atait nasnedba cowaclaiwd idcholaiwd. atait na mila comer dofuilei achonaill, Finit do laidh luascaidh.
103. Incipit do sedrudh:
Ari femiw failte fnmsa arith mara buirb tarbruach aghnuis roderg ariwd rath acoiiwfearg catha ri cruachan.
104. In cedbrecad ar sedradb so:
Magh nse namnus rod red roglas cnch ier iind foghlas bu buair mag treab tabartach toire tuathail cuairt creach- csew^ cor-
craid imcruachaiw cruaid.
105. Brecadh tanaise so:
Ambselseachlaiwd nimeas meathcraiwd airgfea reacraiwd rebtndm ruaidh
achliath chorrgha thromdha thoghdha dorrgha thoghla teamra tuaidh.
106. Sedradh gablanach so .i.
Agilla leochaille leacaigh molaise aleca cuirre garbhghlaisi gnan asechi corcra achac armaslaidh areithi folta fasaigh ar fiadh.
107. Sedraidh ghairii so:
Ingean laich aslucra alaighnibh nachleaw \ocht cow^solus etir afailghibli isafolt.
108. Sedradh bhacach so:
Goll mena áommntir gragain gall acnuasach cno ballan ambi baiwdi loma dalla droma bo. Finit dona sedradhaib andso.
I
Text III, 101-118. 89
109. Incipit do casbairnib:
Cathair drochtlieach drolmanach itir cloichtheach carnanach tig seacha drong niwgbalac town iwiramach arganach.
110. Brecad ca.shairdne annso:
Tenecol nach traighedhdubli airegar iwairegal dadfaiteacli rodegfedur raretul aramatal.
111. Casbhairdne sgailte so:
Tanagas aciaraighibli roboloor acambuirbe docuadhus armearughudh dogelughudh galbiirge.
112. Casbhairdne lanscailte so:
Monuaran a ugaire nodmhairfet oig almaine mardachuala iucughairo nococluiwfea iwdamgair.
113. Snamh soabhaic ar chasbbairdne so:
Ceand esgracb nanaballgort adbha donahiathbheachaibh muiwe lucair aralar ata sdabb dosdiallcleatb-.
114. Casbairdne sedradbacb^ so: A mongaiíí amanandaiw nimiwec barmearughudh
isiwbrugh combeocraidbi 0 tuiwd clidhna comfada istoracbta intebughudh CO tracht nalaiwd neotbaili.
115. Ochtchasbairdne cborranach so:
GoU mena mun cromghabhair cearc icill crand eidneanach beart flegba for lomgabail Una dedblenacb drolmhanacb.
Brisidh stuaide icstocairec/ii sdiuir dofid lim long mallramhach cail^te buaile icbrocairec/íí bean camlamhach cowAdbalacb.
116. Ardcbasbairdne so:
Ma eangacb nanuacbatb cath cro cearnach cichbblaith beach slaiti abend mblaithbsethbithbruite nochogranseangsilcaith slethcraiti.
117. Anas fuille do chasbbairdne so:
Snaidhfidb sruth na muaide moire mine miadhaighe meraighe mac righ cluana croine crine ciabaigh ceolaighe cnamaighe ricfa broind naberba birdha broghda baghaighe blsedhaighe sedhaire bo cearmna isclidhna iscnodhba iscsewrighi isclairmidhe.
118. Formna casbairdne so, 7 is i in laidh luaiscthe:
114. ' I. seisedach.
90 Mittelirische Verslehren.
Amoner anemidli nuailbrethaighe diamolfer nogum niw^raite slmniet duit ceastaib coraib cudruma. breathaibh dirghib dianmdscib iwduangreathaib ariscrann foloch lercoarda tri .1. nogam nilarda iarndntthaib 7 filedhaib 7 aisdibh 7 ollaw^uaibh 7 raimaibh sreathordaibh teawnaibh trebhaibh toracAiaibh dothorairchim rihuair nillsgrudaiw iewanma ogaiw^ adbhulbrogha uaidleathaii». Finit dona casbhairdm&.
119. Incipit dona rindairdibh:
Adiwnww deargaiw adywitli chail archlochtaigb arandlewi seach lecnaib acertaig acorcaig.
120. Rindaird aicheach^ annso:
Nifuilei amhaiwe nochomo ata amaise nocomor aghere nocdene forbraise.
121. Riwdaird scailte cen faicill so:
Noco mac fir trebair nocotaille ifearuwn nocoragha imdegaidh nocoraglia remum.
122. Rindaird corrawac/i .i.
ConnacMsk sincraebhruaidh cr«ebfota fijidchuill fuilt leo buidi
leabra lemnaibhside ismmec mid icornaibh cnodba airsidhe eawna.
123. Ochtrindaird corra.nach so:
Righ connacM ceawn tamhaiw damh etir damhaibh lomarc ardacaraid dochnambaib cliab oig
erb dearbaibh en is edcliu denaib
delg dodealgaibh draighin deraibb diabbail.
Finit don rindaird mhoir.
120. ^ I. aichleach oder aicleach,
Text III, 119—131. 91
124. Incípít do rindaird bice:
Aghilla caimghi» mc gilla comghaill allaighnib labhraim ondairbrigh dhondghuirm.
125. Rindaird scailti .i.
Darmullach mathar ata domhuiwdtir iiech thi ricatal imarcuimgid.
126. Rindaird chorranach bee:
Aere mor aahbruit folus amhuesuil amheallsron madaigh a ithi ime rebaran segail agilli iwehadaigh.
127. Oehtrindaird bheg annso:
A mbir dodbuiwe adealbh ii^deamaiw
achir icuile achreabhair cuiligh aathbro ichtair aairbbe ibair
aol iarnítaídh aínair uidhir, Finit dona gnathaistibh.
I
Incípít dona gnathaibb medbondaibh.
128. Ratbnuaill bairdue bicce innso:
Cuirw mc do>^nebadba dlegbait buideachus buidbe bendgealla frangcaigb fochama úne cuiwdgbeda santaigb senmheda.
129. Ratbnuaill bbairdue nioire^ so:
le mora tuilh'msa cet doghlanedaigibb graidbe glawarnaidhe beoir indibhardabbebaibb docblar caladbmbide ceoil iwcaladb-
mbuighe. Finit dona ratbnuallaib bbairdne bice.
130. Incipit do ratbnuall bairdne moire:
Acoimdbiu cumacMsich. aeond co elotbaigi cowie borr mbretbaile blad nabardeese comrar cairw crutaigbe mor sanm in beacaire.
131. Rotbnuall bairdne moire ^ mor so:
Grindi dogbargluireachaibb gallga foger fatmeraibb iíMtarba iíwtreínacb tailtín elisit tarcaladblaigbuibb cíndit tarcuaw fatultaibh brisit darbeladcairdibh.
129. ^ I. r. bhairdne bicce mor. 131. 1 mor B.
92 Mittelirische Vei-slehren.
132. Incipit dona slataibh breactaibh. Slat brecht bee inso:
Sluaigh ar sribhauaibh iuuair ansadhail stuic atinolaib pluic acabanaib.
133. Slat brecht scailti bee so:
Mor asobharthan arasadhaile bee adobhartoii uair isdanaige.
134, Slat brecht corranach bee:
E dorighruaehtus araroghlere arafirsuarcus arafiiidlere araurrdhureus arasuilbere aradubghortiis aradindghere,
135, Slat brecht mor so:
Leas ruadhrach rebanach se sluagach snbhanach less nenaeh nailenach less ferach fidhanach,
136. Slat brecht mor aichleaeh scailte so: Muinter icAowchobhair cro teand imtighearna ruibne naroghloire oghmoire ileardha,
137, Slat brecht mor scailte cen aicill so: Ismaith atighedus isteand ameawmasow ismor amidemhmis ar met asealbhason.
138. Slat brecht mhor chorranach .i. Atmaith atighisom atimda aithlanda
admora afiwesow? atimdha asserehlanda adsuairce asaimlepa adlana aletrenda
buailte ite atairberta atearea adserchlauda.
139, Forba na slat mbreacht for sensceol anuso ocus do rathnuaill bhairdni, conidh seiiaiste fasas dibh; 7 in ceathram- tana^ mor mc Adhumnain so sis:
Senubhull for slim . , aibill dealb dii*molai?w sealb tronaigim cheilHnill ceandfolaim
docamiblang easbhuarotc fandadhall ifíndaraiízd rith vindogsdm slat senguigill gad geriwnill cnap camuilind
139. ceatrahamtana B.
Text 111, 132—142. 93
fogallsemínd glac gallsalai«d
tre gearrolaiiul nglasfuarote. Fíuít dona nuallaib.
Incipit dona ochtfoclacaib.
140. Ochtfoclach bee so:
A mc bigcamaid etrowd romebaidb ocus amc rebaig
aleanaib laic beca dobossa csela darcosa abarr feoir rossa
darcossa cait,
141. Ochtfoclacb corranacb beag annso:
Adrutli nandeisi acloicceand ceisi nibia darndeisi
amuigh ognabuaibh. adruim re seisi nochoduwireirsi nochofomcheilsi
docbuaidh dochial. imthigh adbuíní ith im isuidbi roich uidhi iarnuidbi
adiu coroiwi/i alorcaiw luighi abolcam buidhi for tolclar tuigbi riauoii* aniar.
142. Ochtfoclach mor andso:
Canastic Eqc leghiud ticim ochluam chelbind iavleghadh moleghind
94 Mittelirische Verslehren.
teghím sis cosord. indis scela cluana indisfet nacuala smnsdgh imahuadha etait bruana bolg. 143. Ochtfoclach mór chorranach so: Domnall uaduibh dala inramec cill dara inbrat tuig 1- intana rucad uad co sord rameg slighedh iidala. gembo mire mara mochnde mochara
ua concovh naceard, mac daingiw mail caba dobroiwn inb- crara cowamilib ana
cownaidib nanord cselach feda ar faga uair gerga 7 gala iarand legha ilaim laga
lorg draigiw ar dealg. Fínít dona liochtfoclachaib. Incípít dona laidhibh luibencosacaib.
