^^fiRA^^^^ THE f tl LAI2 Dccr; Stiep t8090 WYOMING DETROIT, MICM. 4832! U S A. fTl 3^' VOCABULARIO ^ T'""',0-CiSTEllAIIO PEEMIADO CON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA EXP0SICI6n Dte EILIPINAS EN MADRID, EN EL ANO DE 1887. CON SUPERIOR PBRMISO UN D^eiM A EDICi6n ) MANILA, 1920. !* ^ imprenta, librerta y papeleria J. MARTINE2 i\ P. Hor^a 34-38, Tel. 5005 P. ealderoB 108, ealiildo 253 lBtraffluro8..Te!.J283 > VOCABULARIO TlGALO-CASTELliNO PREM[ADO OON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA exposioi6n DE EILIPINAS EN MADRID, EN EL ANO DE 1887. CON SUPERIOK PERMISO UNBEeiMA EDIOION MANILA, 1920. Libreria e Imprenta de J. MARTfNEZ Gabildo 253, Intramuros. Tel. 3283. PL . FA 7 \2ZO Es propiedad de la Imprenta, Lihreria y Papeleria de Juan Martinez. VOCABULARIO TAGALO-CASTELLANO Manga ngalan nang eatauan nang tauo. Ang eataudu. Ang lilo. Ang dugd. Ang ugat. Aug buto, Aug lamdn. Ang baUt Ang eababauan ng baldt. Ang Idmad. Ang no6. Ang quilay. Ang bub6ng nang matd. Ang piliematd. Ang matd. Ang baliptatao Aug billg nang matd. Nombres del euerpo humano, El euerpo. La cabeza. La sangre. La vena. El hueso. La earne. La piel. El eiitis La telilla. La frente. La eeja. \ El pdrpado. La pestaGa, El ojo. La pupila % nifia del 0]o. La eatarata -dei ojo. Ang elaloyan nang luh^. Aiig ii6ng. Ang buhde Aog mue ha, Ang bibig, Ang Idbi. Ang pisngi. Ang piHpisan Ang bumbiinan, Ang tainga, Ang ngipin. Ang bagang. Ang guilaguid. Ang dila. Ang gutiL Ang ngaldngaU. Ang lalamunan, Ang gulung guhmgan. Ang sihang. Ang baba. Ang bituea. Ang hlg.. Ang batoe. Ang litae. Ang bungo. Ang balagat. Ang baheat Ang eamay Ang baraso. Ang sieo. Ang galang galangdn. Ang palad ng eamdy. -. 4 - ^ El lagrimal. La nariz. El pelo 6 oabelb La eara, rosiro c3 sem* blante. La boea El labio. La mejilla 6 earrillo. La sien. La mollera. La oreja. El diente. La muehn. La eneia La lengua La eampaniUa del gnznate. El paladar t La garganta El es6fago^ o laringe. La quijada 6 mandlbula La barba La tripa. El euello 6 pescuezo. La cerviz, El seso. La calavera 6 easeo de la- cabeza. La clavicula. El hombro. La mano. El brazo. El eodo. La muileea La palma de la mano. Aog daliri El dedo. Ang hinMlaqui. El . dedo pulgar. Ang liintuturo. El dedo Indiee Ang dato: El dedo mayor. Ang susuutan siogsing. El dedo anular Ang caliDgquingan El dedo mefiique 6 i rieular. Ang bueo nang daliri. El artejo. Ang cuc6. La mia Ang quiliqnili El sobaeo Ang tian La barriga 6 vientre. Ang dibdib. El peeho. Ang siiso. La teta Ang tadiang La eostilla Ang taguiliran. El eostado. Ang piisod. El ombligo. Ang bay uang. La eintura. Ang sinapuponan. El regazo 6 falda. Ang baga. El bofe 6 pulm6n. Ang piiso. El coraz;6n. Ang atay. El higado. Ang apd6. La hieL Ang pantog. La vejiga. Ang siemura El 6st6mago. Ang lic6d La espalda. Ang gulugod. El espinago. Ang puit. El euio 6 trasero. Ang bahay bata. Xa matriz. Ang iniiuan. La plaeenta. Ang paa El pie Ang binti. La pierna 6 pantorrilla Ang hita. El muslo. Ang tuhod. La rodilla. Ang alae alaean. Lia €orva. au- 6 Ang lol6d. Ang litid Ang bub6ng nang paa. Ang saeong Ang biieong bueong* Ang talampaean. Ang bias nang binti 6 baraso. Ang quiiabot nang balat. Ang pigui. Ang balaeang. Ang singit. Ang >ayAg. La espinilla. El nervio. El tarzo 6 empeine del pi^. El zancajo 6 .earearial. El tobillo. La planta del pie. La eanilla. El poro, La nalga. La eadera. La ingle, El testieulo, eonipaHon 6 turma. Sa manga saquit nang tauo De las enfermedades del homhre. Ang saquit. Ang ub6. Ang hiea. Ang tagulabay. Ang alipunga. Ang tunga. Ang pigsa Ang bungang-arao. Ang galis. Ang baiqui. Ang aguihap. Ang euldni. Ang eati. Ang pangingil6. La enferniedad La tos. El asma, La roneha. El sabaii6n. El uAero 6 panadizo. El diyieso. El salpullido. La sarna. La papera. La ampolla. La seea. La comez6n. La dentera. Ang buni. Ang binat Ang hilo. Ang saquit na ealahati sa ulo. Ang pangingiqui. Ang lagnat. Ang balisaosao. Ang eabag. Ang pamamaga Ang balingoyng6y. Ang pulieat Ang bulutong. ^ Ang lipae. Ang sugat. Ang latay. Ang siiea. Ang bulag. Ang pilay Ang bingi Ang eulugo. Ang nana. Ang sinoe, Ang lumpo. Ang olol. Ang eabulagdn. Ang eapilaykn. Ang eabingihan. Ang eaululdn ; Sa pananamit at ibapang manga alahas, Ang damit 6 pananamit El herpe 6 empeine La reeaida. Ei mareo 6 vahido. La Jaqueca El esealoMo 6 ealentura y frio. La iiebre 6 ealentura. La estangurria 6 mal de orina. La ventosidad. La hin€haz6n La hemorragia, El ealambre La viruela. El eallo. La llaga 6 herida. El eardenal. El v6mito. El eiego. El coJo EI sordo. La verruga. La materia. EI hipo. El tullido. El loeo La eeguera, La coJera. La sordera. La loeura. Del vestido y demas alhajas EI vestido, ropa 6 traje. Ang baro. Ang salauaL Ang panyo. Ang sombrero. Ang ehapin. Ang naedias. Ang sinelas. Ang sueldy. Ang siiyod. Ang singsing, Ang hieao. Ang botonis. Ang emntas. Ang ealmen. Ang saya/ Ang naguas. Ang alampay. Ang tungeod, Ang payoDg. Ang paypay. Ang euaeo. Ang list6n. Ang bahag Ang .pamigquis. Ang lambong. Ang baliiti. 8 — La eamisa, El pantal6n. El panuelo. El sombrero. El zapato. El ealeetin 6 media. La ehaneleta 6 ehinela. El peine. El peine de pioJo. El anillo 6 sortiJa. El pendiente 6 zarcillo. El boton, El rosario. El eseapulario. La saya 6 basquifia. La enagua. Ei paHo de pescuezo. El bast6n, bdeulo 6 ca- yado. El paragua 6 guarda\poL El abanieo. La pipa El eordon 6 list6n. La braga El eenidor 6 cintur6n. La mantellina. El peto 6 eota de malla. Sa eatigalian at eahUigan Be la naturahza e imli^ nang tauo, Ang hiuinga. Ang paDgamoy. naeion de homhre, La aspiraci6n 6 aliento El olMo. Aiig panamdani . El sentimiento 6 i ci6n. Ang gutom. ^El hambrt. Ang uhao. La sed. Ang hieab. El bostezo. Ang bahia El estoriiudo Ang dilhay. El reglieldo 6 erueto. Ang eapalaluan. La soberbia 6 altivez. Ang ealibugaa La ]ujuria 6 laseiyia. Ang eagahtan. La ira 6 eolera Ang eataeauan. La gula. Ang eapanaghihan. La eodieia. Ang eatamaran. La pereza. Ang eababaau ng loob La humildad. Ang aua sa eapua tauo. La 1 a r g u e z a 6 1 i l: Hdad. Ang. eahnisan sa eeha La eastidad 6 pureza sensa- layan Ang p a g li a h a u a c nang loob. Aug easiyahan. Aug p a g t i t i i s 6 pagba- bata. Ang sinta 6 pagibig. Ang easipagan, Aug earamutan, Ang pananampalataya. Ang pag asa 6 panaoahg. Ang eabaitan. Ang eatuiran. Ang tibay 6 laeas. Ang ealooban. Ang eaauaan. La eontineneia. La templanza. La paeieneia 6 toleran- eia. M amor. La diligenoia. La avaricia La fe 6 ereeneia. La esperanza 6 confianza. La prudeneia. La Justicia, raz6a 6 de- reeho. La foiJLaleza. La Yoluntad ^ 6 interior. La miserieordia 6 piedad. 10 - Ang taeot. Ang galang 6 pitagan. Ang eapayapaap 6 eatahi miean. Ang ealubayan nang loob. Ang eatiuasayan nang loob. Ang pagiisip. Ang nasa. Ang pagcaqnilala Ang earunungan. Ang eahinhinan. Ang paghatol. Ang eagalingan. Ang sumpa 6 tungayao, Ang easama an Ang eapangitan. Ang eabanalan Ang eatapangan. Ang earuagdn. Ang eahinaan ng loob. Ang eapayatan, Ang eatabaan. Ang eataasan Ang eaputian, Ang eaitiman. Ang pageaeandili 6 pagea eaHnga. Ang eapaubayaan. Ang sahta. Ang pagmumura. El temor 6 miedo. El respeto 6 reverencia, La paz, sosiego 6 quie- tud La mansedumbre, La longanimidad. El pensamiento. El deseo 6 anhelo. El eoneeimiento, La sabiduria 6 eieneia. La modestia. El consejo 6 senteneia. La bondad La maldieion. La maldad. La fealdad6deformi- dad La yirtud 6 santidad. El yalor 6 Yalentia. La eobardta. La iragilidad. La flaqueza 6 delgadez. La gordura, La altura La blaneura. La negrura. El amparo 6 proteeeion. EI abandono 6 desam- paro. La palabra, idiomS* 6 len- gua. La murmuraci6n. 11 Ang eamatayan Ang diri 6 suelAm. Ang pagsunod 6 eapintu- hoan. Ang pagsu6y. Ang ugali 6 asal. Ang eapalaluan. Ang eamahalan Ang eatuaan 6 easayahan Ang eabataan. Ang eabinataan. * l Ang eatandaan. Ang eapatauaran. Ang pananatiH. ^ Ang eatotohanan. Ang easinongahngan Ang pagpapatotoo. Ang pagtataa. Ang eabusiigan. Ang panghhbae. Ang eabuntisan. Ang eagandahan. Ang earuehaan. Ang pageahmot' Ang eahluhan. Ang eamurahan. Ang puri 6 eamahalan. Ang mana. .Ang eapangahasan. Ang eapangyarihan. Ang eadayaan, Ang pagaalaga. La muerte. El aseo, La obedieneia. La rebeldia 6 infracci6n, La eostumbre. La yanidad 6 orguho. La nobleza. La alegria 6 regociJo. La nifiez La juventud. La vejez 6 aneianidad. El perd6n 6 remision. La perseverancia. La verdad certeza. La mentira. La atirmaeion. La negaci6n. La hartura. El zaherimiento. La prefies. La belleza 6 hermosura. La pobreza 6 miseria. El olvido. La traici6n. La deshonra 6 infamia. El honor 6 honra. La hereneia. El atrevimiento 6 insolen- eia. El poder, facultad 6 auto* ridad. El engaflo 6 fraude, EI euidado. J2 Ang pagtaiiod. Ang eamalian Ang easusian Ang easuealan nang loob. Ang eatauohan. Ang paghahandog. Ang biro Ang taua Ang easelangan. Ang daing, Ang ihi Ang tae, Ang hingal. * Ang panaaraaoa 6 pama malat. Ang panaguinip. Ang pagHliueod. ^ng pageabao. Ang bigay eaya. Ang panunumpa. Aog bala, Ang bilin 6 pagtatagobiHn; Ang paghahabla. Ang paghanap 6 pagsiya- sat. ^ng pagtan6ng. Ang pagsagot. Ang pag aahnlangan. Ang pageaeailangan. Ang easalatan. Ang ealabhasaan. La yigilaneia La equivocaci6n 6 error. La disereeion. La pesadumbre 6 aogustia. La humanidad. La ofrenda 6 oferta. La burla. La risa. La deHcadeza La queja 6 siipliea ^ La orina La mierda 6 excremento, El Jadeo. La ronquera. E! suelio 6 pesadilla El servicio. La viudez. EL dote El Juramento La amenaza, El eneargo 6 reeomenda eion. La querella 6 demanda. La pesquisa. La pregunta 6 interrogaeidn 'La respuesta 6 eontesta- eiou. La duda 6 dificultad. La neeesidad La escasez 6 earestia, La prodigaiidad. — 13 Ang pagtitipid. Ang eabigatan. Ang eagaanan Ang buotdng hininga. Ang pageaba nang dibdib. Ang aua 6 habag, Ang guithi 6 sindde. Ang panguignilalas. Ang hiniala. Ang hiyd 6 eahinhinan. Ang layao 6 aUndog, Ang handog 6 alay. Ang hitBaahiman, Ang pagtu} a Ang parusa. Ang dahidahilan. Ang eabaUsanhdn. Ang eaUgaHgan. Ang pagtauag. Ang sayao. Ang talinghaga. Ang laMng. Ang Uhim. Ang imbay. Ang p agli bde 6 p a oyam. Ang panata. Ang tipanan. Ang taning 6 tipan. Ang tiea 6 aeala. La eeonomia 6 parsimo- nia. La gravedad 6 peso. La Uviandad 6 ligereza. El suspiro. La palpitaeion del peeho. La eompasion 6 pieda,d. El espanto, asombro 6 susto. La admiraeion 6 mara- viUa. El milagro 6 pr6digo La vergiienza 6 pudor. La earieia, El regalo El alago La Usonja 6 adulaci(5n. l a pena 6 eastigo. El pretexto 6 achaque. La molestia La oeupaeion El Uamamiento. El baile 6 danza ia metafora, enigma 5 ale- gorla. La traza 6 invenci6n. El seereto, El eontoneo El esearnio, bald6n 6 saf- easmo, La promesa 6 voto. El eoneierto El plazo 6 tregua. El prop6sito 6 intenci6n. Ang paquinabang. Ang yaeap 6 yap6s. Ang daeot. Ang halle Ang pageauili Ang ealagayan 6 eatung- eulan. Ang p^gbubund. Ang pag aauay. Ang ealigaligan 6 eabali- sanhan. Ang haUmbaua. Ang lasa 6 lasdp. Ang tdbog. Ang paghula. Ang pangangaral. Ang pagdating. Ang eabinaan. Ang easalanan. Ang pagsisisi. Ang ualang sala. Ang paglaban. Ang eapalamarahan Abg pagpasiya 6 pagba- lae. Ang pagtuttiro. Ang eapahintulutan. Ang paglagui. Ang eataiiimiean. 