144. Laidh luibheancosach annso .i. laidh \mhencosach bee ,i.
Seamblan sobartach sai na sabghaile drai derg downbuide curai inriwdmuighe
righan narow ise fuarmar osa firgleandaibh is daidh didaiwgen
índuíne mor.
145. Laidh Inihencosach mor so;
Text III, 143—149. 95
Nímo gradh gallbraide
rihuacem cowcob-
dochor inaiwnarad ise so afir
iwarodibraiged
Ian glaici glaslibhall
irowMse romesa
imeadow ardcailli ua righ na righ. Fínít dona laid«& \uibencosachaih. Incipit don laid trebraidh.
146. Laidh treabhraidh beg annso:
Ata armerughudh nochomeabal
rogabh seanughudh sleman solamh.
glaca gadaide imar
aírew^ abaidhe aiwarodhar.
147. Laidh trebhraidh mor annso:
Magh raighni riwdanach iric treas tulghuirt
aibiwd amarach uirrdhirc a aiwm clar lethan lanfota longphortacb linrnwr fuair airdrigh anrata cowilar nairm. Fínít dona medonaibh.
Incipit dona hanaichintibb.
148. Sreatha deicb annso prwwus; 7 atait da earnail furri .i. solus 7 dorcha. Is e so in solus cetamus^:
Cros sud tall cross focend indiwaill 11 arlom docbind long corr iscnairr.
149. Is e so in dorcba:
Biadh medargaile mc ínírghaire nítfia mm itimghaire ma- daw tingbaire bid buidell spredgbaile 7 acbmusan 7 imresaiw 7 imsergaile.
148. ' ceptimus B.
96 Mittelirische Verslebren.
150. Druimuí suithe aniiso; 7 atat da email furre .i. im- gharbh 7 anaichnidh. Is e so in timgharbh cetamus':
Dall boraiííie bel gaill gobluii» gutb seanc/iow ar slabhradh bru arnatromghuiii itir tradnaibh fiacail cam orbuidhe
aholchumgucht rogearrchod iigariiaigh gse rocbomraidh tna cbru icrandghail.
151. Is e so in tauaicbnidh dona druimuibb suithibb: A uich cbuicphatan peallbbuide ascadan deawi/maidbe
for dvnim drolmuide abb el mna uidbre ibraidbe bo luiwine luiride longaire.
amaisse taisse tresse thibbraide abiwdighe baisse cesse coisse
cornaire. Fínít dona druimnibb suitbibli.
Incipit dona banambnaibh.
152. Anamain ceataracb annso ocus iEngbus fili doroine. Cetbireicb .i. ceitbri reicb ann ocus it e annso a nanmand .i. natb 7 anair, laidb 7 eamain.
153. Is e so in natb^ cetamus^:
RÍ raitbliwd rose mailleacb muir manaw« li datbpill doss duilleacb dealbb canawi.
154. Is Í so in anair .i. [cf. II, 23]
Tiar totbas ti?ntbeacbas (1- teceas) scian scotas riwd retbis.
155. Is i so in laidb, 7 is fuire side do glaimb digind. Is amblaidh dognitbe i sidbe: troscadb for fearand in rigb dia ndenta in duan, ocus comorle .xxx. Isech 7 xxx. espoc 7 XXX. filedb im air do dhenumh iartain. 7 robo cin doib tair- measc na bairi iar femedb na duaisi. Cid fil and tra, acbt in file fodhesin do dbul moirsesmr .i. sessear imaille fris fein fora mbetis se gradba filedb — 7 it e annso a namnand .i.
150. * cepimus B.
153. ' iuath B. - ceijimus B.
Text III, 150—158. 97
fochloc, macfuir[m]ei?/i , doss, cana, cli, anradh, oWam .i. in moirseisidh — .i. a dul re turcbhail ngrene co mullach nobhiadh a coicrich .uíí. ferunu; 7 aidhidh gach graidh dibh fora ferunn, 7 aigliidh in ollaman^ for ferann in righ noegnaidhfedh; 7 a ndromanna uile re sciaigh nobhiadh ar mullach na tulcha; 7 in ghseth a tuaidh; 7 cloch throthail 7 dealg don sciaigh il-laimh gach fir; 7 rann forin aisdi sea gach fir dibh do ghabhail intib a ndis don righ, 7 in tollam do ghabhail raind rompu ardus 7 siat sum a nsenfeacht iarsin do ghabhail a rand; 7 each do chur a chloichi 7 a delge fo bun na sciach. 7 dia madh iat son badh chintach ann, talumh na tulchi dia slugadh; dia madh é in righ iffi budh cintach, talamh dia slugadh 7 a bhean 7 a mac 7 a each 7 a arm 7 a erriudh 7 a chu. Glamh in msidiirmedh arin coin, glamh in fochloic arin erridh, glamh in duis arin arm, glamh in chanad arin mnai, glamh in chli arin mac, glamh in anradh forin fearunn, glamh in oWaman forin righ.
Is i so in laidh fodheasta: Gaiar robha gaiar rata gaiar fomhuru. gaiar^.
156. Is i so im in eamhain:
Tuscu Iat ingae sin gabhlach cotucsa ingabhlach singae gse ocus gahlach gahlach ecus gai ac riwd gadhrach catiat dobhai.
157. Is i so im in anamhain fodhen: [cf. II, 114]
Nila eg. ilighu lobar dam laides leath nell imseachnasach saigheas.
158. Nsembricht annso: Tene mhor armhothar durlus
mullach mowgacleathan mochlar ngloimtheach olflede Sicuru chochol cungbhus
cruiwd dothleataw comachleiAan barcbhuailteach
155. ^ in noil- ann B. ^ Vgl. StoJces, Three Ir. Glossaries, j^ref.
i xxxvin.
Irische Texte. m. 1. 7
98 Mittelirische Verslehren.
crodh cuile na cerd albuapheall
cleatangadawacli creach liach lointeach* cruth glacanach death liac lupanach
ri suire na seanadh rumamcell
sruth bratha nach sreatlilatanach
sreith biait brondteach sreatbat bualteach^.
159. Ocbtbricht annso: Ingen druth borrdualach
lemneach dremneacb delbacb draigheach donncliopach dalludhech drenanach^ 0 mbuigh lupcoíJílumach
luawnacb lemneach lebrach laiwdreacli lomgipanach lendanach longanach locard lobhormhailgbeacb
bileach braineach brugach bladhacb beawdauach
barranach morcarw moghadhgailbeacb
graidhech guiwech corrach cladach corrnacb. a
160. Secbtbhricht annso:
A domhnaill dobhurlubanigb bodburgbruganaigb bodbur-
medlanaigb oncomraiwd comorgrMganaigh comordidanaigb carad-
grecanaigb abua airimbbrocsalaigb amarmicanaigb aladliacanaigb
aulcba gaill iwdedbudanaigb cuarlubanaigh caladh- grmntragthaigh canadgyecanaigh.
161. Sebricbt annso: [cf. I, 66; II, 88]
Tegb duiwd damaigb dun congaile carrac ruadhfsebracb ratbaighe ratb righ recb Ian ler fetbaig tbefell neir net gnbe gnatbaigbe.
162. Cuicbricbt so .i.
Adruith naballa adcranda icossaib adruitb naballa atfanda fossaid abrecanaigb diuit adord im dronda.
158. * oder lomteach. ^ Die Abteilung der Verse ist in diesem und den folgenden Beispielen unsicher.
159. ' drejwnech (1- drenanach) B.
Text III, 159—169. 99
a druith nahalla senaraigh corra
croma cama fodchossaigli.
163. Ceathairbricht annso:
Ua mesean niííc gobal liathghlas comdme gort icthair aichthe gedglac droindgliearr gobdhubh gallblacb ar bilarlic dabach
ibharghlic aithne.
164. Trebricbt annso:
Lacbtnan uaghol■w^fiaclach gadia guaile cranda cailigb diadh gan damna issed rofircrap afiwe artigbeacbt athighi tiartuaidb cen tarba dobacradh anbas dutaid donatbair da- baidh narigb niradbba rose fir ineitble maissi aitiwd sertbi capaill iarna cor corr o'aplam ca rset natelgiub centerce do sgerded alecni liatblomdai gealg sgiag 1- scian connem concnai iclot ladra lacMnsán.
165. Debricbt annso:
A brollacb sneadacb sreatbar afiacla con arcloicb ailigb atadbgaiw atbolltií^paín amc alcaiw abbi arburd ardaiw asaibb fir.
166. Bricbt fen annso: [cf. II, 21]
Inill dun druimel malmagb feda dian dian^ cuillewd clar. Fin it dona breacbtaibb.
Incipit dona coitcbennaib^.
167. Snamb suadb annso:
Inten beag rolegfeid dorind guib glanbbuidbi focherd faidb oslocb laigb Ion docraib carwbbuide.
168. Imresnach Edaine so:
Bill aicbni fotbruiw* eicb duind imarbagbaigb ollumriaraigb donfaigbtbe togbfaind ictrebtuiwd timarnadbaigb tromoirgiall- igtuaidb trebrianaigb treoraigb
teawnfagbbalaigb toMnairmbiadbaigb isbuaid clerigb cliaraig ceolaigb ceallabranaigb cowgansrianaigh.
169. Fidbcbeallacbt Conrodbai annso:
166. ' Unter d scheint ein punctum delens zu stehen.
167. - I. dona hecoitcheunaib?
7 =
100 Mittelirische Verslehren.
Alem ocata inbairte combirtime
dolind lochlamde nitu infothmamde fiwd fidhchille.
170. Mesgi Romhain so:
A druith cid tai domairb-e datucar duit mnai combuiwghile isintsamradh isaidh tu dosaith donarbhor is dofeor adbhul
inurbhuile.
171. Menmarc Mongan:
Rig ceara cu connacM romeala momhallacht tenm detais dernidhe snaith ghlais ligallat.