14 — La gananeia, proyeeho 6 utilidad, El abrazo El puSado. El beso. La afici6n. La posesi6n 6 estado. La lueha. La rifia 6 pelea. l.a inquietud El eJemplo. El gusto. El Qnojo. La p r o f e c 1 a 6 b a t i c i- nio. El sennoa 6 predicaci6n. La venida 6 llegada. La debilidad. El peeado, eulpa 6 de- Hto. El arrepentimiento 6 do lor. El inoeente 6 ineulpa- ble. La resisteneia. La ingratitud. La opini6n, pareoer 6 eil- eulo, La ensefianza. El permiso 6 lieeneia. La permaneneia. La quietud, ir> Ang eamangmangan. Ang paquiqaipagtalo. Ang eaeristiauohan Ang pagpapaalam. Ang eapalaran. Ang eaualang palad. Ang pagninilaynilay. lAng easaeunaan. 1 Ang usapln. Ang pag-usig. lAng pag aanyaya 6 pagpi- piguing Ang alang alang. Ang pageaeasundo. Ang eahiguitan. Ang pageabalam. Ang eatipunan. Ang pageaeapisan. , Ang pagpupugot. Ang pagbdti. Ang pustahan. Ang taebuhan. Ang biydya. Ang alingaongao 6 sabi- sabi. Ang haua. Ang laro. ing pag-alio sa pagliii- bdng. La ignoraeidn 6 neeedad. La obstinaeion. La eristiandad 6 eristia- nismo. La despedida. La suerte 6 fortuna. La desdieha 6 infortu- nio. La eonsideraci6n, medita- ci6n 6 refiexi6n. La desgraeia 6 peli- gro El pleito. La persecuei6n. La inyitaeion 6 eon- vite. El eomedimiento. La eoneordia. La ventaja. La tardanza 6 demora. La congregaci6n. La reuni6n, La degoUaeion. La salutaci6n 6 anuneia* ci6n. La apuesta, La eorrida, El d6n 6 dddiv^. El rumor. El eontagio, El ju^go. La diversi6n 6 distrae- ci6nl IG Ang saesae nang sieo. El eodazo. Ang suntoe 6 dagoe. EI punetazo. Ang sunt6c sa mue ha El n.K)jic6n. Ang sutsot El silvido. Ang pitie Ei papirote. Ang eurot 6 piral El peHi7Xo. Ang liigop. El sorbo. Ang hinagpis La angustia 6 congoja. Ang dayang paeana. La asechanza. Ang pagbibigay sala. La imputaei6n. Ang pagpapasiya. La resolueion. Ang eaualan nang ga- La irroTereneia. lang. Ang pananambitan. La endeeha. Ang pananangis. El Hanto. Ang haebang. El paso Ang naaab6t. El aleanee 6 eapaeidad Ang gantl 6 bibis El premio, reeouipensa 6 g ;alard6n Ang pagHHhi. La eoneepeion Ang pagdalao. La visifaei6n. Ang pageaeasah El desposorio Ang pe^tulae. El empujo. Ang npa. El sueldo 6 salario. Ang paghahalal. La eleeeion. Ang panguiguiguil. El corajo. Ang paghalaehae. La carcajada. Ang buis. El tributo 6 renta. Ang paglangoy. La nataeion. Ang^ pagealingeit. El deseuido. Ang dalil. La eopla. Ang oatunayan 6 pageato- La certificaci6n 6 eertidum too. bre. Ang ambd. El ademan. Ang easaysayan. — 17 -- La defmiei6ii 6 explicaci6a. Sa eamaganaean, A ng ca aiaganaean . Ang niioo, Ang niino sa tiihod. Ang nuno sa t a 1 a m- paean. Ang ama. Ang ina, Ang amain. Ang ali. Ang eapatid. Ang pinsan. Ang amaiu na iealauang asaua nang ina Ang ali na iealauang asaua nang ama. Ang ap6. Ang ap6 sa tuhod. Ang apo sa talampaean, Ang manugang na lalaqui. Ang manugang na babai. Ang bienan, Ang balae. Ang baydo. Ang bilAs. Ang pamangquin. Ang inaama. Ang iniind. Ang inaanae. Be la parentela. La parentela. El abuelo 6 abuela. El bisabuelo 6 bisabuela. El tatarabuelo 6 tatara- buela. El padre. La madre, El tio. La tia. El hermano 6 hermana. El primo 6 prima. El padrasto. La madrasta. El nieto 6 nieta. El biznieto 6 biznieta. El tataranieto 6 tatara- nieta. El yerno. La nuera El suegro 6 suegra. El eonsnegro 6 eonsuegra. El euilado 6 euilada. El concufiado 6 concufiada. *«■■ El sobrino 6 sobrina. 11 padrino. La madrina El ahijado 6 ahijada. _2 Ang lalaqiie. Ang babae. Aug anae. Ang bagoug tauo. Ang dalaga. Ang anae na bugtdng. Ang anae na panganay. Ang bunso. Ang eanunuan. Ang eambal. Ang binabae. Ang ulila. Ang eababayan. Ang eainapohan. — 18 — El hombre 6 var6n. La mujer 6 hembra. El hijo 6 hija. ' El soltero, mozo, maneebo 6 eelibe La soltera 6 moza, El unigenito 6 u a i g e- nita El primogenito 6 primo- genita. El menor 6 menora, El abolengo. El gemelo 6 melh^o. La hermalTodita. El huerfano 6 hneriana. La eompatriota 6 pai- sano. El deseendiente. Ang haliayy manga pag- aarl 6 manga easaneaimn sa hahay^ ete, Ang"" bahay. Ang hagdan. Ang}^baitang. Ang pinto. Ang durungduan. Ang pinaglulutuan. Ang batalan. Ang cum6n. Ang silid. Ang tanauan, Ang haUgui. La easa^ muehles 6 me- najeSi ete. La easa. La esealera. La grada 6 peldaiio. La puerta. La ventana. La eoeina. La azotea. La letrina. Bl euarto, eelda, 6 apo sento. El mirador. El poste. 19 Ang haliguing bat6, Ang bubongan. Ang balisbisau, Ang alolod. Ang saloe. Ang silong, Ang palababahan. ^ Ang ealan 6 dapog. Ang palayoe. Ang eauah. Ang sandoe. Ang ihauan Ang tapayan. Ang banga. Ang tabo, Ang batia. Ang salop Ang gatang, Ang sipit. Ang prinsa. Ang pingan. Ang maneoe. Ang vaso. Ang saro Ang palaasinan. Ang tungtong. Ang bithdy. Ang bdeol. Ang bilao, Ang baydng. Ang eahoy na pangatong, Ang guihngdn Ang alihsan. ' Ang lusong lusongan. El pilar 6 eolumna. El teeho. El vertient6 6 alero/ El caflo 6 eanal. El rineon. El zaguan El pasamano. El fog6ii. La olia 4 puehera. La sarten 4 mm. La euehara. La parrilla. La tinaja El eantaro. El canjil6n. I a artea 6 batam. La ganta. La ehupa. La tenaEa. La planeha, El plato. El taza. El vaso. El Jarr0. El salero. La eobertera. La eriba, eedam 6 la- randa, ^ El eesto. La eesta, El eostai 6 saeo. La leHa. El molino de arros. Ei molino de azdcar. El mortero 6 almirei. 20 - Ang dayao. La baniaea. Aiig uaiis. i.a eseoba. Aiig langis. EI aeeite. Aiig gunting La tijera. Aiig earayoni. La aguja Ang sinuiid. El hilo 6 alg ;od6n. Ang sutla La seda. Awg banig. La estera 6 petate Aiig iinan. La almohada. Ai)g eumot. La Babana 6 manta Aiig dingding. El tabique. ADg suhay. El puntal Ang labasa La naTaja. Aiig tdri. La na?aja de ! gallo. Ang sanipayan. La pereha Ang mantel. El mantel. iUig tabiug La eortina 6 tapiz Aiig culamb6. Er pabellon 6 mosqui tero, ^Mg salaniln. El espejo. Ang ea!d. El nioton. Ang Mbid. El eordel. ADg sabon. El jab6n. Aiig pait. EI eseoplo 6 tormon. Aug eatam. El yunque 6 eepillo. Ang pangbutas. El talauilro. Ang quiquil. La lima. Ang tanieala. La eadena 6 grillo. Ang susi. La llave. Ang nnquian 6 binaloo. El eslateSn 6 pedernal. Ang ulog. La yezca. Ang earit. La hoz. Ang apugan. El ealero. Ang uupan. La silla 6 asiento. Aug panghieuat. La palaoea. 21 Ang araro Ang soligui Ang simpanao. Ang hilamusan. Ang timbd. Ang liigar na eaeapan. Ang pangalauit. Ang pangati. Ang salamin sa mata. Ang usarol. *Ang pisl 6 k'teng. Ang palapala Ang talaro 6 timba^gan. £1 arado. El dardo. El armario 6 alaeena. La }m}angana. Bl eubo 6 balde. El eomedor 6 re£ectorio. El garabato d gariio. La afiagaza d seiluelo. El aoteojo5 gafas 6 anti* farra8, La azada. El dordelillo. El aodaraio. La balanza. Ang panahdn ang manga El tiempo^ Im astros y los Arao, Buan, hituin at ma- elementos. nga element s- Ang panabeki, Ang langit. 151 tiempo. El eielo. Aog taon. El afio. Ang Arao. El Sol Ang Buan. La Luoa. ' Ang buan. El mes. Aog gabl. La ooehe. Aog loadaling arao. La madrugada. Ang liuayuay. El alba/ Ang umaga. La mailaoa. Ang tanghali. La siesta. Aog bapoo. Ang alapaap Aog €}uidlat. Ang eulog La taide. La oube, El relaiopago. El trueoo. Ang eabilugao og buao. El pleoiluoio 6 luna liena, 90 Ang lindoL Ang iriit. Aog ealamigao Ang liipa. Ai)g apoy. Ang hangin. Aug onos. . Ang bagpio 6 sigm. Ang baguioog may Ipo- fpo. ABg amihan. Aiig ipo ipo, Ai)g lintie. Aiig ah'iiiOOiB Ang hamog. Aiig lilap. Ang ulao, Aug ambeki. Ai)g eadiliman. ADg ealiuaBagao, Ai3g bituin. Aiig tala. Ang bagong buao. Aug babaghari. Ang sinag nang arao. Ang baha. Ang sunog. Ang' sandaigdigan. Ang silanganaB. Ang ealunuran. Ang habagat, Ang hilaga. Ang tagar^o, Ang tagulan, Ang bugso nang ulan. El temblor 6 terreraoto. El ealor. La frialdad. la tierra. El iuego. El Tiento 6 aire. La tormonta. La tempestad. El huraean. La brisa 6 nordeste. El torbeilino. El rayo. El Yapor de la tierra. El sereno 6 roeio, La niebla. La iluvia 6 aguaeero. La llovizna 6 niollizna. La oseuridad. La elaridad, La estrella. El lueero. El nuvehu)io 6 luna nueya. Y^ areo iris. El resol 6 resplandor. La ayenida 6 inundaeion, La quema 6 ineendio, El mundo, El oriente. El oeeidente 6 poniente. El sur 6 yendabal. El norte. EI yerano 6 primavera. El invierno u otofio. El ehapar6n — 23 — Sa pageain at pag inom, De la eomida y bebida Ang pageain, Ang almusal. Ang tanghalian. Ang minindal Ang bapunan. Ang tubig. Ang asin. Ang eanin. Ang ulam. Ang sabao, Ang suea Ang mantiea, Ang patis. Ang pindang 6 lueba, Ang bigas. Ang darde. Ang sausauau. Ang aehara. Ang pul6t. Ang gamdt. Ang mumo. Ang alae. Ang gatas. Ang tinapay. Ang balonbalonan. Ang itlog. Ang gulay. Ang asueal. Ang inihao.' Sa manga hayop sa lupa^ sa tubigan^ sa nangagsisilipad at nangagsisisigapang, Ang eabayo. La eomida. El almuerso. La siesta. La merienda, La eena Ei agua. La sal. La morisqueta 6 arroz €Ocido. La