172. Sceam scailte so:
Ingean deamaiw druth idoiwnaill oconduihhMná tiwmhí leanaim luch icomraind cuiwdghidh cuibriwd
gratb icaiwlind berla inlomgbaill merga iwmondaill lenga lomraim
luth niuirbriwd mawt iwmearbaill druth cilli cearbaill nícuÍMdgim sincairliwg.
173. Abacbtada so:
Uas cuirri sceitb bruic arbearaib
og druth odhur deoghanac/^í iraaghaid seolanart co snedhaigh.
174. Abacht andso:
Faire dosemiud domsemiwd nochotchuigim nochotghebim.
175. Abacht scailti so:
Ram ease dorighui ardoredhe
176.
|
nocho digni |
nocho dene. |
|
Abhocht cumaisg so: |
|
|
Tallad aulcha |
de astigh oil |
|
rimfear cumtha |
nochorbochoir |
|
Suirghi mall so: |
|
|
Cridi he |
daire cno |
|
ogan é |
pogan do. |
177.
178. Imteact daill isiu ceapaigh so: Conchobhar uacadla cnm muící fiadha arath naba
cuin dorala incara in nuathad duine darburo brighrád briathar
Text III, 170—184. 101
fear aratabhar tirad 7 bro 7 math-
7 fuiwe 7 imfuiwe ce ithe doraith cliathad cniachadh.
179. Berridhi ar rind cbuailli so:
Dal re dibi druth durrlais guaire naw gallbrocc gairi gaill fiacla ciri cleth icurghais daranfot imteact fosdan
gablog imbi crostal craind.
180. Anair imrind scailti so, 7 ni thairis a deredh acht a úWaíb foda:
Lachtnan mac lucllduiJ^d igadra glass cuiliwd arcass geith uball buide bis arabaill mc dongabhaind glaisleith. Is aire nach tairis acbt a siWaih fota: ar deithhir re
deachnaidh scailti; air is coimdes di-sside tairissium 0 fotaib 7
cuimrib, 7 ni hedh di so, acM fota nama.
181. Ban rothan annso: Uaclerigh carbat crm cuirre arcat ar lin \eth fairre fainde fiwde trostbuille bean icoisteacbt ritoirm tuiwde time suile londa illuiwdi
leech ic iarraidh lomma isimi gestal imgera drochbho duiwde
laii' islsech idem iarnesgar uirre esdad mochbhro itir muilli
pistal cuinge cuirre cruime cndnde. tuiwde tuille truime tinde.
182. Gort folidh indso, 7 is la deachnaidh a rearghnus: Dunghal meta uamsel inmsdn
athchailleach iciwteacht idraidh othraidh
duí2ghal duiwe icnuc icrec aanma arechtaibh
uradh buidhe arbrat gamna glac duibgealtaig gortaigh.
183. Ai idhan so, 7 Cend Ghegain dos roine:
Amc . h . cuind cealla dochabair. aghlec imthuiwd ateanga tamhaiw. amc Í cuiwd acrithri imchealla arighthi gearra glassa gadhair.
184. Dian cona duauaib annso; 7 Laidhgnen scolaigi do Laighnibh doroine dona lochtaibh, robai ac slat a tighi 7 ic ithi a codach arain 7 immi:
102 Mittelirische Verslehren.
Mor indi anboch borb ladrandacht donabiblochtaibh rochiar- chuarcrap cremsetar dam am bit in cuadh
cowgergoibfiaclaib ichtair ic trenrotrecbtaiw riactaii* am bit inambruur.
185. Laidh frecuairc annso:
A dhiripi talmliuw ic tecbidh brecoigi abean cowaillsin duibeogaiwg achoss copoigi aluirgni feadoigi ar feoraiwd.
186. Tedmleoda amiso: Amhairbhtbene mongtbigbi mbiwchuile
asalchide siwncbaidhe salachluim imarith gadaidhe imcleacaire abrataire iwbecuidhi iwgataile iwcetaile rigataile nichetaile iwlataile iwdleacaile apaidbe acaite auachlaim.
187. Imus forosnudb annso: [cf. II, 24]
Fedhaidb uaib soir fotuaid iwmuir mbuaidh mhilach adhbha ron riabach ran rogbab muir Ian b'nadh.
188. Deh'nlaide la dicetal annso:
A beand imle bruit darbroiwd nibalbduine abean drutb indabaig adaill charwmuighi agerriwgni gam/maighi galair.
189. Toasgadh segsa innso: A mselscolb domeasair
aeglas craind acbacc cuirre uidbri etighe
A eoin rendossaibb
afeartais abraiud bicire abreassail.
190. iEnfoclach fodben annso: Ailandaiw alair mall
aletbcboss geidh aglais cbam fogair gall.
191. Toirrcbeas Seastain so:
A bui scandail ascian espa acbearc us acbosegra.
192. A rose rere so: [cf. II, 89]
Isbert m'm na dentar icuib cuilbir nobiwdsiu nathall. salann araran ganim cocnamaibb cind ismewand rosec feoil ar mhuiwtm marseacas ruse imcrand.
I
Text III, 185—200. 103
193. Bricht nBLÍIirach. Nede so: A mc duir daill iffirwd athigaill argrapaiwg argairdi dogibai»* agheoidh iarnaghabail afeoil tarra toghain a ithi imil edaigh. a ibhregaigh britain.
194. Gair gaill so: Drutb dala deredh liathroide forluth colpa saillighi itir dasaith caith chaillighi cac na>2druth.
195. Debhidhi airend so: Ri ele Guin teid imach sluaighedhach nithora amuicli iseslan righbardaw.
196. Deibhidhi aireand chorranach so: Alius de isinlo the conaire dablia- do ingalar f^lgbalar fonaidhe.
197. Eisce ferís^ so: A ui cumd
acossa daimh adhrochfir dana aghob ingair ganglam gangi'ada adiabail omda ibis inliwd acongna cliabaigh achind dochnama
198. Gobhal imaimd deiud for ardchassbairdni so: Adallain doburtbanaig digraidhib
a camaiii crmlamaigb cowfacmandaigh cuaranaigh a phitigh phaitigh phiananaigh.
athiaghanaigh etigh aitigh uarlamhaigh.
199. Meallgal filedh so:
. . . caerach corraigbi duibhi teraumtha muilt hea,ca,ireacM . . . buide brenulcha buic. K 200. Suainem domhunghuirt so:
■b^ Adomhunghoirt . . .
^^H adrond geoid
^^^ ageam dubgorm dembain
abachlaigh baia im mbrait a bhel cailligi caiche
197. ^ Daruber .i. firesca.
]04 Mittelirische Verslehren.
aconadhmairt cicaraigh nach can ceol isiwcamhair acossa croma creabhair acrMachaidhi leanaim laic nirleasaighis ínsaithí.
201. Mesce Draigin mc Dorndorbiedh so:
Goll gobra grech muice mairbe aromna mendan ac deol gabair
gaide gotan
goll gabrra gort fosaigh fear mara tradhna cocossaibh clamha
ar cnocan.
202. Dutbracht Mogha Ruith do Simon so: Adregaiw derg diultadaig adiultadh diabealltaiw arbn'gbeí^ adbecnairecb idurrwn bhis doghob gercaide igul tis idcurrnd dub dreandtaide dreadanach
teist dober cu arad ort tu labor olcc eltaide edranacb.
203. Ettal seisidacb Cruitheantuatb inso i cloich Locha Comru:
Gilla padraig plagh mellghaile nocowhuair slan troid seanmaire tlam dotharr agmuilt fidhnaigi
cisdi nach roichei foglaidi adarc bo rodraide cornaire isti ibraighi.
204. Slat airb-n annso:
Find ua segda sud sro« gam^na arguiw iwghill noconfuil maitb awn anall isamhuigh carr imhi fuil find.
205. Cuanairt corranacb Conri inso:
Nocogairei amherughudh itir musgraidhe iscsemrige noc/iowuarus agealughudh consirm csewebuide cirmure
nococosmail aclothaigbe ris nacliara icarnciarraide robhean robean mor do suaidh sochaidhe
rearm niarnaighi nidlaigbe.
206. Is fissidh, caide dethbir etir soss 7 segda 7 aircetul. Ni: 8ensilla& i sos, am ata:
Dan dian sal srian
202. * Unter b em punctum delens?
Text III, 201—210. 105
dian dos sliabh sos SOS slan doss dan dian.
207. Da sillaih i segdha, am ata:
Daire debe braine blede briatar berla seghda snaide
snaithi sene tene tuigbe buidi bili cuire caire
duille daire debhe blede braine.
208. Trethsill- in tairchetal, arn ata:
Aaircedal omcneatadh daircepadh drornpheaccadh glancisdeacb gothleasgach eacblascach omtreasadh dronchestadh dairchepadh sraitige secaigi
Itaintighe tredaighi sedaige senpeccadh barrthagar birchogad ilcodach aircheiail.
209. Is fissidh, caide dethbir itir duain 7 tririg. Ni: Duan .i. da anadh inte, affi ata:
RÍ taliwne tuile mara mandur dambi treas igtuiwd
allud fombit desa druing duiwe luchair Isech colli cul cassbhuidhi darbrat longan ri duile ri drongan áxáná tealgudarmimchassdamadcomfearg gnuisghastaroderginri.
210. Trireach .i. tre-arech, tri airigbthe inti .i. ainm 7 uss 7 slondudh^ 7 domnus, affi ata:
Cara damh acill dacheallog conroiesidh. pianan imhi corca fasaigh cianan donadesibb .i. uss andsin.
[B. of Ballym. 299'', 19. Lanseir .i. corob ainm 7 uss 7 domgbnas inti, ut dixit ^ ua Derglega:
Mucarasa acill dachellog madail daib dofesid pianaw imbi corca fasaigh cianaw donadesibb.] Finit.
210. * 7 slondudh wohl Glosse zu 7 uss. ^ dr- B.
106 Mittelirische Verslehren.
IV.