vianda. El ealdo. Ei vinagre, La manteea. La sahiiuera, La eeeina 6 tasaJo. El arroz. El salvado. La pebre 6 salsa. La aehara 6 eoeurtido. La miel. La medieina. La migaja. El vino. La leehe. El pan. La molieja. El huevo. . ^ La legumbre. El azucar. El asado. De los animales 'terrestres^ ammtiles, voldtiles y reptile^. El eaballo. — 24 Ang eabayong babai. La yegua. Ang ealabao, El earabao 6 biifalo. Aug ealabao na babai La earaballa. Ang baeang eapon. El buey. Ang baeang babayagiiin El toro. AngJ)aGang babai. La vaca. Ang^anae nang baea. El beeerro 6 ternera. Ang eambing na lalaqui. El eabron. Ang eambing na babai. La eabra. Aog dagang lalaqui. El rat 6n. Ang dagang babai La rata. Ang pusaug lalaqui. El gato Ang pusang babai. La gata. Ang alamid. El gato montes. Ang miisang. El gato de x\lgalia. Ang asong lalaqui. El perro. Ang asong babai. La perra. Ang tupang lalaqui. El earnero. Ang tupang babai. La oveja. Ang baboy. El puereo 6 eerdo Ang biie. Et leehon Ang baboy damo. El jaba]i. Ang usa. El venado 6 ciervo. Ang maehing na lalaqui. El mono. Ang maehing na babat. La mona. Ang halimao. El leon. Ang tigre. El tigre. Ang eonejo. El coneJo. Ang buaya. El eaiman 6 eoeodrillo. Ang patlng. El tiburdn. Ang pagui. La raya. Ang bangos. El sdbalo. Ang apahap. La corvina. Ang banae. La liza. Ang suso. El earaeol. — 25 Aug talaba. Ang mamali. Aiig hipou. Ang alimango. Ang alimasag. Ang pauiean 6 pagong. Ang eala Ang eabibi. Ang palos. Ang iiata Ang hasahasa Ang eanddli Ang ealapati. Ang batobato. Ang Muin. Ang ouae, Ang maya Ang bkyaean oeabageabag. Ang tipol, Ang itie. Ang manoe na taudang 5 tatiao. Ang man6c na inahin. Ang manoe na labiiyo Ang bdlang. Ang paroparo. Ang langao. Ang alitaptap. Ang euago. Ang pugo. Ang euMghg. Ang poe yotan, Ang bubuyog. Ang oang La ostra/ La boea duke. El eamaron El congrejo. El congrejo marino. La tortuga 6 gakipago. El earay 6 earey, La almeja. La anguila. La sanguijuela, La eaballa. La bagre. La paloma. La tortola 6 paloma del monte. EI gabilan. El eueryo 6 graJo. El gorri6n El mureielego. La grulla. El pato El gallo. La gaUina. El gallo silyestre. La langosta. La mariposa, La mosea La lueerna. La lechuza El perdiz 6 codorniz. La eigarra 6 ehieliarra. La abeja. El abeJ6n. El escarabaJo. 26 -~ Ang bangao. Ang ipis. Ang eulasisi. ' Ang langay langayaii, Ang eoliauan. Ang tagae. Ang pagak. Ang lamoe, Ang easili. Ang ahas. Ang saua Ang olopong. Ang bayaiiae. Ang hiniango ^ng tuc6. Ang himbubuli 6 timba- balae Ang butieiul. Ang laDgani. Ang bueboe. Ang tanga. Ang alopihan. Ang bulate. Ang ood. Ang palaea. Ang surot. Ang gagamba. Ang eagao. Ang tungao. Sa paglalaydy at pa- ngingisdd, Ang paglalayag. La mosearda. La euearaeha, 6 eorredera, El papagayo. La golandrina. La oropendola. La garza. El peiieano. El mosquito, 6 einii'e. Ei cuervo marino. La eulebra. La boa. La YiYora. La iguana. El eamaleon. EI ehaeon 6 largato ca- sero. El lagarto. La lagartija. La hormiga. La eareoma. La polilla. EI eiempies, La lombriz El gusano. La rana La ehinehe. La arana El dearo 6 arador. La garrapata. I)e la }iavegaci6n y pesea, La nayegaeion. -- 27 Ang sasaquian. Ang bangea. ^Ang do6ng. Ang huH nang sasa(|uian. Ang gaod 6 saguan, Ang layag. Ang tiqLin. Ang uguit. Ang eatig iAng earang. Ang ddla. Ang baeleid. ^Ang piieot pAng taga 6 binuit. Ang baliuasan. Ang pain. La embareaeion. La eanoa 6 banea, La proa, La popa. El remo. La vela Ei varal de eaila El timon. El eontrapeso, El toldo, El atarraya. El GorraL de pesea. El ehinehorro. El anzuelo. El eafia ^e pesear. El oebo 6 earnada. Sa manga eahoy haTaman at hunga nang eahoy, Ang eahoy Ang halaman. Ang halamang manga gu- lay, Ang duhat Ang puno ng lueban. Ang bunga ng lueban. Ang bayabas. Ang dayap, Ang saguing. Ang labanos. Ang paminta, Ang balatong. Be lo8 arholes^ plantas- y /rutas, El arbol La planta 6 siembra. La hortaliza. El lomboy. El naranjo. La naranja. La guayaba, El limon, EI platano. EI rabano. La pimienta. El mongo. 28 Ang biiDgn. Ang paeuau. Anji taloog. Ang luya. Ang datno. Ang eoloteolotan, Ang sambong. Ang easti'ili, Ang ampalaya. Ang tangnntangan. Ang paho. Ang niyog, Ang sili. Ang balangot. Ang yantoe. Ang eauayan. Ang eabuti, Ang tubo. Ang palay. Ang biilae. Ang linga. Ang molauin. Ang ealabasa. Ang lipo. Ang sampaga 6 bulaelae. Ang tina, Ang diiua. Ang dayami. Ang buto nang alin mang bunga. Ang piino nang eahoy. Aiig ugat nang oahoy. Ang dilao. La bonga. (palma, euya l'ruta sirve para el buyo) La sandia. La berengena. El jengibre. La yerba. La mylva. La salvia. La altea. La balsamina, La mata. La aeeituua. El eoeo. El pimiento. La juncia. El bejuco. La eaiia. El bongo 6 seta. La earia dulee. El palay. -El algodon, El ajonjoli El molave La calaboza. La calabaza blanea. La tior. El anil. El mijo 6 alpiste. La paja de arroz. La pepita. El troneo. La raiz. El azafran. ~ 29 Ang eulasiman. Ang bueo. Aog usbong o labong. Ang baguiDg. La Yerdolaga. El eapullo. El retofio 6 eogollo. La biedra. Sa eatungeidem, paghaha nap at ealagayan naug tauo. I)e la dignidady prqfesi6n y posesion del hmtbre, [Ang Ang Ang ^Aug Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang Ang papa. emperador. barL pare. hoeom. sundalo. anloague. panday. taga pangusina. manunulat. maghahalaga, mangagamot. maglalaeo. magsasaea. raananahi. taga-pagiaba magdadamo. taga pamiU. taga pagbili. nag aaral. taga paghatoh maealulualhati, mag-aasin. mangangaso. mapanirang puri. El El El El papa. emperador, rey, padre 6 saeerdote. Kl alealde 6 juez. El soldado. El carpintqro. El lierrero. El eoeinero. El eseribiente El tasador: El medieo 6 eiruiano El traiieante. El labrador. El sastre 6 eosturera. El lavandero 6 lavandera El zacatero. . El eomprador. El Yendedor. El estudiante. El senteneiador. El gloritieador. El salinero. El cazador. El desaereditador. — 30 — Ang mapagbala. Aiig mapagpalayao. Ang mapagtuya. Ang mapagpatubo, Ang raapagsiiboL Ang mapagsumb6ng, Ang pintaeasi 6 tagapag- tangol. Ang bilot. Ang dalubasa Ang mangagaod. Ang raanlalagari» Ang manlalalie. Ang upahan. Ang gumagaua nang eha- pin. Ang manhUmbdg. Ang tagapag alaga. Ang sisiua Ang mangagaua nag pa- Ie6c, pilon, paso ete. Ang magtatanim. Ang mangagapas. Aug sueab 6 hlo. Ang suitie. Ang eahalile. Ang palasugdl. Ang manunues6. Ang taga-paningil. Ang mamamdlo. Ang manhahabi. Ang maninina. Ang manghuhuli. Ang maeasalanan. Ang magnanaeao. El amenazador. EI aearieiador El adulador. El usurero 6 prestamista. El sobornador El denuneiador. El abogado 6 intereesor. La eomadrona 6 partera. El interprete. Ei remo 6 bogador. El aserrador. El tornero. Ei jornalero. El zapatero. El imprssor. La nodriza. La ama de leehe. El alfarero. El sembrador. El segador. El traidor, El tacafio. El sueesor- El jugador El tentador. El eobrador. El azotador. El tejedor. El tintorero. El aprenhensor. El peeador. El ladrdu. — 31 ^ Apg mapagUlang. Ang mapagbintang. *Ang pamboli 6 tagapam- buli Ang mapaglibde. Ang mapagbigay balisa. Ang mapag osisa Ang pinageaeaiitangan. Ang taga pagtangoL Ang taga pagsaysay. , Ang mapagpalit. lAng mapagpanauinip. ying mapagparusa. ^Ang mapagtulad. Ang mapag opasala. Ang mapagsiiay. Ang mapamintds. Ang mapagpanalo. Ang may dala. Ang magdaraya. Ang maglalangis. Ang mapanganae Ang mapag ampon. Ang,masagutin. Ang manghuhula. Ang pulube. Ang easama. Ang easama. Ang iyaquin. Ang matutuluguln. Ang matatauanin. Ang masigauin. El inventor. El imputador. El brufiidor. El esearneeedor. El molestador. El inquiridor. El aereedor. El de£ensor. El deelarador 6^ detini- dor. El troeador. El soGador. El eastigador. EI imitador. El murmurador. EI contraventor« El taehador. El vencedor 6 triun- fante. El portador. EI engaiiador, EI aeeitero. El paridera. EI amparador 6 protee- tor. El respond6n, El profeta 6 adivino, El mendigo. EI eompaGero. EI s6cio. El lIor6n. EI dormiI6n. EI risueiio. EI grit6n. 32 Ang pinaeapuno. Ang raagl)iil)ubo. Ang lunalinl)an. Ang aia^'abang Ang taga pagbayad. Ang magmamana. Ang niagpapalay()c. Ang manguiguiba. Ang !nananacop. Ang mangingisda. i Catix)unan nang manga nga- lang hindi nangaqniqnita sa manga unahein. Ang ealiarian, Ang bayan Ang sabae 6 eiitab, Ang simbaha!!. Ang lansangau 6 daan. Ang dagat. Ang ilo^. Aug batis. Ang halamanan. Ang tubohan. Ang hasiean. * Ang buquid. Ang balon. Ang buroL Ang sapa. Ang danao 6 salog. Ang padaliiyan. Ang bundoe. El eapitan, jef0 6'presi- dento El i'undidor. YA anteeesor. ' •^■^^ El fanfarr6n El pagador. EI heredero. El ollero. El* derrivador El salvador 6 redentor. El peseador t Conjunt6 de Jos nomlnus que no se aneuentran en los prineiiiios. El reino. El pneblo. La muesea La igl^sia 6 templo. El eamino, eahe 6 eab zada. El mar. El rio. El arro) o La huerta^ 6 vina. La cafiadulzaL La palayera f La semontera. El pozo. El eollado. El estero. El ehareo. El eanal 6 zanja. El monte. 