[LL 38 % 19 ff.] Cellach htia Ruan cecinit:
Sluindfet duib dagaisti iwdana bid diglaim ratba. docaicb
etirisel 7 uasal corrabat icluasaib caich.
Setrad fata ferr afegad aiste drumcbla dana demini.
rind airchetail rabui riagla gabait nacliara dechem. 5. Setrad ngarit gres sser sorcha suairc datb.
nifuil conanmain nacb molta romtba aratb.
INrannaigecbt menmacb mór. assinto for engacb uar.
fegaid marata aseb iscsem dodenam na nduan.
INrawnaigecbt bee bulid. canmangairecbt canmebail 10. itaba sund cosaigid^ iwairib daua dremaig.
Dechnad mor atmillsi alaide. uasindse gilgne.
cante ria nidanside aiste isferr inhere.
Letbdecbnad lugbairt cra?id cumra nisseb selba.
andsaiw nilaiste molabra aiste amra. 15. ISaisti rathmar corrind. iseicsiu atblam indlim.
bagaim conid bairdni hind. debidi alaiwd imrind.
Debide scailte uascel. nibiside nad atbgen.
issbiseo i?^zdaiste blaitb brass iwngnatbaigtber iwsenchass.
Aiste uallacb acwm nibord aicnid immabtbaig. 20 maisse cecbraiwd réil rigí^ní ^addeínmiding milbriatbraig.
S.. in^ sebaicc so sluindebtbair ro sia liru fimgaire.
tent- bmsa duas nigó. do cbnuass nacno cumraide.
Cassbairnwe cbumaide isbrass marnosbiwnige.
nococboir acammfige dar cend noir issindile. 25. Anamaií^ irdairc uasal inslonnod.
nisdenand duine uile acbt ollom.
ISiatsain ardaiste indana fognasnalláide. narloíg.
do dia bermait buide armberla ciaduiwe. segda nacbsloind . S.
* Uher c ein Punkt.
^ rigni unit dem Zeichen fur n iiber g.
^ I. Snam,
Erláiiterungen. Kai>. 1. Zii den Texteii.
I.
Der erste Text bringt die Metra der Bardendichtung (hairdne, fem.). Sie bildeii einen verháltnissmássig jungen Be- standteil der irischen Dichtung; sie sind núacnitJm (I, 68 H) oder oigreda (B^) und von Vertretern der neueren Wissenschaft (núalitridi) erfunden. Die Gedichte der Barden haben daher keinen gesetzlich fixierten Preis; dieser hángt lediglich von der Kunstfertigkeit des Dichters und von der Freigebigkeit des Be- stellers ab (I, 68). Die Barden (d. h. etwa Bankelsauger) waren im irischen Mittelalter von den studierten filid gering geacbtet; ihre Dichtung ist ohne gehorigen Bau (cen tomus tecJdai I, 4); auch versehen sie kein eigentliches Amt (ni frithgnat l, 3). Deshalb haben sie nur auf den halben 'Ehrenpreis' (enedand) des fdi Anspruch^ (I, 3; II, 90),
Es giebt zwei Klassen von Barden, soerhaird und doerhaird, die je wieder in 8 Stufen eingetheilt werden. Die Nam en der soerhaird sind, von der hochsten Stufe angefangen:
1. rigbard I, 2. 57 (B). 67 (B), auch ollam hairdne ge- nannt I, 12; I, 57 (H). 67 (H. B^'); II, 40. 79;
2. anridh hairdne I, 2 (H. B^), ansridh hairdne I, 67 (H)- anradhhhard I, 2 (B), anrathhard I, 67 (B''), anrudli I, 67 (B); Gen. ansrutha I, 13 (H), anrotha (B^), ánruda II, 40 (L), an- rutJia (B).
3. srtith di aill I, 2 (H), sruth de aill II, 44, sruth d^aill I, 2. 67 (B).
4. tigertibard I, 2. 67; II, 46.
* Der 'Ehrenpreis' der filid war das Doppelte des Preises der ihnen zustehenden Dichtungsart; s. B. 306 a, 35,
108 Mittelirische Verslehren.
5. admall I, 2 (H. B^), I, 67 (H), II, 52, adhmallbJiard
I, 67 (B), admuUhard I, 2 (B); Gen. admaill (adnuall B)
II, 58.
6. tuathhard I, 2. 67; II, 59.
7. &d&ayíí I, 2. 67; II, 66.
8. &aríí awe I, 2, &ay(i aiwe I, 67 (B^).
Der hard dne ist kein ausubender Barde, sondern hat den Bardengrad nur von seinen Vorfahren ererbt; denn ein Grad geht vom Grossvater bis zum Urenkel nicbt verloren (I, 2). Die iibrigen Barden haben jeder eine bestimmte Klasse von Metren als Eigentum (ruidles, dilesaisfe); zwar darf jede hohere Stufe die Metra der tiefern anwenden, aber nicht umgekehrt. Die Metra verteilen sich folgendermassen auf die Bardenstufen: der righard hat "als Eigentum die nathhairdni , d. h. die 6 Arten von dechnad; darunter ist dechnad mór das vornehmste und wird clethi do aistih na hair dne genannt (I, 6); ferner eignet ihm sétnad (sétrad) mór und hec. Der anruth hairdne hat 2 Arten ollhairdne. Der sruth di aill hat die cashairdne. Der tigernbard die duanhairdni, bestehend in duan fadesin, dtian chenelach, for duan, taebchassad, tulchassad und sreth- hairdne. Diese 4 ersten Klassen von Metren werden als Haupt- teile der Bardendichtung (primfodla) bezeichnet (I, 4). Der admall hat die 7 Metra hairdne fadessin, bloghairdne, hrec- hairdne^, snedhairdne, semhairdne, imardhairdne , rathnuall hairdne. Der tuathhard hat die verschiedenen Arten von randaigecht mit segda und treochair. Der hobard endlich hat die verschiedenen dehide nebst dechuhaid fota und garit.
Dieser Traktat iiber die Bardenmetrik ist darum wert- voll, weil er nicht nur die Beispiele giebt, sondern auch Regeln iiber den metrischenBau^. Wenn wir diese Regeln auch grossen-
* Dieses Metrum ist auch I, 67 aufgezahlt, fehlt aber hinter I, 28 sowohl in H als in B; dagegen ist das Beispiel in B^ 28^ und in II, 54 erhalten.
^ Die hier und da abweichenden Erlauterungen in Ba scheinen mir nicht auf alterer Dberlieferung zu bernhen, sondern auf Grand der — zum Teil verderbten — Beispiele gegeben zu sein.
Erláuterungen. 1. Zu den Texten. 109
teils aus den Beispielen abstrahieren konnten, so ist doch von Belang, zu wissen, was dem irischen Dichter als das Weseatliche erschien. Die Regelu beziehen sich durchaus auf die Silben- zahl der Verse und auf die Versausgánge. Dies zeigt, dass die- jenigen im Uurecht sind, welche den Tonfall im Innern der Verse als fiir die irische Rhythmik wesentlich anselien.
Haben die Lieder der Barden, wie bemerkt, keine festen Preise, so siud dagegeii die Preise normiert, wenn die Barden- metra 'nacb dem wahxeu Gesetz der Wisseuschaft' (<«»• firdligud na h-ecsi I, 68), d. h. vom fill angewendet werden. Die Preise sind danu gleich der Hálfte der fiir die primaisti, d. L fiir die speziellen Metra der filid (s. II), angesetzten (I, 68; II, 90). Dazu stimmt die — etwas corrupte — Preisliste B 306% 38 ff.:
Log aisti bairdwe inso. Coig bai cacA dechnadha, cac^ etuada uil aill. Dia boin la samhaisc ar uill. Eacb da bho ar casbairdwi. Bid bo ar .uíí. (I. ui.) bairdm& duaine. Dantair ind- loig ar bairdwi fesin. Ellaigh samaisc ar rannaigheacht. Ritb raidh (?) dairt a[r] debliidhe ndron.
Also der Preis fiir dechnad und setnad sind 5 Milchkiihe. Fiir oU(l)airdne) 2 Milchkiihe und eine samaisc (Farse in ihrem dritten Jahr). Fiir casbairdne ein Pferd im Wert von 2 Milch- kiihen. Fiir duanbairdne eine Milchkuh. Fiir hairdne fadesin etc. eine trachtige Kuh. Fiir randaigecht eine samaisc. Fiir dehide eine dairt (j linger e Farse). Vgl. unten die Preise der fili- Gedichte.
Eine Liste (a) der doerbaird geben H und B I, 2. Ausser- dem fiigt B I, 67 eine Aufzahlung der doerbaird nebst den ihnen zukommenden Dichtungsarten ein (b), die sich ungefahr gleichlautend B II, 135 wiederfindet (c). Die Reihenfolge der Stufen ist in den drei Texten nicht ganz iibereinstimmend; ich halte mich im Folgenden an die Liste b:
1. cidbard a b c; Metrum: catliair cJiorr (corr) b c.
2. srutbard H a, srubard Babe; Metrum: claigneach edlnifh b, cloicnech edhluith c.
3. drisiuc H a, drissic B a, drisbard b c; Metrum: did- sada h, dulsa c.
110 Mittelirische Verslehren.
4. cromluatha a,\> (luatha c); Metrum: draidneachh, draidh- neach c.
5. sirti ui K Si, sertJm B a, serthiu h, sirthu c; Metrum: nisaidim b, nisaigim c.
6. rindaid a, rindaigh b, rintaich c;^ Metrum: ressach b, imresnach c.
7. Zon^&arcZabc; Metrum: lineach lobar h, linech (loirge) c.
8. &ari? ior^fe a, hard loirgi b ('Barde der Gescblechts- nachfolge') hat kein Metrum; vgl. den hard áne, oben p. 108.
Ausser den Bardenmetren enthalt Text I eiue Besprechung der Versfiisse (deach), s. Kap. 2.
II.
Der zweite Text hat den ersten, was die Beispiele betrifft, vollstandig in sich aufgenommen, abgesehen von wenigen un- wesentlichen Aenderungen, Er geht auf eine altere Hand- schrift zuriick als die, von der H und B I sich herleiten; denn die erwahnte Liicke hinter I, 28 war darin nicht vorhandeii. Am nachsten steht ihm B'* I, in welchem dasselbe Beispiel von lethmihasc an die deach angehangt ist (69 = II, 89). Text II ist ein Lehrbuch fiir den fili, den gelehrten Dichter, und scheint aus ziemlich verschiedenen Stiicken zusammengeschweisst. Be- sprochen hat ihn Eugene O'Curry in den Manners and Customs of the Ancient Irish II, 171 ff. nach Handschr. B. Doch wird er dort fálschhch als ein Bestandteil des Leahhar OUamhan bezeichnet, indem er nur zufallig in B auf dieses folgt; denn in H. 2. 16 (Trin. College), col. 500 ff. steht das Leahhar OUamhan ohne den metriscben Traktat^.
Untersuchen wir den Text auf seine verschiedenen Bestand- teile, so lost sich zunachst die Einleitung von dem iibrigen ab. Sie konnte eine Erweiterung der Einleitung I, 1 sein und also
^ Vgl. Cormac, s. v. rinntaid, und O'Clery, s. v. rionnaidh. - Ich ersehe dies aus einer Abschrift des betreffenden Abschnittes, welche Robert Atkinson mir zuzusenden die Giite hatte.
Erláuterungen. 1. Zu den Texten. Ill
immerliin seit friilier Zoit vor clcm folgeudon Texte gestaiulen haben. Deutlich hysterogen ist dagegen der Schluss von 132 an. Er liandelt zunáchst von den unteren Gradon der filid, die nirgends im Texte erwáhnt werden; sodann von den doerhaird, die hier iiichts zu suchen haben. Demnach gehoren auch die folgendea Absclinitte einer spátern AufUguug an. Wie viel da- von in Handschr. L enthalten war, lásst sich nicht mehr be- stimmen, da sie nach den ersten Zeilen abbricht.
Aber auch mitten im Text findet sich ein spáteres Ein- schiebseP, námlich Absclinitt 110—112. Abschnitt 110 bringt eine andere Erklarung der cethri srotha déc (vgl. 99) als die kurz vorher (101) gegebene. Darnach waren die 'vierzehn Fliisse': 'Zucht und Ehrbarkeit, Chrouistik und Genealogie, die Zauber immas und diclietal, das Metrum anamain und Recbt- sprechuug und der Zauber tenmlaida und das Meer der Lehre und Reinheit der Hand und Reinheit der Ehe und Reinheit des Mundes und Reinbeit des Lernens'. Aber tenmlaida, immas forosnai uud dichefal do chennaih gehoren nach 91 nicht in dieses zehute Lelirjahr, sondern iu das acbte, anderseits die anamain nacb 113 erst in das elfte. Der Abschnitt stimmt also nicht zu seiner Umgebung. Er klingt an das Zitat an, das O'Curry (Led. on the manuscript materials etc., p. 462) aus H. 2. 15 (Trin. Coll.), p. 85 beibringt, wonach der ollam sich ausweisen muss iiber idlina fodliluma ocus idhna heóil ocus idhna láime ocus lanamnuis ocus idhna innracuis ar ghait ocus hrait ocus indlighidh, ocus idhna chuirp, na roihh acht aen hséitig lais; ar adhalair tre coihUghi ciabhair'^. Ebenso un- passend und abgerissen ist die Aufzahlung der drei JDe Demand und ihres Haushaltes 111. Die beidon Abschnitte 110 und 111 fiuden sich selbstandig im Buch von Leinster, p. 30*^ unten (Faks.) ; offenbar hat sie ein Spaterer wegen des Ausdrucks cethri srotha dec hier eingefiigt.
* Ich sehe ab von dem Einschub einzelner Beispiele, die sich etwa die eine oder die andere Handschrift gestattet hat. - Vgl. O'Dav. 63, s. v. ciahar.
112 Mittelirische Verslehren.
Endlich 112 fiihrt als die drei iiania ('Hohlen'?^) Aa^ollam auf: erstens 'die 12 Teile der Dichtkunst' (eben unsern Text II), zweitens die oben besprocbenen 'vierzehn Fliisse' und dritteus als die zehn cerda comdire eine etwas kiirzere Reilie der fdi-Bich.- tungen, als sie unser Text bietet. Wir kommen auf letztere sofort zuriick. Es ist also eine Zusammenstellung dreier verschiedener Quellen, in denen die Erfordernisse der oZfom-Wiirde abweichend gefasst wareii, und von welchen nur die eine der Text II ist.
Das Corpus, das nach Ausscheidung dieser Teile iibrig bleibt, diirfte selbst erst allmahlich angewachsen sein. Die verbreitetste tJberlieferung kennt 7 Stulen des fdP, die z. B. B 296 '^, 12 ff. erwahnt werden: Uu. sunt gradus poematis. Seacht ngradha filedJi:
Ollamh, anradh iarna fis, cli, cano gen ceass, doss, macfuirmecí^, maith a miadh, focloc fial rofeas. Auch das Gedicht iiber das Gefolge der fiUd B 332 ^ 50 ff. nennt nur dieselben 7 Namen. Diesen 7 Stufen ent- sprechen 7 Klassen von Metren^ und zwar gebort anamain dem ollam, nath dem anruth, anair dem cU, emain dem cano (cana), laid dem doss, setrad (setnad) nebst sainemain (se- namain) dem niacfuirmid, dian dem fochloc(an). Ja selbst das Preisverzeichnis, das II, 93 unter dem Titel reicne rosca- dacJi als Anweisung (des Athirne) an Amorgen (Amairgen) zitiert wird, erwabnt nur die Preise fiir die genannten 7 Dich- tungen. Es sind die folgenden:
Eine samaiscim dian; eine tracbtige Kub fiir setrad ( setnad )\ eine Milchkub mit vollem Ertrag fiir laid; ein Pferd im Werte
^ Der Ausdruck ist vielleicht mit Riicksicht auf die Etymologic ollam .i. oil a úaim gewáhlt (Corm.. s. v. ollamh).
^ s. d'Arbois de Jubainville, Introduction a l'étude de la littérature celtique, p. 322 ff. Er zeigt (p. 328\ dass Cormacs Glossar (s. v. doss) nur 6 Grade zu kenneu scheint, da der fochloc nach einem Jahre gleich zum doss aufriickt.
* Vgl. z. B. B. 328 b, 20, wo als die secht n-alta huad aufgezahlt werden: anamain, nath, anair, eamhain, laid, setrudh soinemain, dian cona nduanaib.
Erláutcrungen. 1. Zu den Texten. 113
von 2 Kiihen fiir emain; 4 Kiihe fiir anair; 5 Kiihc fur nath (mór); ein Wagen im Wert einer Sklaviu fiir anamain'^.
Die áltere Anschauung war also vermutlich, class der fili nach einem Studium von 7 Jahren die Stufenleiter durcli- schritten hatte und zur obersten Wiirde befáhigt war^. Und es mag schon fiir diese siebenjáhrige Lehrzeit Lohrbiicher oder Leitfáden gegeben haben; derart konnten etwa die álteren cerda 'artes' geweseu seiu, deren Studium II, 121 dem ollam im 12. Jahre anempfohlen wird.
Eine Erweiterung erfuhr das Pensum des fiU in einem Leitfaden, den ich nur aus dem eingeschobenen Abschnitt II, 112 keune. Er scbeint den Titel deicli cercla comdire gefúhrt zii haben imd záhlte 10 Klassen von Dichtungen auf: 1. diana, 2. setrotha, 3. laida, 4. emna, 5. anairi, 6. natha anruith, 7. hrosnacJia suad, 8. focliairich (foichirich B) admolta, 9. setnatha (sednadha B) suad, 10. anamna ollaman. Die ersten sechs bis zu den natha, den Dicbtungen des anruth, stimmen mit den obigen iiberein; aber vor den anamna sind drei weitere Klassen eingescboben. Die hrosnadia siiad (s. II, 32 íf.) sind unser Text I; es werden damit die Bardenmetren in das Pen- sum des fili aufgenommen. Die fochairich admolta sind die 4 Dichtungen, die in II, 95 ff. als fochairich eicsi aufgefiihrt sind. Endlich die setnatha suad entsprechen den sennatha
^ Ein zweites, mehr spezialisiertes Preisverzeichnis der fili-'Dich.- tungen steht B 306 a, 14 if. ; es ist aber bis zur Unverstandlichkeit ver- derbt. Darnacb erhalt der fili z. B. fur setrad eine trachtige Kuh, aber fur sainemain nur eine samaisc; fiir natli mór 5 Kiihe, aber fiir natli lee nur die Halfte; fiir anamain einen Wagen im Wert einer Sklavin Oder 10 Kiihe, aber fiir die 'viergliederige anamain'' 7 Sklavinnen.
■^ Freilich das Ami des ollam, d. h. des obersten Vorstehers der fiUd, konnte er wohl nur antreten, wenn der bisherige ollam gestorben war; dies sehen wir aus der Imaceallam in da suad, wo nach dem Tode des ollam Adna sein Sohn Nede und Ferchertne um die ollamnacht streiten. Es ist aber uberhaupt unsicher , wie viele von den An- gaben unserer Texte wirklichen sozialen Verhaltnissen entsprachen, wie viele nur der Theorie angehorten.
Irische Texte. HI. 1. 8
114: Mittelirische Vcrslehren.
segfair^ II, 99 £f., rl. h, clen etwas kiinstliclieren Strophen, wclclie die Namen luasc und eoehraid fiihren. Vielleicht darf man aus ihrem Fehlen in den álteren Listen der Metra schliessen, dass diese Strophenformen erst verháltnismássig spat in der irischen Poesie Eingang gefunden haben. Vermutlich waren diese 10 Klassen auf ein Studium von 10 Jahren verteilt.