33 ^ Ang bangia. Ang dalund6ng 6 barong barong Ang tulay. Ang buhangin. Ang bantayan, Ang pangpang. Ang baybay dagat. Ang bilanguan. Ang pangdo. Ang alipato, Ang agtas. ^ Ang piiapil. s Ang tambde. ^Ang labangan. Ang himulmul Ang laot. Ang batis. Ang bitde. Ang lic6. Ang baeds. Ang pang-uisie. Ang benditahdn Ang lunga 6 yungib. ^Ang ildng. Ang libdg. Ang caquip^tan. Ang pudng. ' Ang b^tas. ^ Ang eaputieao. Ang taing-bae^L Ang ddlo 6 hangahan. Ang hapundn nang manga hayop. El barraneo La choza 6 cabafia. El puente. La arena. La garita 6 atalaya. La orilla 6 riyera del rio. La eosta. La edreel 6 prisidn. El eepo. La ehispa. La eenda 6 yereda. La mota .6 riyaso. El terraplen. EI pesebre. La hilaeha. El pielago 6 golfo. El manantial La erieta El reeodo 6 toreido. El rastro. EI hisopo. El aeetre. La cueva. El desierto, yermo 6 soledad . La mugre. La estrechez. El espaeio, abertura 6 ren- dija. EI agujero. EI lodazal 6 eenegal. La eseoria. El Hnde, eabo 6 moj6n. El establo. _ 34 — Ang paraDg. Ang cabigquls. Ang eauayanaa, Ang paquinabang 6 buis nang Mpa. Ang eatotohanan. Ang biny^g. Ang pageoeompiL Ang eabagayan. Ang eabunduean, Ang eaeulangan. Ang eaguluhan, Ang eahulugdn 6 easaysa- yan. Ang eadalian. Ang ealahati. Ang ealaliman, Ang eaUuanagan 6 eatahi- miean nang panahdn. Ang calopc6p. Ang earamihan. Ang earagdagan. Ang earuruean. Ang eatiniean, Ang eatuyu^n. Ang eapisanan nang ma- nga hayop. Ang libingan, Ang putde. Ang bulalaeao. Ang boual Ang tabing na pamuti. Ang panarde. El eampo 6 sabana. La haz. La caflaveraL El eanon 6 redito. La certificaci6n. El bautismo. La confirmaci6n. La eireunstaneia, La montaHa. La falta 6 mengua , La turbuleneia 6 confu-| sion. La 8ignificaci6n. La breyedad 6 prontitud. La mitad. La profundidad. La bonanza. El engaste. La multitud. El aumento 6 inere mento. El sitial 6 estrado. El abroJdL La 8equedad. La manada 6 rebaGo. El sepulero 6vsepultura. El estallido 6 tronido. La exhalaci6n. El terroneillo. La eolgadura. La sonda. -^ 35 Ang guirimpnla. Ang pag unti 6 pageueu- lang Ang pagealiuas. Ang pageasira. Ang pageadulas. ^ Ang mula 6 piino, Ang pinangalingan. Ang nasasaeupan. Ang tataguan. Ang daeot. Ang pamuti. Ang anino i Ang lilim. l Ang pinagquiquilan. Ang eabaliedn. Ang lasa 6 namnam* Ang sigA. Ang labis 6 higult. Ang dodngan. Ang paquinabang. Ang limbagan I Ang quindng 6 ningning ' Ang halaga. Ang batdng malaqul at matads. Ang eatalahiban. Ang dalisdls. Ang niy6gan. Ang hoeoman. Ang sapln. Ang pastulan. Ang pagcacacr6s ng daan. La Teleta 6 eatayiento. La disminueidn. El desvio. La destrueeion. El eseurrimiento 6 desliz. El prineipio. El orlgen. El jurisdicci6n. Ei asilo. El pufiado. El adorno La sombra. La sombra. La limadura. El dorso 6 rev^s. El gusto 6 sabor, La hoguera. La sobra, El fondeadero 6 desembar- eadero. La gananeia, provecho 6 utilidad. La imprenta 6 molde. EI brillo 6 lustre. El preeio 6 yalor. El peliaseo. El carrizal 6 yeryasal. La euesta. El eoeal. La audieneia. El forro. El prado. La encrucijada. — 36 Ang aapal. Ang latae Ang silo Ang baeas nang yapae. Ang ealabungan. Ang panungquit. Ang eabaong. Ang baeo^. Ang bdlag. Ang tumb6ag. Ang bias nang eauayau Ang bulo. Ang aso. Ang cun6t 6 eubot. Ang sapot. Ang guinto. Ang pilae. Ang tanso. Ang- tinga. Ang baeal. Ang eauad. Ang azogue. Aug patallm. Aug tauas. Ang tiugangpiiti. Ang batobalani. Ang ^pog Ang garing. Ang batong taguisan. Aiig sungay. Ang quillng. Ang tah61. La eibera. La hez. El lazo. La huella. La fronodosidad 6 espe- sura La orquilla El ataud. El eereo, empalizada 6 eerea. El parral. j El ano. El eaAuto El velio de irutas u ho jas, El humo. La arruga. La mortaJa El oro La plata. El eobre 6 latdn. El plomo. El hierro 6 fierro. El alambre. El azogue 6 mereurio. El aeero El alumbre. El estaAo, La.piedra imdn. La eal. El marfil El piedra de amolar. El euerno. El erin 6 elln. El ladrido. I 37 Aog huni nang eabayo. Ei reUneho. Ang eulung^n boy, Ang balahibo m nang ba La poeilga 6 chiquero. mg tupa. La lana. Ang aniag. El moho. Ang ealauang. El orin. ^ng buhoL El nudo. Sa manga ngalang adjeUv06\ De los nomhres adjeUvo Maputi. Blaneo, eandido 6 albo. Maitim, Negro 6 prieto. Mapula. Golorado 6 rubio. Mah^ba. Largo. |Maicli. Gorto. Malaqui. Grande. Maquitid Angosto 6 estreelio. Maluang 6 malapad. Aneho. MaUit. - Pequefio 6 ehieo. Mabdba. BaJo. Matads. Alto eIevado 6 emineote Mabuti. Bueno * Masanaa. Malo. Maganda. Hermoso, bello 6 lindo. Pdngit. Feo 6 disforme. 1 Mapait. Amargo. ' Maasim, Aeido 6 agrio. Mainit. Oaliente. Malamig Frio. Maamo. Manso. Maamong loob. Afable. o benigno. Mabageie. Gruel, barbaro 6 tirano, Mabait. Prudente 6 Juicio8o. Mabango. Oloroso 6 fragante. Matiisin. Paeiente, — 38 Mab^Jo. Mabig^t, Magaao. Mabil6g. MahiDhio. SintiDgaliDg. Masintahin. Maeapal 6 magasping. Manipla, Matigas. Malambot. Maluag. TamM. Masipag. Maetinai Matalim. Madulat. MatuUs. Malaeas. Matulin, . MaiMp. Madaiang. Malinis. Maramot. Mataeao. Maalat. Malabo. Msgdaraya. Mataeutiu^ Matapang, Fetido 6 hediondo. Pesado 6 grave. Libiano. Redondo Mesurado 6 modesto. MentTOSO. Amoroso ^ Grueso. Delgado 6 cencefio. Duro, empedernido 6 tieeo. Blando suaYe 6 flexible. FloJi. Hoigazan, perezoso 6 ha- ragan. Diligente 6 laborioso. Gorreoso. Agudo. Eesbaloso Puntiagudo. Fuerte 6 forzudo. Ligero, veloz 6 agil. Ariseo, €squivo 6 fiero, Ealo Limpio 6 aseado. Avariento, mezquino 6 rula. Tragon, goloso 6 eoml- lon. Salado. Turbio Tramposo, falaz 6 traudu- lento. Temeroso 6 medroso. Yaliente. ~ 39 — Dudg. Matuid. JM|atun6g, Maydman. Laslng. Mahal. ^ Mura. rHilao. Masunurin. Masuain. LMasaya." iMatuain. iMalungeot. krahlmie ^alilimutin. ' Mapaghingi. Maeatds. Palalo Mababang loob. Mapagtungayao. Palabiro, Maauain. lPasaquitsaquit. ^ [ahirap gauin. [asieap 6 timtiman. Pabaya. Mahanghdng, Masalita. Mapanuyd. Mapagnasa. Maibiguin. Mapagtanim Gobarde. Reeto 6 dereeho. Sonoro Rieo 6 pudiente. Borraeho 6 beodo. Caro. Barato Grudo. Obediente. Rebelde 6 desobediente. Alegre. Gozoso Triste 6 lugubre. Quieto, pacifico 6 sosb^ gado, 01vidadizo. '^ Pedigiieno. Jugoso. Soberbio 6 altivo. Humilde 6 sumiso. Maldieiente. Burldn. Piadoso, miserieordioso 6 caritativo. Doloroso. Dificil. Disereto. Abandonado. Pieante. Gharlatdn, loeuai; 6 pat- lero Lisonjero 6 adulador. Deseoso. Afectuoso Odioso 6 reaeoroso. — 40 — Mapagpalayao. Mapagbiyaya. Pangahas. Maeasasama 6 maeapapa- nganyaya. Madiiihio 6 masuelamio. MaquiBlap 6 maquinang. MarangaL Mariquit Matieas, Mahinhin. Sugatin. Matambde. Nag-iis^. Pun6. Nangingibang bayan. Maaninag, Mabatd. Maeapangyarihan. Magalangin. Malagquit. Malam^B. Malapot. Maeamandag. Lubha 6 labis. Maluc6ng. HangAl 6 ungas. Ngusuan Tunay, lubds 6 dalisay. Hamae 6 bulisie. Mabalahibo. Nauueol. Mapagbigay lo6b. Mahina. Oarinbso. Dadiyoso. Atreyido. Daiioso, nocivo 6 perni« eioso. Asqueroso.% Terso, lueido 6 lustroso. Honrado. Bonito. Elegante, bizarro 6 ga- llardo. Vergonzoso. Llagado 6 herido. Abultado. Solo 6 linieo. Lleno 6 pleno. Peregrinp. Trasparente. Pedregoso. Poderoso u omnipotente Oortesano 6 respetuoso, Pegajoso. Carnudo, Espeso. PonsoAoso. ExcesiY0 6 superAuo, C6ncavo. Neeio 6 tonto. Hoeieudo. Aeendrado 6 puro. Vil. Yelloso. Perteneeiente. Indulgente. D^bil 41 — Iba Sun6d 8tin6d. Gatapusto. Buhdy. Mababang tauo, ^Tuyd. Matipid. Bant6g 6 bunyi. Galugod lug6d 6 eaaya aya. Maalab. kMapagpitegan, |0161 6 balio. "Buc6d 6 tangi. Maputla. Maanta. ^ Malaqui ang tainga. Maraeoi 6 madla. Magaslao Oulang. Hindi namumunga. Ualang bangan. iSueat maobin 6 maea- ^ eain Bago. Marunong. Humal. Namumutietie. BiglL Bing ao. Buhaghag. Diferente, distinto 6 di- ver o Consecutivo. Final. Vivo. Pleveyo. Seeo 6 enJuto. Econ6mico. e^lebre, iosigne 6 fa- moso Delieioso 6 ameno. Ardiente. Oomedido Loeo 6 demente Excepto Deseolorido maeilento Raneio. OreJudo. Mueho Inquieto 6 bullieioso. Insuficiente Infructifero. Perdurable 6 eterno infi. nito. Gomeslibles. Nuevo, reeiente 6 mo- derno Sabio, doeto 6 letrado. Gangoso. Repleto, Repentino. Mellado. EspoDjoso. — 42 Banayad na ugali. GayuEDangul. Gulot. Lubhang malaqui. Lubhang maliit. Darating. Gaunti Nagugutora 6 may gutom. Hil6 6 dulingas Hindi paris. Di marating 6 di mala- pitan. Di mataroe. Di madalitd. Di madaanan. Di masabi. Di mabilang. Di binjagan, Di matingeala May pagea oloL Guising. Laon. Lagalag. Mapalad. Palalo. Pisae ang isang mata. Ma|)amansac. Palaauay. Pandae. Pantas 6 pahdm. Pantay 6 patag, ^ Pacifico, suave 6 apa- eible. Pobre 6 miserable.. Moreno 6 trigueno. Grespo. Mdximo, Mlnimo. Futuro 6 yenidero. Poeo. Hambriento Atronado. Desigual. Inaeeesible. Insondable. Insuirible 6 intolerable. Intransitable. Indeeible. Innumerable. Infiel 6 pagano. Ineomprensable Aloeado. Despierto. Antiguo 6 anejo Fugitivo 6 vagabundo. Bienaventurado, feliz 6 di- ehoso. Vanidoso li orgulloso. Tuerto Jactancioso. Reneilloso 6 penden- eiero Enano 6 pigmeo. Habil 6 eonsumado. Llano 6 raso. — 43 ~ Pipi. Quimao. Ngiui. *Caliuete Salauahang loob. Bastos 6 mahalay na ugali. Halohalo. ^ungayAn Saeang. Madng 6 tanga. Totoo. [Maguinauln. ulig. abasaguln. ingc6d. aril 6 utal Urong sulong. Mudo. Maneo. Boquituerto Zurdo Ineonstante 6 voluble. Deshonesto 6 ineidente Mezclado 6 mixto. Oornudo. Zambo. Abobado. Yerdadero 6^cierto. Friolento. Aturdido 6 atolondrado. Quebradizo. Reneo Tartamudo 6 balbueiente. Neutral 6 indeeiso. Manga numeros eardinales. alaua. 'atlo. Apat. Lima, ^uam. fit6. |jal6. Siyam. Sangpuo. Mula sa labingisd hangang sa labing-siyam, ay pina- pangunguna ang salitang labing at idinudugt6ng ang manga mimerong nanga sa itads. Labingisd, IL Onee, Labing dalaua. 12. Doee. 1 Uno 2. Dos. 3. Tres. 4. Guatro. 5. Oineo. 6. Seis. 7. Siete. 8. Oeho. 9. Nueye. 10. Diez. _ 44 Labing-tatl6. Labiag.apat. Labing-lima Labinganim. Labing pit6, Labing ual6. Labingsiyam. 13 Treee. 14. Oatoree. 15. Quince. 16. Diez y seis 17. Diez y siete 18. Diez y oeho. 19. Diez y nueve. Ang salitang puo, ang eahulugan ay sampuo; at naug masabi ang 20, 30, ang uiuieain ay dalauang puo, tatlong pu^ gayon ang pagbilang hangang sang- daan. Dalauang puo. Tatlong puo. Apat na puo. Limang puo Anim na puo Pitong puo. Ual6Qg puo. Siyam na puo. Sangdaan. Dalauang daan. Tatlong daan. Apat na daan. Limang daan. Anim na daan Pitong daan. Ual6ng daan. Siyam na daan, Isang libo. Dalauang libo. Tatl6ng libo. Apat na libo. Limang libo. 20. Yeinte. 30. Treinta. 40 Ouarenta. 50 Gineuenta. 60 Sesenta. 70. Setenta. 80. Oehenta. 90. Noyenta. 100. Giento. 200 Doseientos. 300. Treseientos. 400. Guatroeientos. 500. Quinientos. 600. Seiseientos. 700. Seteeientos. 800; Oehoeientos 900. Nueyeeientos. 1,000. Mil. 2,00Q. Dos mil. 3,000. Tres mil. 4,000. Ouatro mil. 5,000. Gineo mil 45 Anim na libo. 6,000. Seis mil Pitong libo. . 7,000. Siete mil. Ualong libo. 8,000. Oelio mil. Siyam na libo 9,000. Nueye miL Sampuong libo. 10,0C0, Diez mil. Sangyuta 6 isangyiita. 100,000. Cien mil. ^Sangpung yiita. 1,000,000. Un millon. Manga numeros ordinales« Sa paggaua nang manga mmeros ordinales ay idadag- dag lamang sa manga nuraero ang partieula iea. Naona. Primero. 