Unser Text II geht noch einen Schritt weiter, indem er als achten Teil die feschomarca filed (II, 91 ff.) einschiebt und am Schlusse die roclietla anfiigt, so dass damit die Abteilungen des Pensums und die Lehrjaliro des fili die Zahl 12 erreiclien. Er diirfte direkt aus den deich cerda comdire hervorgegangen sein^. In Abschnitt II, 137, der nur in B erhalten ist, wer- den als die 'Personen' des zwolfteiligen Textes die beriihmte- sten Dichter der Vorzeit genannt: Coirpre mac Etnai, Ai mac OUomaiu, Athairne ailgesacb, Amairgin, Feircertne, Aed, Senca mac Ailella, Find ua Baiscne, Muine eicis, Dubthach macu- Lugair, Sencan Toirpeist, Cobthach mac Srergaile. Wenn da- mit gesagt sein soil, dass jeder derselben einen Teil verfasste, so widerspricht dem Absclmitt II, 1, wonach schon Athirne seinem Schiiler Amorgen (Amairgen) die 12 Teile aufgezáhlt haben soil. Cobthach ros-atmiidh ('liberlieferte sie'?), heisst es weiter, und hinterliess sie vollstándig nur dem Flann mac Domnaill; dieser sclirieb sie fiir seinen Schiiler Flanu mac Bairdine oder Bardain aus Schottland auf dessen Bitte nieder. tJber die letzteren Dichter ist mir nichts bekannt, und ich kann daher nicht bestimmen, ob dieser Notiz etwas Historiscbes zu Grunde liegt.
Ob mit der Vermehrung der Lehrjabre aucb neue Stufen der filid geschaffen werden sollten, ist mindestens nicht sicher. Zwar O'Curry und nach ihm d'Arbois de Jubainville (a. a. 0.) fassen in hrosnacha suad, fescJiomarca filed, fochairich eicse,' sennatJia segtair II, 1 die Genitive siiad, filed, eicse, segfair
* Die drei Namen setnath (setnad), setracl und sennath sind in" unsern Texten in vollige Verwirrung geraten.
^ Vielleicht weist auf enge Zusammengehorigkeit beider Texte der J Gen. anruith II, 1 und 112, wáhrend dieser Kasus in der Eardenlehre- anrutha oder iilinlich lautet (s. oben, S. 107). '
Erláiiterimgen. 1. Zu den Texten. 115
als neue Namen der filid, wozu allerdings die andern Bezeich- nungeu wie nathhretha anruith etc. einladen. Aber eicse ist niclit der Genitiv von cces, wie sie annehmen, sondern von écse 'Wissenschaft'; dies zeigt das Sclilussgediclit II, 131 mit fochairich na li-écse. So wird auch in den deich cercla c. der Ausdruck fochairicli admolta den Geuitiv von admolad 'Preis' enthalten, und das zweimalige suad in hrosnacha suad und setnatJia suad scliliesst hier von vornherein die Annahme aus, dass verschiedene Dichtergrade bezeichnet wiirden. Sollten neue Stufen angesetzt werden, so hátte wohl der Verfasser von II den hochsteu Titel, oUam, in das zwolfte und uicht schon in das elfte LeLrjahr gesetzt. Vielmehr werden wir in sui fili segtar nui' allgemeine Bezeichnungen des studierenden Dichters zu sehen haben, und die 6 letzten Lehrjahre dienen lediglich dazu, den anruth zum oUani heranzubilden. So hat die Sache auch der Appendix, der sich voUig an Text II anlehnt^ ge- fasst; er schreiht die Dichtungen, die im 8. bis 12. Jahre er- lernt werden, schlechtweg dem ollam zu (s. u.).
Der Text II giebt aber nicht nur die Versmasse, sondern das voile Pensum, das der Dichterlehrling in jedem Jahre zu bewaltigen hat. Leider zitiert er dagegen von den Gedichten nur die Beispiele, ohne Regeln iiber ihreu Bau zu bringen, was gerade bei diesem Texte ganz besonders erwiinscht ware. Das Pensum des fili gestaltet sich damach folgendermassen:
1. Jahr (II, 2 ff.), Pensum des focMoc(an): 50 Ogam, darunter cert-ogam; der grammatische Traktat airacept^ na ii-écsme 'Vor-Aufgabe der Studenten' nebst seinem brolacJi (Prolog) und den reimmenna (etwa 'Flexion') genannten Ab- schnitten. Femer 20 dréclit 'Teile'. Die Bedeutung dieses Wortes ist mir nicht sicher. Es werden bis zum Ende des 6. Jahres im Ganzen 270 dréclit gelernt. O'Davoren erklart drechfa p. 72 (vgl. p. 164) als duana no laide y roscada;
* Nur spriclit er, wie die cleich cerda c, von focharaig admolta (nicht eicse); vielleicht fand sich diese Bezeichming noch in alteren Redaktionen von Text II.
^ s. Atkinson, Inhaltsverzeichnis des Booh of Ballymote, p. 14i>.
8*
115 Mittelirische Verslehren.
diese Bedeutung ist hier unstatthaft, da die poetischeu Teile des Pensums immer besonders aufgefiihrt werden. Den Aus- druck a diiaraih drecJit iibersetzt O'Davoreu ib. (s. v. diiar) mit ar iniad na focid hit aigi 'wegen der Menge der Worter, die er hat'; man konnte hiernach an 'Vokabeln' denken. O'Curry (a. 0.) giebt dréclit mit 'tales' wicder; dies ist nur zulassig, wenn die foscela gemeint sein sollen; denn die prímscéla lernt der fíli erst im 8. Jabre (II, 91)^. SoUte etwa drécht bier juristiscbe Formebi bezeicbnen? Docb miisste eine solche Be- deutung erst ander warts belegt sein. Die metriscbe Aufgabe des ersten Jahres endlicb bestebt in 6 dian.
2. Jabr (II, 9 ff.), Pensum des macfuirmid: 50 Ogam, darunter ogam uird: grammatiscb: 6 Teile der 'Aufgaben der Dicbtkunst'; 30 dréclit; metriscb: 10 setrod (setrad) nebst senamain (sainemain) und snaithe senamna (saineamna), II, I als mémacli macfuirmida bezeicbnet.
3. Jabr (II, 12 ff.), Pensum des doss: 50 Ogam, darunter ébadach ilniain; grammatiscb: die 6 andern Teile der 'Aufgaben der Dicbtkunst'; 40 drécJit; metriscb: 16 laid, II, 1 als dron- cerddacJi (droncerda) duissi (duis) bezeicbnet.
4. Jabr (II, 18 ff.), Pensum des cana: 50 drécht; die hretha nemid^; metriscb: 20 emain, II, 1 als cuairfretJia canat bezeicbnet.
5. Jabr (II, 21 ff.), Pensum des cU: 60 drecJit; metriscb: 30 anair, II, 1 als cintecha dice (clíí) bezeicbnet; ferner die iarmherla, d. b. die unbetonten Worter, die fUr die Allitteration nicbt mitzablen.
6. Jabr (II, 25 ff.), Pensum des anruth: lOdrécM; metriscb: 24^ nath mor und 24^ nath lee, II, 1 als nailer etha anruith
' Die Vorrede zum Senchus Mor (Anc. Laws of Ireland I, 44 f.) verlangt in der That, dass alle Dichtergrade Erzahlungen im Besitz haben sollen. Aber diese Vorrede ist jung und steht in keiner Bezie- hung zu unserm Text.
2 Leider noch nicht publiziert.
" In L in 80 verschrieben ; vgl. das Schlussgedicht II, 131 und den Appendix.
Erláuterungen. 1. Zu den Texteii. 117
(adhretlia anraidh) bezeichnet. Feruer die 'Spraclie der Dich- ter', d. h. die dunkle, rátselhaftc Ausdrucksweise, wie sie z. B. in der Imaccallam in da suad vorkommt (vgl. B 326^ 7 fip.).
7. Jahr (II, 32 ff.): hrosnacha suad A. hairdne na m-hard, 'die Bardenmetra', unser Text I; sie sollen 50 Unter- abteilungeD haben^.
8. Jahr (II, 91 ff.): feschomarca filed, bestehend in 1. dtiiU berla (mir unbekannt, nach O'Curry 'Prosodie'); als Beispiel wird zitiert (II, 92) duil oder duili von Druim Cett[a]. 2. Clethchor coem 'liebliche Balkensetzung', ein dunkler Spruch, der wobl beim Hausbau verwendet wurde; er beginnt mit einer Anrufung der beriihmten Festballe tech middmarta in Tara (II, 94). 3. Beicne roscadach, ein poetisches Preisverzeichnis der fiU- Dichtungen, an Amor gen (Amairgen) gerichtet (II, 93; s. o. S. 112). 4. (Zauber-)Lieder: tenmlaida, immas forosnai und dicJietal do chennaib na tuaithe; sie werden nicht angefiihrt. 5. DinnsencJms (Herkunft der irischen Ortsnameu) und die iibrigen Haupterzáhlungen (prímscéla) Irlands, sie darzulegen den FUrsten und Háuptlingen und Edelleuten. Denn ohne sie ist der fili nicht vollstándig; wie der Dichter gesagt bat: 'Nichts Gutes ist ein Lager obne Fiirsten, nichts Gutes ein fili obne Erzáblungen, nichts Gutes eiu Mádchen, wenn es nicht ziicbtig ist, nicbt gut der Verstand dessen, der nicbt studiert'.