1 lealaua lleatlo. Segundo. Tereero. leapat. * Guarto. lealimd. Quinto. leanim. Sexto. leapitd. S6ptimo. Icaual6. ^^„ Octavo. leasiyam. Noveno. leasiampuo 6 ieapuo. Deeimo lealabing-isa. Undeeimo. lealabing dalaud. Duod^eimo iTeadalauang puo. Yigesimo. Icatatl6ng puo. Trigesimo. leasangdaan. Gentesimo. Manga niiimeros adverbiales. Ang manga niimerbng ito, ay mangyayari sa pag- lalagay nang partieula maea, sa unahan nang manga niimeros eardinales. Minsan. Maealaua. Una vez. Dos vece8. _ 46 - Maeaitlo 6 macatatl6. Maeaipat 6 maeapat Maealima. Maeaanim. Macapit6. Macaual6. Maeasiyam. Maeasampuo Maealabing isd. Maeadalauang puo Macatatl6ng puo. Maeasaugdaan. Tres veces. Guatro veces. Gineo veces. Seis veces. Siete veces. Oeho veces. Naeve veces. Diez vec8S. Onee veces. Veinte vece8. Treinta veces. Gien veces. Manga niinieros distributivos. Ang manga nimeros distributivos, ay nagagaud sa pag-uulit ulit ng mga numero, sa paraang sumusun6d. Isd isd. De uno en uno. Dalaua dalaua. De dos en dos. Tatl6 tatl6. De tres eh tres. Apat apat. LimA limd. De De euatro en euatro. eineo en eineo. Anim anim. De seis en seis. Pit6 pit6. De siete en siete. Ual6 ual6. * De oeho en oeho Siyam siyam. Sampuo sampuo. Labidabing-isd. DalauA dalauang Sangda-sangdaan. puo. De De De De nueve en nueve. diez en diez. onee en onee. veinte en veinte eiento en eiento. manga pronombres personales. Ac6. Y6. leao. Tii 1 — 47 — Siya. tl Tayo 6 eami, Nosotros. Cay6. Yosotros. Sila EUos. Manga pronombres posesivos. Aquin. Mio. lyo. Tuyo. Ganiyd Suyo Atin 6 amin. Nuestro. Iny6. Yuestro. Manga pronombres demostrativos. Yari 6 it6. Este. lyan Ese. Ya6n. Aquel. Yarlng manga 6 it6ng Estos. manga. lyang manga. Esos. Ya6ng manga. A^uellos. Manga pronombres relativos 6 interrogativos. ikn6? ^Qu^? ^Alln? ^Gudl? <iSino? iQui^n? (iOanino? (sOuyo? Manga pronombres indeterminados. Anoman, bahaguia 6 Algo. eaonti. Sinoman 6 alin man Alguien 6 alguno. --.48 - Balang Ni isa 6 sino man. Algun Nadie 6 ninguno. Pagsasattiahan nang manga artieulos, nombres, adverbios, preposieiones, conjunciones at interjecciones. Ang Ang manga. Sa naanga. Sa, nangj eay. iAy! [0^! iha! Isa. Dini 6 dito. Doon. Sa ibabao, Sa ilalim. Sa guitna. Sa siping 6 taguiliran. Sa dulo 6 uaeas. Ang diilo. SAbay. Agapay. Anopa. Ay uan. Baea 6 maea. Bigla. Bihira 6 bahaguid Olle olle. Sa eatotohanan. ^Paano? PaUbhasa. PasumaM. Cun Saeali El, la, lo. Los, las De los, de las. De, d, para, en, sin, eon, por, al y del. iHola! [oye! ihe! Un, uno. Aqui 6 aea Alld 6 aeuUa. Eneima. Debajo. Bn medio. Al lado 6 eostado. Al extremo, La punta. Al par 6 d la par. A par. .^ De suerte que. No se. No sea que. De repente. Apenas. Yueltas de acA y de alld. En verdad. ^De que manera? Por euanto. Por sl 6 por no. Por sl aeaso. 49 — Balaog 6 bauat. Baua,t, isd. Arao arao. Ma^^atma^a. Tuina. ^Maano? ^Oahit paano. Ang maibigan ninyo. Parang. Para nit6 Gunuari. Niyong, nang 6 euu. ^ (iCailan? IHusto na 6 sueat na. PSueat mangyari. Hindi sueat mangyari. Gundi. pHindi pa. Sueddn 6 bagaman Samantala. pSa iy6 ^ Cun. 06. ^aan? ^Saan mdn Daeo. (iDaeo saan? [Mano na 6 naua! Muntie Mull 6 uli. Minsan Humiguit 6 eumulang. Hangaig. Hangang hindi. Cada. Oada uno. Cada dia. Cada rato. Cada vez. ^C6mo esta? Como (^uiera. Como V. quiera. Gomo del mismo modo, Como este. Como si Ouando. ^Guando? Basta Puede ser. No puede sei^ Si no. Aiin no. Aunqne Mientras 6 entre tanto. Contigo. Si, Sl, para aSrmar y eondes eender (iD6nde 6 ad6nde? Donde quiera. Hdeia. ^Haeia donde? iOjaJa! Por poeo. Otra vez Una vez, Por demas 6 menos. Hasia. ^ Hasta que no 4 — 50 Mabuti sa uala. Mabuti at uala rito HinguiL ^,Macai}an? Madalas Mamiihsaa minsan. Mageabieabila. Bueeki ' ^Oaya 6 bagA? Tiquis 6 sadya. Diyatk. Sa una Siya naua, Pasintabi. |Aba co! *^'^ jAba mo! lArAy 6 ar6y! Bueno que nada. Bueno que no estd aqul, Aeerea 6 sobre. ^Ouantas veces? Muehas veces. Algunas veces 6 de euando, en euando. A una y otra parte. Partieularmente 6 sola- naente. ^Aeaso 6 por ventura? Adrede. i Segiin eso. Adtiguanoente. Amen, , ] Gon permiso. .■ iA3| de mi, jAy de ti! f jAy! de (dolor). Manga verbos auxiliares. Bumasa. Matua, NagdadasaL Naroroon. Dumunong Mabuti si Pedro. Paguiguing pare mo. Itong panyo ay aquin. Sumulat aeo, May 6 mayrooo, Uala. ^ May tubig. Estar Jeyendo. Estar alegre. Esta rezando. Est& alla. . Ser sabio. Pedro es buem>. Guando seas saeerdote. Este paliuelo es mio He eserito 6 hube es- erito, Hay 6 tiene No hay 6 no tiene, Hay agua. — 51 ^Mayroon eaiig papel? Ualii ac6. Ualaog libro ^Naparoon ca sa simba- han? Naparoon ac6 sa Maynila. ^Mayaman ca. Ac6 ay mahirap Sila ay mabubuting bin- yagan. ^Tienes papel? No tengo. No hay Hbro. (^Puistes a la Iglesia? He ido d Manila. , Eres rieo. Soy pobre. Ellos son buenos eristia- nos. PARAAN AT PAGSASANAY. nang pagcoconjugar nang manga verbos. Ang mga tiempos sa tagalog, uala eundi anim iamang; "^ng Hmang nanga uuna ay paraparang manga indicativo at ang huli ay imperativOj para nang mga sumusunod: resente^ preterito per/eeto^ preterito pluscuamperfectOj /u- ^Juro imperfecto, futtiro perfecto at imperatiuo: sa nanga- purang tiempos nangagaling na lahat, datapu^ sa pag- 'tulong'at paglalagay nang eanieauilang partietda At *^nang upang madali ang pag-gamit sa eanila, ang pa* ,^^,aang lalong magaan, ay ilagay eapagearaea ang im- 'perativo na mangyayari lamang sa partieula at ugat, sapagca,t siya ang pinangagaliilgan nang ibang tiem- pos sa eaunting pagbabago kmang, gaya nang sumii sun6d: — 52 - ANG VOZ ACTiVA ImperatiYO, Magtanim ea. MagtaDim siya. Magtanim cay,6, MagtaBim sila. • Siembra tii. Siembra el Sembrad Yosotros. Siembren ellos Ang tiempong it6 ay magagamit sa presente nang subjtmtivo at sa infinitivo. Puturo imperfecto. 1 Magtatanlm ac6. Magtatanim ca Magtatanim siya. Magtatanim tayo 6 eami, Magtatanim cay6, Magtatanim sila. Yp sembrare Tii sembrards. El sembrara. Nosotros sembraremos. ^ Vosotros sembrareis. EUos sembraran. Ang tiempong ito ay magagamit din sa /iduro im^) perfeeto nang siihjtmtivo^ at sa fahiro eondieional. Pret6rito perfecto. Nagtanim ac6 Nagtanim ca. Nagtanim siya. Nagtanim tayo 6 eami. Yo sembre 6 he sem- brado Tii sembrastes 6 has sem- brado. EI sembr6 6 ha sembrado. Nosotros eembremos 6 he- mos sembrado. — 53 Nagtanim eayo. NagtaDim sila. Vosotr6s sembrasteis 6 ha beis sembrado. EUos sembraroo 6 han * sembrado. / Magagamit oamaD sa preterito per/eeto at plmeuam- verfecto nang suhjunttvjp. Tiempo presente. Yo siembra. Tii siembras. El sierabra Nosotros sembramos. Yosotros sembrais. Eilos siembran. NagtataDlm ac6, NagtataDim ca NagtataDim siya. NagtataDim tayo 6 eami. NagtataDim eayo. iNagtatanim sila. I Magagamit din namao sa maDga preterito imp€rfocfd naDg indioativo ni suhjuntivo. Pret^rito pluscuamperfecto. ^Naeapagtanim ac6, Yo babia sembrado. ^"NaeapagtaDim ca "^ Tii habias sembrado, NaeapagtaDim siya. Ei habia sembrado. - j^capagtaDim tayo 6 ca- Nosotros habianios sem- i mi brado •'w NaeapagtaDim eayo. Yosotros habiais sembrado. NaeapagtaDim sila. Ellos habiap sembrado. Magagamit naman sa ' pretirito plmemmper/eeto nang subjuntivo, Futuro perfecto. NaeapagpataDim ac6. NaeapagpataDim ca. Yo habr^ sembrado. Tii habras sembrado. 64 Naeapagpatanim siya. Naeapagpatanlm tayo 6 eaaii Naeapagpatanitii eayo. El habra sembrado. Nosotros habremos sem- brado Yosotros habreis sembra- do. EII03 habran sembrado. Naeapagpatanim sila. Magagamit din ito sa /nturo nang siibJmiftvo, ANG VOZ PASIVA Jniperativo. Magpatanim ca. Magpatanira siya. Magpatanim eayo. Magpatanim gild. Manda tti sembrar. Quo mande el sembrar. ' Mandad yosotros sembrar. Que manden ellos sembrar. Puturo imperfecto. r Magpapatanim aed. Magpapatanim ca. Magpapatahim siya. Magpapatanim tayo 6 eami. Magpapatanim eayo Magpapatanim sila. Yo mandar(5 sembrar. Tii m.andaras sembrar. El mandard sembrar. NosotroB mandari^mos sem brar. Vosotro3 mandariis sein- brar. Ellos mandaran sembrar. 66 Pret6rito perfecto. Nagpatanim ac6. Nagpatanim ca. Nagpatanim siya» Nagpatanim tayo o eami. Nagpatanim cay6. I Nagpatanim sila. f Yo mande 6 he mandado sembrar. Tii mandastes 6 has ma% dado sembrar El mando 6 ha mandado sembrar. Nosotros mandemo's' 6 he mos mandado sembrar» Vosotros mandasteis 6 ha- beis mandado serabrar. Ellos mandaron 6 han #mandado sembrar. Tiempo presente» I Nagpapatanim ac6. f Nagpapatanim cA. [ Nagpajpatanim siya. |I^Nagpapatanim tayo 6 ■ eam?. ^ Nagpapatanim cay6 ,Nagpapatanim sila Yo mando sembrar. Tu mandas sembrar. El manda sembrar. Nosotros mandamos sem-. brar. Yosotros mandais sem- brar, Ellos mandan sembrar. Pret^rito pluscuaniperfect Naeapagpatanim na ac6 Naeapagpapatanim ca na. Naeapagpatanim na siya. Yo habia ya mandado sembrar. Tti habias ya mandado sembrar. El habia ya mandado sembrar. — 5() Naeapagpatanlm na tayo 6 eami, Naeapagpatanim na eayo. Naeapagpatanim na sila. Puturo Maeapagpapatanim na ac6. Maeapagpapataulm ca na. Maeapagpapatanim na siya. Maeapagpapatanim na tayo 6 eami Maeapagpapatanim na eayd. Maeap gpapatanim na mlL Nosotros habiamos ya man- dado sembrar. Yosotros habiais ya man- dado sembrar. Ellos habian ya mandado sembrar. perteeto. Yo habre ya mandado sem- brar. Tu habrds ya mandado sem- brar. El habra ya niandado sem- i brar. Nosotros habremos ya man- ' dado sembrar. ^ Yosotros habreis ya mau- dado sembrar. Ellos habran ya mandado ^ sembr^ r. Maiding vcmhulario nang Breue vocahulario de los manga^ verbos. verho8. Magpalambdt. Lumamb6t. Yumaeap Mageumot. Magbueas M^patauad nsng siila dusa. Ubusin. 6 Ablandar Ablandarse. Abrazar. Abrigar. Abrir. Absolyer, Aeabar lo que se eon- Tapusin 6 yariio. sume Aeabar obras 6 trabajos ~ 57 — Sumdma. Humiga. Magsumbong. Lumapit Magahit. Laehan. Bumutas Malunod. Magbigti. MagaMt, Umab6t. Bumuhat 6 magtaas. ^ Lumaead. ; Hulihin. V Mag aral. :^Oamutin* Mag araro. Bunutin. I Itapon. I Sumayao. % Ibaba. \ Manaog. Mahgo» T^umalasa. ^; Mag uahs Magbinyag, Uminom. Humalie. Magpaputl Gumaod. Bumura, Maghic6b. Lumuesd. Bumuh. Acompafiar. Aeostarse. Aeusar. Aeerearse. Afeitar. Agrandar. Agujerear. Ahogarse. Ahorearse Airarse. jAlcanzar Alzar. Andar. Aprehender. Aprender. Araiiar 6 rasear. ^ Arar. Arranear. ArroJar. Bailar Bajar la easa que estaen lo alto. Bajar en la esealera. Banarse. Barajar. Barrer. Bautizar* Beber. Besar. Blanqu€a£ Bogar. Borrar Bostezar. Brinear. Brufiir. 58 Magbir6 Burlar. Humanap, Busear. Malaglag. 6 mahulog. Oaer. Tumae. Oagar. Bumalae. Oaleular. Tumahimie (3 tumahan. Oallar. Lumaead. Oaminar. Umauit 6 mageanta. Oan^r. Oapar. Cumap6n. Bumihag, Cautivar. Humueay Cavar, Mangaso 6 mamaril. Cazar. Humapon. Genar. Magbaeod. Oerear. Magsara. Oerrar. Magpatoto6. Oertihear. Magpaeo. 01avar. ManingiL Oobrar. Magluto, Oocei\ HumuH Ooger. Ibitin 6 isabit. Oolgar. Gumain. Oomer. Maaua 6 mahabag. Oompadeeerse Ganapin 6 hustuhin. Oompletar. Pagyamanin 6 eumpuni- Oomponer. hin. Mamili. Oomprar. Pumayag 6 magpahintu- Ooneeder. lot. Maghatid. Oondueir. Gumilala. Oonoeer. Magisip, Oonsiderar. Maubos, Oonsumir Bamjlang. Oontar. Sumagot. Oontestar. 59 Sumudy. Tumaebo. Gumanti. Pumutol. Gupitln 6 gumupit. Manahi. Lumaqui. Tumiibo. Maniuala. Tacb4n. Magalaga 6 mamahala» Tumupad 6 gumandp. Lumdganap. Gumam6t. Humitit. "^Umutdt. Magbigay Magsabi 6 magbadyd. ^ Magsaysdy. luan 6 pabayaan ^^^Maghabla ' Sumirang piiri. Magngalan. Maglagae -Tumunao. i^ Iguiba Mauala sa tingin. Bitiuan. Magealag. Sirain. Magpahinga. Magnais 6 magnasa* Mahilo. Maghiibo. Sumuay. Contravenir. Gorrer. * Oorresponder. Oortar Oortar eon tijera Goser, Greeer. Greeer las plantas, Greer. Cubrir. Cuidar, Gumplir. Gundir. Gurar. etiupar. Ghupar el nifio. Dar. Deeir. Deelaral*. Dejar. Demandar. Denigrar. Denominar. Depositar. Derretir. Derribar. Desapareeer. Desasir. Desatar. Desb ratar. De8canzar. Desear Desmayar. Desnudar. Desobedeeer. — 60 Magpaalam. Buroaebde Guisingin 6 gumisiug Magpuyat Isaull. Magtielop. Sumaquit. Matulog Magtipld. Maghalal Magsanla, Mulan Magpahiram. Itulae. Ibilango Magsindi. Magpariqult. Pagquitan. Culungin. Salubungin. Baeuran. Magbalat nang libro Tuirin. Magcasaquit. Magdaya. Magmiimog Magbanlao. Magturo. Managuinpdn. Pumasoe. MageamaH Sumala. Maligao. MaeauaM 6 maealigtas. Pumlli. Despedir. Despegar. Despertar. Desvelar. DeYolyer. Doblar Doler. Dormir. Economizar. Elegir. Empefiar. Empezar. Emprestar Empujar. Eneareelar. Eneender la lu^, Eneender fuego. Eneerar. Eneerrar. Eneontrar. Eneorralar. Eneuadernar. Enderezar. EnEermar, Enganar. Enjuagar la boea. Enjuagar ropa 6 plato Enseilar. Ensoiiar Entrar. Equivocarse Errar. Errar el eamino. Eseaparse. Eseoger. — 61 Sumulat. ^ Eseribir Magantay, Esperar. Mahalia. Estimar. Bumatae. Estirar. Mag-aral. Estudiar. Sumaua o masiiya Eastidiar. Umaeo 6 mageatiuala. Fiar. Lumutaug. Elotar. Pumilit. Forzar Mag isis 6 maghugas. Fregar. Magprito, Freir. Humagod. Frotar Magbunga. Fruclificar. Mageutdn. Fruncir. ^ Dumahae Gargajear. Gumugol Gastar Humibie. Gemir. Cumatqg. Golpear. Tumulo. Gotear. Mageamit 6 eamtdn. Gozar. * Matua. Gozarse. Sumigao Gritar. Lumasap. Gustar. ,^Manahan. Habitar. Mamihasa. Habituarse, Magbadya, Hablar. Gumaua. Haeer. Mabus6g Hartar. Bumaho Heder. Mabide. Hender. Sumugat. Herir. Oumulo. HerYir. Mamaga. Hineharse. Magtanan. Huir. Magnaeao. Hurtar. — 62 Pantain, Humuad. Mnglimbag. Sumiinog. Papagalabin. Papag alabin ang loob. Mag osisa 6 magsiyasat Mag palaraan. -Tumanong. Lumo6b, Yumao 6 humayo. Tumungo 6 patun|o, Umalis 6 pumanao. Humingal. Mag-laro. Pisanin 6 magtipon. Mag agapay 6 mageatoig Manumpa. HumatoL Tumahol. Humimod. Masaetan. Mahabag. Maghugas. Maglaba. Bumasa. Magtaas 6 bumuhat. Cumiquil Mag Hnis 6 raagpahid. Mag guhit. Maquipag usap. Gumintab. Tumauag. Punuin. Tumangis 6 umiyde. \,. Igualar. Imitar. Imprimir. Ineendiar. InAamar. InHamar animo. Inquirir. Insertar. Interrogar Inyadir Ir. Ir dirigiendose. Irse. Jadear. Jogar. Juntar Juntar8e. Jurar Juzgar. Ladrar. Lamer. Lastimar. Lastimar eompadeeiendose. Lavar. Lavar ropa. Leer. Levantar Limar Limpiar. Linear, Litigar. Lueir. / Llamar. Llenar. Llorar. - 63 Umulau, Damurog Magtungayao 6 sumumpa Maeiuian Sumuso, Mag-utos. Mahilo. Maliila. Ngumuya Ngumanga. Pumatay. Magsalit sallt. Ngumiyao. ;; Umihi. i^Tumaeal 6 tumimbang. Sumueat. I Magsinungallng. Maghalo. , Tumingin. /*Bumasa. Mangagat. Mamatay. Magbago, , Magbihis. Ipanganae Tumubo. Lumangoy. Magsaysay 6 magsaUtd. . Maglayag. Umitlm. Magbalita, Gumaua, Dumillm Lloyer. Maehaear. Maldeeir. Malparir Mamar. Mandar. Marearse. Marearse navegando. Masear. Masear buyo Matar. Matizar MauUar Mear. Medir gramos 6 Iiquidos. Medir eosas longitudi- nales. Mentir. Mezclar. Mirar, Mojar. Morder. Morir. Mudar Mudar yestido^ Naeer. Naeer plantas, arbotes, ete. Nadar. Narrar. Nayegar. Negreeer. Notieiar. Obrar. Obseureeer. 64 ^ Itago Mangaeo, Ihain 6 magalay. Diimingig 6 maquinig, Umamoy. Lumimot. Gumatas. Magpamuti. Mangahas Tumangap. Magbayad. Huminto. Manganae Mageasala. Humingi. Umutdt. Magdiqult Humamp6s. Magsuelay. Cumur6t. Mag isip Mauald. Matalo. Magmalio 6 eumupas. Lugiipas. Magpatauad. Magpahintulot. Tumimbang. MangisdA. Tumuea Sumiguld Yumapae. Oapangyarihan. Maglagay. Magtauag, Oeultar. Ofrecer 6 prometer. Olreeer a Dios. Oir. Oler, 01vidar. Ordenar Ornar. Osar Otorgar Pagar. Parar. Parir. Peear. . Pedir. \ Peer Pegar, Pe^ar eastigando. Peinar, Pellizcar Pensar. Perder. Perder en lueha 6 juego. Perder el eolor Perder la fuerza 6 saboP Perdonar. Permitir Pesi^r. Pesear. Piear aves. Piear reptiles 6 inseetos Pisar. Poder, Poner. Pregonar. 65 — Maghanda. Preparar. Humiram 6 umutang. Prestar Mangaeo Prometer. Bumasag. Quebrar. Maiuan 6 matira. Quedar. Dumaing. Quejarse. Masunog. Quemar, Umibig Querer. Alislo Quitar Magalit 6 magngalit. Rabiar. Oumudeod 6 euraayod Rallar. Oumamot. Rasear. : Gumuhit. Rayar. Magigplt. Reeoger. /Manubos. Redimir. Mageuseos. Refregar. ^ Magdilig. Regar. f Tumauad, Regatear. :, Dumilhay. Regoldar '/rumaua. Reir ^ Magtagpi. Remendar Sumiieo. Rendir. Maquipag auay. Refiir. Mamahagui. Repartir. UHtin 6 umulit. Repetir, Magdulds. Resbalar. Huminga. Respirar, Sumagdt. Responder. Magsauli. Restituir Lumay6 6 ilayd. Retirar. Magputde, Reventar. Magdasdl. Rezar. Magnaeao. Robar Gumulong 6 uminog. Rodar. Bumasag. Romper 16za 6 barro, 5 66 Pumunit. Bumaii, Pumatid 6 lumag6t. Maghilie, Mamaos, Maaiaman 6 matuto. Cumuha MagpaspAs 6 mag-uaguag. Cumadlit Mag asin, Lumabds 6 umalis, Lumueso Gumahiig. Magpatuyo. Gumapas o umani. Magtanim, Lumiemo 6 umupo. Magtandd. Magturo. Sumuts6t. -^ TumuDog. Humihip. Humigop. Umaquiat 6 pumanhie. Pumauis. Magddlita 6 magtiis. Tumina. Pumuc61 6 humaguis, Tumugtog. Humlpo 6 sumalang, Gumuha 6 tumang^p. Uamb6* Gumaud. Magdala, Lumulon 6 lumamon. Romper tela 6 estopa. Romper cafia 6 madera, Romper hito 6 eorder, Ronear. Ronquear. Saber. Saear. Saeudir Sajar. Salar. Salir. Saltar. Sanar. Seear. Segar. Sembrar. Sentar. Seilalar. Sefialar designendose. Silvar. Sonar, Soplar. Sorben. Subir. Sudar. Sqfrir. Tenir. Tirar. Toear. Toear los manos, Tomar. Toser. Trabajar, Traer Tragar. 67 — Umaquiat Bumuis. Gumiie. Magpalit Oamuldg, Matisod. Ibual 6 iguibA. Maglangeap. Magpahid. GamitiD, Magpatiibo. Sumamsam. Isalin. Magbubo. Magsalin, Tumauid. Maglamay. Manalo 6 manaig. Magbili. ^ Gumalang, fDumating. Tumingin. Magbihis. ^Dumalao. Mabuhay, Sumigao, Bumalie. Umui. Isauli. TumaKc6d, Sumuea. Sumisid. Sumu6b. Humueay. Hu maguing. Trepar. Tributar. Trillar. Troear. Tronar. Tropezar. Tumbar. Unir. Untar. Usar. Usurear. Usurpar Vaciar. Vaciar naYaJas, ete, Vaciar algun eserito. V8dear. Velar. Vencer. * Vender. Venerar. Venir. Ver. ^ Vestir. Visitar. Vivir. Voce8r. Volver. VolYer donde sali6, Volver lo que ha tomado. Volver las espaldas, Vomitar. ^ambuUir. Zahumar. 2anjar. Zurbar. — 68 PATNUGOT SA PAQUIC|UIFACJlSAMTAAIf TAGALOG AT GASTILA Sa paghdti at paghihigdy Para saludar y dar hs nang magandang arao buenos dias. Bigiiian pd sikug lahat nang magandang arao. Magandang hapon p6. Magandang hapon p6 na- man. ^Gomusta p6 eayo? Mabuti, <jat cay6 p6? Hindi p6 lubhang mabuti na para ninyo. ^,Comusta ang ama mo? Mabuti, sa ana naog Dios. ^,Maano ang may saquit? Bumubuti na 6 gumiguin- haua na. ^^Oa'lan ca uuui 6 magba- balie sa Bulaean? Sa Lingo. ^Mayroon eayong ano mang ipaguutos sa aquin? Buenos dias tengan uste- i des Buenas tardes tenga us- . ted.: ■ 1 Asi las tenga V. tam- bien. j* ^C6mo esta V? '^ Bien, iy V.? No es tan bien eomo us- teo . ^^ ^C6mo esta tii padre? Est4 bien. a Dio3 graeias. ^,C6mo lo pasa el entermo? Ya va mejorAndose. ^Ouando regresards a Bu- laean? El Domingo. ^Tiene V* algo que man- darme. — 69 Salamat. Graeias Dios ang umingat sa iyo. Dios te guarde Dios ang tomulong sa iyo Dios te aynd(3 Dios ang sumama sa iyo. Dios te aeompaue Hangang mamaya. Hangang bileas, Hangang maealaua. Hangang maquitang muH Hasta luego Hasta maHana. Hasta pasado maiiana Hasta a la otra vida. Sa dalauang mageaeseuda^ Entre dos condiscij idos ^^4n6ng hinalianap mo? iHumahanap ac6 nang isang plumang aeero. Dito ay mayroon ac6ng saogbunton. ^Salamat, eueuba ac6 nang is4 , Itong pluma ay masama, r* bumubutas nang papel. Pumili ca nang iba. ^Mapahihiram mo eaya ac6 nang isang plie .; gong papel na pada lahan? ^Sa anong bagay? Nang masulatan eo ang aquing amd na na sa Bulaean. (^Buhat dito hangang sa Bulaean, ilang oras ia- yaguia sa yapor? Isang manga tatl6ng oras. iQue es lo que buseas? Buseo una pluma de aeero Aqu( tengo una poreion. Graeias, tomare una. Esta pluma es mala, rasga el papel. Escoja otra. ^Puedes prestarme un pliego de papel de eartas? ^Para que? Para eseribirme a mi padre que esta en Bulaean. ^De aqui a Bulaean, euan- tas horas de viage en el vapor? Unas tres horas 70 — Sa pagparoon Mt pagparito. De ir y venii\ Yaydo Da acc>. ^Yayao ea iia? ^Saan ca paparoon? ^,Saari ca Dangaling? Galing ac6 sa babay. Yayuo ac6 sa simbahan. Inntusan ac6. , Pumanhie ea Manaog ca Pumasoe ca. Lumabas ca dito Laead. Huag eang magtiguil. PiguiHn mo, Huag eang gagalao. Lumapit ca. Hummalay ca. UmuroDg ca naug eaonti sa lieuran. Pumarito ca. Mag-antay ca sandali. Huag eang tataebo. Lumaead eang madall. Umahs ca diyan. Napapagod ac6, Hindi na ac6 maealaead. Tumuloy ca sa daan nang Magtul6y tayo sa daang it6. lk\m ang lalong maiesl sa dalauA? Me ¥oy ya. ^Te vas ya? ^A d6nde vas? ^De d6nde vienes? Vine de la easa, Me ire a la iglesia. Me ha mandado un re- eado. Sube. Baja Entra. Sal de aqui. Anda, No te detengas, Deteule No te mueyas. Aeereate. Apartate. Retirate un poeo atras. 