9. Jahr (II, 95 £f.): Die tJberscbrift fehlt in beiden Hand- schriften; ob das ganzePensum erbalten ist, bleibt daber zweifel- haft. Erwábnt werden nur: die 'vier strablenden Hauptteile', genannt fochairich éicse, Sie besteben aus 4 cétnad, d. i. wobl cét-nath 'erster Spruch', 'Eroffnungslied': 1. Cétnad eines Bier- hauses (Trinkhalle) , ein ziemlich dunkles und verderbtes Gebet, in welchem icb keine Beziebung auf das cuírmthech entdecken kann. (Jber die Kraft dieses Sprucbes wird bemerkt: 'Folgendes sind die Gnadenwirkungen des obigen Gebetes. Man
* In der vorliegenden Fassung kommen beide Texte (I und II) nicht ganz bis auf 50, wenigstens wenn man die deach nicbt mitzablt,
118 Mittelirische Verslehren.
biauclit es zur Erkundung eines Diebstahls, d. h. man singt es dui'ch die rechte Faust auf die Spur des gestohlenen Tieres, oder auf die Spur des Diebes, falls das Vieh tot ist^. Uud zwar siugt man es dreimal auf die eine oder die andere (Spur). Wenu man aber die Spur nicbt findet, singt man es durch die rechte Faust. Und man schlaft darauf; und im Schlafe wird einem der Mann, der es wegfiihrt, gezeigt und deutlicb gekennzeicbnet. — Eine andere Gnadenwirkung: Man legt cs^ in die rechte Handflacho und bestreicht damit den croichet (Rumpf?) des Pferdes, bevor man es besteigt. Und das Pferd wird nicht geworfen werden (nicht stiirzen?), und der Mann wird nicht abgeworfen und nicbt verwundet werden'.
2. Cétnad eines neuen Hauses; mir fast ganz unverstand- licb. 3. Cétnad eines Rittes; ein kurzer Bittspruch an Gottes Sohn um Fiibrung auf dem Woge. 4. Cétnad des Lebensalters, das verstandlichste dieser Gedichte; ein Gebet um langes Leben, worin unter anderm 'die sieben Tochter des Meeres, welche den Faden der langlebenden Sohne bildeten', angerufen werden.
10. Jabr (II, 99—109): 40 sénnath^ d. h. 15 luasc und eocliraid von 60 Worten mit den dazugehorigen Metren (den iibrigen eocliraid). Zwischen beideu werden 7 nena (oder ena) erwahnt, die aber im weiteren Texte nicht vorkommen^. Ferner die 'vierzehn Fliisse'; sie werden II, 101 auf cine mir unver- standliche Weise erklart^. Endlich 6 duili feda, deren Bei- spicl II, 100 ich ebeusowenig verstehe. B 305 ^ 10 if. bringt einen Text duili feda na forfid'^; er handelt von den Ogam-
* Vielleicht: ,falls es sich um einen toten Gegenstand handelt'.
- Oder 'spricht es'? Focerdaim (Subst. cor) sclieint das typische Wort fur die Anwendung der Zauberspriiche ; vgl. die Incantationes Sangallenses.
* Ob sich sénnatli als Haupttitel auf alles Folgende oder nur auf die metrischen Bestandteile des Peusums bezieht, ist unsicher.
* Moglicherweise ist zu verbessern: uii. nena .i. eocliraid etc.; v. freilich werden nur 6 eocliraid aufgefuhrt.
^ tjber die spater eingeschobenen 'vierzehn Flusse' II, 110 s. obeu, S. 111.
« Vgl. LL 381', 8: Be dúlib feda na fored.
Erláuterungen. 1. Zu den Texten. 119
zeichen fiir Diphthouge. Cormac (s. v. ditliarsét) berichtet, dass im clúil feda máir das Wort ditliar als Name fiir rí vor- komme^; dies lásst vielleicht auf ein Glossar schliessen. Keiues von beiden scheint hier zu passen, weiin man uicht etwa die Worterldáruug am Schlusse des Beispiels ar ha lce hon (denn hon war 'Gut') als das Wesentliohe dariu ansieht.
11. Jahr (II, 113 ff.): 50 anamain mór und 50 anamain hecc, die eigentHclien Metra des oUam.
12. Jahr (II, 121 ff.): 4 cerda, d. h. wohl arfes, 'Lehr- búcher', die den Namen fiihren von Laidcencl mac BaircJiida, ua Cota (Crotta B), iia Bicni und Béce; der erstere Dichter soil um 400 gelebt haben (s. O'Curry, a. a. 0.). Ferner 120 roclictál, die II, 1 und 131 als druimne suithe 'Hobepunkt der Weisheit' bezeichnet werden, Erwabnt siud 9 dieser roclietla, namlicb 1. cetal roscadach; nur der Anfang wird zitiert. 2. Cetal do cliennaib^, nach dem 'Buch von den Besiedeluugen Irlands' der Spruch, mit welchem der Dichter Amairgen seinen rechten Fuss auf irischen Boden setzte. 3. 'Cetal der unver- schamten Bitte', von derselben Quelle demselben Dichter bei derselben Gelegenheit zugeschrieben; eine ailgess ist iibrigeus in dem Spruche nicht enthalten. 4. 'Cetal der Darlegung', eine poctische Auiforderung zur Verehrung Gottes (s. die Nachtrage). 5. u. 6.Zwei 'cetal der Verherrlichung(^wo?ifZ/, bestehend inFiacs Hymnus auf St. Patrick und Broccans Hymnus auf St. Brigit. 7. bis 9. Cetliid frisligi 'Gesang des Zornes' (?) oder 'des Sich- Legens'(?)^. Das erste Beispiel ist der Spruch: 'Grosse Be- richte! Niederlage! Ende des Hauptlings von Findross*! Die Nordleute (Gaill) hetzten uns. Gefallen ist unsere Woge des Reich tums!' was freilich schlecht zu einem Schlafliede pas- sen wiirde. Das zweite Beispiel ist eine Strophe des Flann
^ Vgl. auch Cormac s. vv. gart, seng.
^ Vgl. clichetal do cliennaib na tuaithe im 8. Jahr.
3 "Vgl. frésligh .i. fearg O'Clery und descend chodulta fresUge, 'eiu Zeichen des ScWafens ist Sich-Legen' Cormac s. v. adart (vgl. Windisch, Ir. Texte I s. v. descend). Vielleicht trennt man besser fri sligi.
* Oder 'vom schoneu -Ross'.
120 Mittelirisclie Verslehren.
mac Lonain (t 892); das dritte der Anfang eines Gediclites, das eine Vision schilderte. Der Abschnitt II, 130 schliesst mit: ocus seclit ftchit drecht lais in beiden Handschriften; viclleicht ist damit kein weiteres Pensum gemeint; secht ftchit kann ein alter Febler fiir sé fichif sein, so dass drecht hier die 120 'Teile' der rochetla bezeichnete.
Das Schlussgedicht II, 131 rekapituliert die '12 Teile der Dichtkunst'.
Der angeliangte Schluss II, 132 £f. fiigt zunachst zu den 7 Dichterstufen 3 'Unterstufen' hinzu, die aucb im Senchus Jfor (Vorredel, 46) genannt werden, nebst den ihnen zukommenden Versmassen. Darnach eignet 1. in tees clomnach L, in teisc lemnech B dem tamon; 2. in damnech (ind amnech?) L, ind nemnech B dem drisiuc (drisic)^; 3. in huaingnech B dem oUaire. Es folgen in B die Metra der doerhaird (s. o. S. 109); drei gess des fili; endlich die Notizen iiber die Verfasser des Traktats. Daran schliesst sich in dieser Handschrift (305 ^ 3) uuvermittelt ein verderbtes Beispiel von emain imrind (d'emim nimrind), das Ech- mac Aeda zugeschrieben wird, und als Beispiel von scenemain: Dorgad toroghat isfatri doroghat.
Die Einleitung giebt '16 Teile der Dichtkunst', welche der fili ebeiifalls kennen und gelegentlich anwenden muss:
a. 1). und (1. beziehen sich auf den Schluss der Gedichte. In der irischen Poesie muss bekanntlich das letzte Wort des Gedichtes, iarcomarc genannt, an das erste Wort des ersten Verses (foctd tiisech) anklingen. Das Musterbeispiel, an wel- chem die Sache dem Schiiler klar gemacht wurde, war die Strophe I, 6 = 11, 33:
Dondchaddianfich^ domun daigtech donioir giallach glondchar comairdirc friherind noUgiiirm ainni maic domnaill dondchad.
Zur Erlauterung der Ausdriicke setze ich 2 Strophcn aus dem Gedicht Do dhligheghaibh dunta na nduan (B 332 ^ 31 ff.) hierher:
* Auch Name eines doerbard, s. oben S. 109. ^ Richtiger als diafich, wie mehrere Handschriften leseu; denn die Allitteration verlangt betonte erste Silbc,
Erláuterungen. 1. Zu den Tex ten. 121
Comindsma do 'donncad'' Ulo\ ascnam 'doruV im each deglo. saigid so, is e in sliclit amra, ^donnchadh' in taimn ollamdha. Ascnam iar saigid suairc 'donncadh diaficli' ^ uaim do rind : 'donnchud na ndrec diaficli in donmn daightJieacJi' .
Aus beideu Texten ergiebt sich, dass das Anklingeu des letzteu Wortes an das erste ein dreifaches sein konnte; es hiess a. saigid, wenn das ganze erste Wort wiederholt wurde, im Beispiel: dondchad; b. ascnam, wenn nur das halbe Wort, im Beispiel: dond; d. comindsma, wenu nur der Anfang des Wor- tes, im Beispiel: do.
c. Uaim do rinn diirfte die Verbiudung des Schlusswortes eines Verses mit dem Aufangswort des uachsten durcb Allitte- ration bedeuten (fZrech — fiianfich).
e. Cohfige celle 'Zusammenweben des Sinnes': die ganze Strophe soil einen einbeitlichen Sinn geben; es soil nichts 'Schiefes' darin sein etc.
f. Brosna suad. In Text II sind, wie wir sahen, die Bardendichtungen als hrosnacha suad bezeichnet; ebenso heissen II, 135 die Dichtuugen der doerhaird hrosnacha. I, 12 (H) lesen wir hinter den Beispielen fiir dechnad: 'Obiges ist das Metrum des oUam hairdne, und jeder lehrt seine hrosnacha daran'. Hier dagegen wird die Reihe escraih cornaih cairih dahchaib deilg — man beachte die Allitteration — als hrosna suad bezeichnet und hinzugefiigt: 'nur miissen alle Viertel der Strophe gleich gross sein'. Was diese Reihe, die keinem Vers der Bardendichtung entspricht, bedeuten soil, weiss ich nicht.
g. Duinediglaim, wohl 'genaue Beschreibung der Gestalt des Meuschen'2, z. B. 'die Brauen schwarz, das Haar blond' etc.
li. Sreth immaiss, Verbindung aller Worter eines Verses durch Allitteration.
i. Coir molta 'Angemessenheit des Lobes', LL 37'=, 16 totliocht (tothiicht) gcnannt. Der Dichter soil jeden gemass seiner Art preisen, den Krieger als einen Krieger, den Geist- lichen als einen Geistlichen, etc.
^ Dieser Vers ist verstummelt.
^ Neuir.-gal. dioghluim 'Aehrenlese, geuaueb Sammelu'.
122 Mittelirische Verslehren.
k. Ord slonte 'die Ordnung der Bezeichnung', d. h. ent- wcder die Kennzeichnung des Metrums und seines festgesetzten Preises, oder aimn 7 aiis 7 domgnds. Diese drei Ausdriicke keliren III, 210 wieder als aimn 7 uss 7 donmus und schei- nen etwa 'Name und Herkunft(?) und Wohnsitz' zu bedeuten^ In gewissen Gedichten namlicli, wie im 'vollen Rugelied' (lanceir) B 299^ 19 oder im trireach nach III, 210, muss der Mann, auf den das Lied geht, genau bezeichnet sein; so in dem dor- tigen Beispiel: Name: Cianan, Wohnort: Cell da cliellog, Her- kunft: dona Desib.
1. Guhaid comfota: die 4 Viertel der Strophe miissen gleich lang sein.
in. Fridrad freccomail : das Ictztc Wort einer Strophe wird mit dem erston der folgenden durch Allitteration verkniipft, im Beispiel: séolaih und sil.
Die iibrigen 4 Teile werden nicht naher erlautert; es sind: 'Vermeiden der Weitschweifigkeit', 'Schonheit dor Rede', 'rich- tige Anwendung (?) der Sprache', endlich die Versfiisse (deach), die II, 81 if. aufgefiihrt werden.
Als Appendix habe icli einen Text aus B 306 ^ 43 ff. beigefiigt, der den Titel 'Stern der Dichtkunst' fiihrt. Nach einer verbreiteten Ansicht sollte die Zahl der Dichtungsarten 365 betragen. Dies wird B 331'\ 30 ff. folgendermassen moti- viert: Ar comiditer^ alta uad fri JiaUaih in duine. Ar ita[t] .u. alta .Ix. ar ccc. i nduine, u. Ix. ar .ccc. aisti archetail, 7 u. laiti .Ix. ar ccc. isin ftliadain, 7 u. Ix. ar ccc. du lui- hih tre talmain. 'Denn die Glieder der Dichtung werden nach den Gliedern des Menschen bemessen. Denn der Mensch hat 365 Glieder (Geleuke), die Dichtkunst 365 Metra, das Jahr 365 Tage, die Erde 365 Pflanzen'. Der Verfasser des 'Stern der Dichtkunst' hat sich nun die Aufgabe gestollt, diese Zahl von Metren aus unserm Text II herauszurechnen. Es gelingt
^ Zu domgnds domnus 'ercrbtes Gebiet, Vaterland' s. Windisch, Ber. der k. sachs. Gesellsch. d. Wissensch., phil.-hist. Kl., 1884, p. 194*. ■^ comititer E.
I
Erláuterungen. ]. Zu den Texten. 123
ihm dies nur claclurch, class er die Zahl 365 in 3 Hundorte und 65 auflost und die Hunderte als Grosshunderte (= 120) záhlt; die Gesamtsumme betrágt also nach ilim 425.
'65 und 3 hundert Glieder sindinderDiclitkunst: 120 rocetal im druinine suidhi treocair (? ) ; 100 anamain und 20 emom siiid das zweite Hundert; 24 nath mor und 24 hecc iind 30 anairuná 16 laid von den laid des doss und die 6 dian des focloc und 15 luasc und 5 eocraid, namlich das eocraid von 60 Worten und das fiinf- reihige eochraid — das ist dasselbe wie recne decubaid, nur ist letzteres 'kurz' — und das eochraid des Secoll Segsa und das acht- wortige eochraid und das eocraid [sruthj di aill, die sind das dritte Hundert. Die 50 Teile der Bardendichtung und die 10 sedroth des macfuirmid und 5 focharaig adnwlta^, die sind die 65 Glieder.
Der 71. Teil (6) von ihnen (von 425) gehort dem focloc; der 42. Teil (10) dem macfuirmid, ausser seinem Anteil an den 6 Gliedern^; der 26. Teil (16) dem doss, ausser seinem Anteil an denselben Gliedern; der 21. Teil (20) dem cana; der 14. Teil (30) dem cU; hundert und 60 gehoren dem anradh von dem Metrum des fochloc bis zu den fcschomarca filed (exclusive)^. Der ollam bat 2 hundert und 5 Glieder dariiber hinaus von den hrosnacha der Bardendichtung bis zu den Mengen des druimne suithi. Der anrad tragt also nur eine mindere Halfte im Vergleich zum ollam davon , nicht eine richtige Halfte; die Halfte des ollam zahlt 65 Glieder iiber das Mass, und er macht (auch) seine (des anrad) Halfte. You jedem ollam wird verlangt, dass er diesen Stoff zu dis- ponieren weissnach seinen Unterschieden und Ahnlichkeiten'.
in.
Der dritte Text, 'Von den Metren', ist von den beiden bis- her besprochenen vollig unabhangig. Nur sehr selten sind die-
* Er scheint clethchor coem (II, 94) zu den 4 folgenden foehairich hinzuzuzahlen.
■^ Weil jeder hohere Grad die Metra der tiefer stehenden ebenfalls gebrauchen darf.
* Demnach scheint er die Bardenmetra dem anruth zuzurechnen. Die Zahlen stimmen iibrigens hier und im Folgenden keineswegs.
124 Mittelirische Verslehren.
selben Beispiele zitiort unci gleich oder ahnlicb benannt; vgl. Ill, 5 = I, 56 mid II, 78; III, 28 = II, 8; III, 100 = II, 102; III, 154 = II, 23; III, 157 = II, 114. Melirfacli sind dieselben Strophen, bisweilen mit leichten Anderungen, ange- fiihrt, aber mit andern Namen versebeu; vgl. Ill, 6 und II, 20; III, 66 und II, 26; III, 79 und I, 59 = II, 81; HI, 161 und I, 66 == II, 88; aucb III, 192 und II, 89. Dass iiberbaupt die Benennung der Metra baufig eine abweichende ist, werden wir unten seben. Der Text gebort also offenbar einer ganz andern Scbule an.
Aucb der Verfasser von III gebt von der Ansicbt aus, dass es 365 Metra gebe (III, 1); docb bringt er es selbst nur bis auf ca. 200. Er tcilt die Metra ein in 1. gnathaisti 'ge- wobnlicbe Metra' 2—127; 2. gnatha medonda 'von mittlerer Haufigkeit' 128 — 147; 3. anaichinti 'unbekannte' 148 — 166; 4. [eJcoitcJienna 'ungewobnlicbe' 167 — 205. Daran scbliesst sicb eine Erorterung der Ausdriicke soss, segda und airdietal 206 — 208 und iiber den Unterscbied von duan und trirech 209 — 210; diese letzteren Abscbnitte werden wobl der Pban- tasie des Verfassers entspringen, wie iiberbaupt der ganze Traktat den Eindruck des Jungen und Willkiirlicben macbt.
Es ist daber aucb nicbt sicber, ob die Bescbreibung des Zaubers glam dicJienn III, 155 auf alter Tradition berubt^ Es bandolt sicb um den Fall, dass ein Fiirst (ri) dem Dicbter fiir ein geliefertes Gedicbt die feststebende Belobnung (duas f.) nicbt gewabrt.
'Folgendes ist (das Metrum) laid und dieses wird bei der glam digend verwendet. Diese wurde folgendermassen ausge- fiibrt^. Man fastete gegen das Gebiet des Fiirsten, fiir wel- cben das Gedicbt verfertigt worden war; und dann bielteu 30 Laien und 30 Biscbofe und 30 filid Rat in Betreif des zu ver-
^ Der Passus ist bereits ubersetzt von O'Curry {Planners a. Customs, II, 216 f.) und Atkinson {B. of BalUjmote, Contents, p. 13 a).
2 Man beachte, dass im Imperfektum gesprochen wird, also von Vergangeuem, nicbt mebr Ublicbem die Rede ist.
Erláuterungeii. 1. Zii den Texteu. 125
fassendeii Riigeliedes (air). Doch macliteii sie sicli eines De- liktes schuldig, weun sie das Rugelied verhinderten, nachdem die duas verweigert worden. So ging denn der fili selbstsie- beiiter, d. h. in Begleitung von Sechsen, welche 6 Dichtergrade bekleideten (und die Nainen der Sieben siud fochloc, macfiiir- medh, closs, cana, clí, anradli, oUam), also giug er bei Sonnen- aufgang zu eiiier Hohe, die an der Grenze von 7 Gebieten stand. Und das Antlitz jedes Grades war gegen sein besonde- res Gebiet gerichtet, das Antlitz des ollani gegen das Gebiet des Fiirsten, den er riigen wollte, und aller Riicken gegen einen Weissdorn, der auf der Hohe des Hiigels wucbs. Und der Wind musste von Norden kommen; und jeder Mann liielt einen Verwitterungsstein (doch troiJiail) und einen Dorn von dem Weissdorn in der Hand. Und jeder von ihnen sang eine Strophe dieses Metrums auf den Konig in diese zwei Gegen- stande hinein; der ollam sang zuerst eine Strophe, darauf sangen sie gleichzeitig ihre Strophen. Und jeder legte seinen Stein und seinen Dorn unter den Wurzelstock des Weiss-