4 Yente aea Esperame un momento* No eorras. ^ Anda de prisa, Quitate de alli. Estoy eansado. Ya no puedo andar. Sigue por la ealle de. . , , Sigamos este eamino. ^Gual es mas eorto de los dos? — 71 — Ito ang lalong maiesl sa roon. iMala}^o pa ba tayo? Malapit na tayo. e^.Saan naroon ang ba^^an? Hindi co naalamang sabi- hin sa inyd. Ituro mo sa agnin ang manga daan. Samahan mo ac6. Itiiro mo sa aquin ang daang patungo sa bayan. Maupo tayo sandali. Maputie 6 mayroong ma- I raming putie. * Nadulas ac6 at eaonli na aeong mahulog Bumalie ca sa baiiay at sa- ) biliin mo sa «^oeliero na dalhin dito ang earruage. Goehero, iiiatid mo ac6 sa *'#» Quingua. ■ Matuid. Sa eanan. Sa eahua. Tumabi ca nang eaunti. Lumapit ea diyan sa ba- hay na malapui, Huminto ca. Sa panahbn, i^Maano ang panah6n? Mabuti ang panah6n. Masama ang panah6n. Este ei mas eorto que aquel ^Estamos lejos todavia? Ya estamos prolinio iD6nde estd el pueblo? No lo se deeir a V. Enseilame las ealles. Aeompaiiame. Ensefiame el eamino que eonduee al pueblo, Sentemonos un momento. Hay mueho lodo, He resbalado * y por poeo me eaigo. Vuelvete a easa y dile al eoehero que traiga aqui el earruage, Goehero eondiieeme a Q,uiugua. Dereeho. A la dereeha 6 de mano. A la izquierda 6 de silla. Orillate un poeo. Arrimate a esa easa grande, Para 6 pdrate. I)el tiempo. ,i.Qu6 tiempo haee? Haee buen tiempo. Mal tiempo haee. - T2 Na m tagarao tayo ngayon. Nagdidillm ang Arao. May mararaing ulap. iUmulan naua sa magha- pong ito! Bumugso na ang uMn. Ibig6y mo sa aquin ang payong. Gumueulog at cumiqu'd- lat Isang lintie ay nahulog sa bahay ni Pedro Nanginginig ac6 uang taeot sa manga eulog Lumalaeas ang hangin. Marahil ito ay ma-uuui sa baguio. Pumasoe p6 eayo sa silong nitong bahay. Sumisieat na ang mga bi- tuin. Paglubog nang Arao, ay magbaHe ca. Gumagabi na. Sumisilang na ang Baan. Umuumaga na. Tingnan mo eun umuulan, at aalis na ac6. Sa pagpapaalmn Estamos hoy en verano Se esta nubiando el SoL Ay mueha niebla jOjala que llueTa en todo este dia! Ya esta eayendo un eha- parron. Deme el paragua. Esta tronando y relampa- gueando. Un rayo ha eaido en la easa de Pedro Tiemble de miedo a los truenos. El yiento aireeia. Es posible que esto terooine en huraean. Entre V en el zaguan de esta easa. Ya asoman las estrellas Al poner el Sol Yuel¥e tu. Anoeheee ya Apareee ya la Luna. Amanese ya. Mira a ver si llueve, por que ya me mareho, Para despedirse. Paalam na p6 ac6 sa inyo. Me despido ya de V. ^Baquit ca nagpapaalam? ^Por que te despides? Maupo ca muna. Sientate antes — 73 Hiadi ac6 maeauupo sa- pagca,t, ac6 ay nagma- madaK, ^At saan ca paroroon? Maquiquipagquita ac6 sa isa eong eaibigang aalis pa sa sa Maynila bueas Magbabalie ac6 mamaya Magquiquita tayo sa hapon. Adios. Sa oras, ■ ^An6Dg oras na? ;iAn6ng oras na eaya? A las diez na. ^Tumugtog na ba ang a las oaee? Sa aeala co ay hindi pa. Maliligo ac6 mamayang a las doee ^;?>uisingin mo ac6 mama- yang a las tres. Huag mong ealiHmutan ang bilin co, sapagea,t, a las euatro ac6 ay mag- papasial. Senor, gumising p6 eayo at hapon na. Hindi mangyayari sapag- ca,t, mataas pa ang Arao Tingnan mo sa rel6s eun an6ng oras na. A las euatro na p6. No puedo sentarme por que tengo prisa. ^Y a d6nde vas? Ire a ver d un amigo que saldra ipanana para Manila Yolyere luego Nos yeremos a la tardo, Adios, abur 6 agur. I)e la hora, ^Que hora es? V,Que hora sera? Ya son las diez. ^Dieron ya las onee? Me pareee que todavia no. Me bailare luego a las doee. Despiertame luego a las tres. No te olvides de mi enear- go, porque d las euatro me ir^ a paseo Seilor, despiertese V. que ya es tarde. No puede ser, porque aun esta alto el Sol. Mira d ver en el reI6J, que hora es. Ya son las euatro senor. 74 ~ Sa paghibihts. ^lbig ninyong ieuba eo eayo nang damit na ma- linis? Huag: dalhan mo muna ac6 nang isang eumot at ac6 ay raaliligo (^May naquiquilala eang ma- buting barbero? May isa p6 aeong naqui- quilalang mabuti. Cun gayon ay tauaguin mo at sabihin mong magdala nang mabuting labaha/ ^Marunong eang umahit^na mabuti? Op5j aeo po ang maga- ling sa manga barbero sa daang ito, Gun gayon ay ahitin nong paeaingatan ang balb^s co. ^iNasaeaetan p6 cay6? Hindi, ganiyan ang ma- buti. Gupitin mo ang buhoe co ^lbig p6 ninyong sagad na sagad? Ilnag; pabayaan mong ma- habahaba. ^Mageano 6 gaano ang iba bayad co sa iy6? Cayo p6 ang bahala, ang Del vestir. ^Quiere V. que le 8aqtie ropa limpia? No: traeme antes una sa- bana que Yoy a ba- ilarme, ^Tienes eonoeido algun ba* bero bueno? Hay uno, sefio/, que co- nozco bueuo? Pues Ilaraale y dile que traiga buena navaja. ^Sabes afeitar bien? 8i, senor, yo soy el mejor| de los barberos de esta ealle. Pues afeitame eon mueh^ euidado la barba. ■♦ (iSe lastima V.? No: asi estd bien. ^ C6rtame el pelo. ^Lo quiere V. muy eorto? No; deJalo un poeo largo. ^Ouanto es 6 euante te pagp? V, euidado, queda a la 75 ~ loobin p6 nioy6 ^Mageanong ibig mo bua- nan, sa tuing iealanaug arao ay aahitan ma aeo? Apat na piso p6 Cun gayon ay pumarito ca mula bueas F r a n c i s c 0, 1 a g u i a n mo nang tubig ang hilamu san. leuha mo ac6 nang isang baro, isang salaual at isang p^mahid, Dalhin mo sa aquin aftg ) ehapin. labot mo sa aquin ang sombrero Ingatan mo ang bahay at ac6 ay magpapasial; at eun may sinomang pumarito, sabihin mong «>' uala ac6. disereeion de V. (iGuAnto quieres por mes, afeitandome un dia si y otro no? Guatro pesos seilor. Pues vente desde manana. Francisco pon agua la pa- langana Saeame una eamisa, un pan- talon y uoa tohalla. Traeme el zapato. Alcanzame ei sombrero. Guldate de la easa que voy al paseo; y si al- guno viene, dile que no estoy. Sa pagliUngeod. I)el S€rvir, elumanap ca nang isang Busea un eriado. ahla. May isa sa ibaba na ibig Hay uno abajo que quie- pumasoe magHKngc6d sa re entrar a servir a V. iny6. Sabihin mong pumanhie Dile que suba ^Mayroon eang papeleta sa ^Tienes papeleta . de ser- paglilingc6d? * vicio? Uald p6, ac6, No la tengo, seilor. (^Taga sstan ca ^De donde eres? — 76 Taga Hagonoy p6. ^May ama at ina ca pa? Op(y Tumira ca i'ito at uupa- han quita euu gust6 nio nang dalauang piso isang buan, at eun hindi hu manap ca nang ibang panginoon Masana ang pinagearati- Iian rao. Humanap ca nang eahalili mo ngayon din Gumuha ca nang tubig sa balon at ilagay mo sa paliguan. BucBan mo iyang pinto. Sarhan mo ang duruoga uan De JagoDoy, stfior. ^Tienes aun padre y madre? Si, sefior. Quedate aqul y to pagare si te i eomoda dos pesos mensuales; y sino, busea otro amo. Esta mal aeostumbrado. Busea remuda hoy mismo. Saea agua del pozo y ponla en el bailo. Abre esa puerta. Cifrra la ventana. Cun may pumaritong sino man^ sabihin mong uala ac6. ^Nasaan ang panginoon mo? Uala p6 rito. ^Hindi mo naalaman eun saan naparoon? Hindi po. ^,An6ng oras uuui? Mamayang maea a las oeho. Sabihin mo eun duma- ting na aeo ay naperito dito. Si viene alguien, dlle que no estoy. ^ ^D6nde esta tu amo? No esta seiior, aqui 1 ^No sabes tu por donde fue? No, seAor. <jA que hora vuelve? Luego despues de laE oeho. Dlle euando venga que yo he venido aqui. ii — Sa ]pagmin at pag inbm, Bel eomer y heher. NagugutoiB aeo. Nauuhao ac6ng totoo, Paiuomm niny6 ac6 Biguian niny6 ac6 nang eaonting maeaeain. ^kno aug ibig ninyong eanin? Oun an6 mayroon diyan ^lbig niny6 ang inihao na sisio? 06, at eaunting alae <iAn6 pa ang ibig niny6? Biguian niny6 ac6 nang queso eun mayroon. Masardp ang pageain. Marami aeong quinain. Gumain pa cay6. Gapiraso pa 'isa na iamang siibo. Bus6g na ac6 Huag na p6 ninyo ac6ng biguian nang anoman. Sa pagoaealinga sa ea- loloua. Tengo hambre 6 apetito. Tengo mueha sed. Deme V. de beber Deme V algo que^comer. (^Qu6 qniere V. eomer? Lo que tiene alli. iQuiere V. pollo asado? Si, y un poeo de vino. ^,Qu^ quiere V mds? Deme V ques6 si hay, La eomida es gustosa. He eomido bastante. Goma V. mas Un pedazo todayia. Un boeado mas Est6y satisfecho ya. No me de V. mas nada. I)e la administradbn es piritual. Biguian p6 eayong lahat Buenos dlas tengais to- Bang magandang arao. dos. (^Maano ang lagay niny6? (iC6mo estais? (iNasaan ang oabisang Juan? ^D6nde est^ el cabeza Juan? May saquit p6. Esta enfermo, seilor. 78 iki ang manga ibang uala rito? Aeuan p6. Capitan, aquing napag- uari na cay6 at ilang eaguinoohan, ay hindi tumntupad sa utos nang ' santa iglesia, Cami po ay totoong abala sa paniniogii. Ualang anomang eaaba- lahan sa nauueol sa Dios at sa santa iglesia. Ang lahat ay magagaua ninyo'^eon eayo,i, mabu- buting binj?agan. Tutuparin pO namin, ang ipinag uutos niny6 sa amin Ipagtauag mo, na ma- ngagsipaglagay nang ilao bueas ang manga ba- hay Ang ibig co ay paeasiiya- hin ang pista nang pin- taeasi. Among, may dalaud pong lalaquing humihingi ng confesi6n sa barrio ng..., Paroro6n ac6 doon. ^Anong ibig niyang manga lalaqui? Ibig p6 nilang magpabin- ^Y los demds que no es- tan aqui? No s6, senor. Gapitan, he observado que V. y algunos prineipa- les no eumplis eon la iglesia Estaraos muy oeupados, sq- ilor eon la eobran^a. | No hay oeupaeiones que val- L gan, tratandose de 'Dios* y de la san^a igle^ia. ^ Todo podeis haeerlo, si soisa buenos eristianos, i Cumpliremos, seilor, lo qiie^ nos ordenais. Publiea un bandillo, quej se iluminen maMna 1 easas. Quiero que ia iiesta del| patrono se haga eon tod' 1 , solemnidad. 1 Padre, hay dos hombres que piden confesi6n para el barrio de... Qu6 allA Yoy. iQu6 quieren esos hom- bres? Qnieren bautismo padre. — 79 Sabihin mo sa tinioti eura, sapagca,t, ac6 ay may saqult ^^May asasua ca? Hindi p6, among ^Hindi mo naalaman na easalanang daquila ang mangalunya? ^ ^Mayroon ca nang ilang tadn? Dieelo al coadjutor, porque estoy enfermo. ^Estas easado tii? No, padre. (^No sabes que es graye peeado el amaneebar? ^^Ouantos allos tienes ya? Mayroon na po aeong. ta- tl6ng pu6ng ta6n ikt ilan nang panah6ng hindi ca nageoeompi sal? Mahaba %ang pauah6n. Oaunti pang panahon Huag mong pagaUtin ang Dios sa masama mong *' pamumuhay, at tingnan mo ang guinagaua mo. leao ay hindi nagsisimba, hindi nageoeompisdl at hindi naquiquinabang ay pinarurusahan nang Dios ^^g gaya mong masa- mang binyagan* Alalahanin mo na ieao ay mamamatdy, at sa pana- h6ng yao,i, ipagsusuUt mo sa Dios ang iyong manga easalanan. Ya tengo treinta ailos pa- dre. ^Y eudnto tiempo haee que no te eonUesas? Haee mueho tiempo. Haee poeo tiempo. No olendas a Dios eon tii mala vida y mira lo que haees. Tu no oyes misa, no eon- fiesas ni eomulgas, pues Dios eondena al que m eomo tu mal eristiano. Piensa que has de morir, y que entonees tendras que dar euenta d Dios de tus peeados. — 80 - Sa manga asunto nang justicia. MaganddDg hapon p6. ^;Ano ang ibig mo? Naparito p6 aeong magba habia ^^Hinguil sa an6? Hinguil dito sa lalaquing sumugat sa aquin. ^Baquit mo siya sinuga tan? ^Hindi mo naalaman na may justicia, eun ieao ay guinauan niya nang anomang easam an? Sinugatan co p6 siya, sa- pagea.t, ac6 ay pinagna- eauan niya. ^At baquit ca nagnaeao? Isauli mo at eun hindi, ay mabibilango ca Humihingl p6 ac6 nang taning nang maeapagti- pon nang salapl <jUmaayon ca sa labingda- lauang arao? Hindi p6 sapagca,t, may- ro6n siyang sueat iea* bayad sa loob nang ta- tl6ng arao, ^Ao6 ang ngalan mo? ^Baquit rao pinatay? I)e asuntos judiciales. Buenas tardes, seflor. ^Que quieres? (ique se ol'reee? Vengo, senor, a formular queja. (iSobre de que? Sobre de este liombre que ^ me ha herido. ^ iPorque le has herido? ^No sabes que hay JCisti- 1 eia, si el te infiri6 algu- ^ na ofensa? Le he herido sefior, ^ puesto que el me ha robado. ^Y porque has robado? I)evuelve, porque si no, te vas a la edreel. 4 Pido plazo, seiior, parai^' reunir dinero. ^Te conformas tu eon los- doee dias? No, selaor, porque tiene el medios de pagar dentro de tres dlas. ^06mo se Uamas? ^Porque lo matastes? 81 Sabihia mo ang eatotoha- nan, at eun hindi, ipa- papalo quita. SeHor, sinasaesi co p6 ang Dios na totoo ang lahat eong sinasabi Paluin mo siya nang dala- uang puo,t, Hma aguaeil, at pageatapos ay ilagay sa bilanguan. Gapitan, eayo ay lubhang tamad sa pag-gandp nang inyong eatungeulan, ay papagmumultahin co eayo. Ualang nasisingil ni isang euarta sa buis, ni sa fallas. <jllang maaga p o 1 i s t a s ang nangagsisigaua arao arao? * /Tatlong pu6 at iima p6. ^,At ang manga iba? Pinaghahanap co sila ay hindi co mangaquita. Dalhin ninyong manga ^bilango sa aquin ang ;|teniente primero, ang #3uez sa buquid at ang euadrillero. ^An6ng hinihingi nitong bilango? Humihingi p6 nang damit, at namamanhle na siya ay paualdn na. Di la verdad, porque de lo eontrario, te mandar^ a2;otar. SeAor, pongo a Dios por testigo, de que es yer* dad todo euanto» digo. Dele yeintieineo azptes, al- guaeil, y despues a la eareel- Gapitdn, es V. muy mo- roso en el eumplimiento de sus deberes, pues le impongo a V. una multa. No se eobra ni un euarto del real haber, ni de t'allas. ^Ouantos polistas salen al trabajo diario? Treinta y eineo, sefior. ^Y los demas? Ando buseandoles y no les eneuentro Traigame V. presos al te- niente primero, al juez de sementera y al eua- drillero. ^Que pide este preso? Pide ropa sefior y su phea que se le ponga ya en libertad 6 82 ^Mayroon eayong anomang eatuirang ipagsasaysay, laban sa aleaide, dahil sa pagpapalagay niya sa inyd? Anomail p6, ay uala eami Mayroon eayong anomang ipagsasangalang, laban sa paghahalal na ito? Uala p6 Panunump$ nang manga eapitdn, Sa ngalan nang Dios at nang manga santo evan- geMo, ^isinusumpa niny6 na tutupdin ninydng totoo at gaganaplng tunay ang ma- nga eatungeulan nang p^g- eaeapitan, na ipinagealoob sa* iny6 nang Superior Go biernonitong Sangeapoloan, gayondin ang manga eau- tusan at iba pang manga eatadhanaan ng manga pi- niioo; tumuloug sa ieada- dall naug pagsingil nang manga paquinabang nang Fisco, at gumaua na ua- lang upang anoman sa ma- nga asunto nang Ha- eienda, gaya naman sa mahihirap at sa easayahdD nan bayan? ^Teneis alguna reelamaeion que haeer, eontra ei al- eaide, por el trato que se os da? No tenemos, selior, ninguna. i^Teneis algo que oponer, eontra esta eleeei6n? No, seilor. Juramento de los goherna- doreillos. En el nombre de Dios y de los santos evangeUos, juran W. de eumphr fiel y legalmente las obliga- eiones del destino de go- bernadoreillo, que el Go- bierno Superior de estas Is; las se ha dignado conferir-l les, asi eomo las leyes y demas superiores disposieio- nes Tigentes; coadyuvar a la pronta recaudaci6n de los intereses del Fisco, y trabajar gratuitamente en los asuntos de la Haeienda, asi eomo tambien de los pobres y de la solemni- dad del pueblo? 83 — Sa manga asunto nang Administrambn b nang Maeienda publiea. Ang paDiningil sa bayan ninyo,i, totoong nahu- huK. Seilor, sapagea ang ani ni- tong ta6ng it6 ay nasi- ra, ang manga tauo ay mahihirap, at sa eaua- lan nilang ieabayad ay nangagtatago. Paghanapin silang ualang tiguil eapitan, 8apagca,t, ang buis ay di maba- bayaang hindi pagbaya ran. Biguian po ninyo aeo nang taning na tatlong buan. Ilindi aeo Maeapagbibigay, sapagca,t, uala aeong ca- pangyarihao sa bagay na iyan. Gagauin co po, ang maea- eayanan co Dalhin ninyo ang ini- quito sa loob nang ta- tlong arao, at eun hindi, eayo ay papagmumulta- hin 00. Ipadala ninyo sa aquing manga bilango, ang manga eabisang may manga utang. De los asuntos de la Admi- nistraeibn b de la Haeienda publiea, La reeaudaeion del pueblo de V. estd muy atrasada. Seilor, eomo la eoseeha de este ailo se ha per- dido, las gentes estiin pobres, y por no te- ner que pagar se es- eonden. Pues se busean eapitan, sin deteneion porque el real haber no puede dejar de pagarse. Deme V. plaEO de tres meses. No puedo, porque ho ten- go facultades para eso. Hare^ sefior lo que puedo. Traiga V. el finiqtrito den- tro de tres dlas, pues de otro modo, tendr^ que imponerle multa. Mdndeme V. presos los ca- bezas deudores. -» 84 — Cailangang singiling ma- dali ang manga diezmos prediales. ^Gaano ang utang ninyo sa manga buis? Anim p6 sa manga nata- rales, at ualo sa manga mestizo. Hindi co po maquita ang manga tributante. Sa biiangoan maquiquita ninyo sila. Dala co p6 ang fini- i quito, datapua ay hindi husto. Hmdi aeo tunaatangap nang eulang. ^At ang eulang ninyo sa eanetorum? Sa loob p6 nang dalauang arao, ay dadalhin eong lahat dito. Gailangang dalidaliin ang paniniiigll Es preeiso eobrar pron- to los diezmos predia- leg^. ^Guanto debe V. de los tributos? Seis, senor, de naturales, y oeho de mestizos. No eneuentro, sef5or, a los tributantes. En la eareel los eneon- trara V. Traigo, sefior, el iiniauito, pere no estd eompleto. No adiiiito ineompleto. ^Y lo que falta V. de sanetorum? Dentro de dos dias, sefior, los traer^ todos aqui. Es preeiso aetiyar la co- branza. Manga salitaan 6 tanungan Didlogos generales 6 pre- ^ nang earaniuan. guntas. ^May marami bagang ma- nga bahay na bat6 sa bayan mo? * 06, at malalaqui. Dito sa bayan ninyo, ay eaeaunti ang manga ba- hay na bat6. ^Hay muehas easas de pie- dra ea tu pueblo? Sl, y son grandes Aqui en Yuestro pueblo, son poeas las easas de piedra. 85 06, sapagea.t, ang earaniuan ay manga pauid ^Sa Espaiia, ay uala bagang manga bahay na pauid? UaU, at manga batong la- hat. ^llan ang manga eapatid mo? Lima. ^Sino ca? ^ieao baga ay eastila? Hindi, aeo ay pilipino. ^^'T'aga saan ea? Taga Bulaean. ^Matatapang baga ang manga eababayan mo? Mayroong matapang at mayroong namang manga duag ^4n6 ang iniisip mo? Iniisip co ang eamatayan. ^lniibig mo ang iyong Ina? 06, iniibig eong totoo. ^.Baqu[it ca tpimatacb6? Sapagca,t, uulan. Hindl mangyayari. ^Hindi mo baga naqui- quita yaong madilim na alapa^p, na na sa da- eong ealuniiran? 06 toto6 nga. ^Yari na baga ang ga- udng ipinagbilin co sa iy6? Hindi pa. Sl porque la mayor parte son de nipa ^En Espalla, no hay easas de nipa? No iiay, que todas sou de piedra. ^Guantos son tus heniui nos? Gineo. ^Quien eres tu? ^eres aeaso* espanol? No, soy iihpino. ^De donde eres? De Bulaean. ^Son yalientes tus paisa- nos? Los hay vaiientes y los hay tambien eobardes l'En que estas pensando? Pienso en la muerte. ^Amas A tu madre? Si, la quiero mueho ^Por que eorres? Porque va a llover. No puede ser. ^No ves aquella |xnbe ne- gra, que esta a la parte del oeeidente? Si, es verdad. ^Esta ya aeabada la obra que te eneargue? Todavia no. 86 ^At eailan mo dadaihin sa aquiof Sa maealaud. Aco,i, paroroon sandali sa halamanan, eun ipinahi- hintulot mo sa aquin. ^Ano ang gagauin mo roon? Pipitas ac6 nang manga bulac|ac. Houag eang pipit^s nang manga bunga, at manga hilao pa ^Aling eahoy ang aaeya- tan mo? Ang sardpalde. Houag eang maniningeayad at mahalay. Dahilan sa sinabi mo, ay hindi na aed mauupo nang gaiiit6. ^/knd ang ibig nitong ma- nga ialaqui? Ibig nilang maquipag-usap sa iy6. Ngayon ay hindi mang- yayari, sapagca,t, paro- roon aQ6 sa bahay nang pinsan eong namatay ngayon. ^Ano eaya ang mabuting gauin nang eamtdm ang eaharian sa langit? Aug dapat gauin, ay tu* parin ang manga uto^ nang Dios. , ^Y euando me^ la trae- yAb? Pasado manana. Yo me |re un momento a la huerta, si me lo permites. ^,Que vds a haeer halla? Voy a eoger Aores. No co]as Irutas, porqu0 todayia estan terdes. ^k que arbol Tas a subir? Al tamarindo No te sientas en ciiclilla& porque esta feo. Por eausa d@ lo que diees, ya no me sentare de esta manera» (jQue quieren esto^ hom- bres? Quieren hablarte. Ahora no puede ser, por- que Yoy a la easa de mi primo que m'urio lioy. ^Que ser^ bueno liaeei para eonseguir el reino del eielo? Lo que debe haeer, es eumplir * los mandamien-' tos de Dios. 87 ^Maguigiiiog eauiliuili eaya sa manga niata nang Dios, ang mga eaauadng gaua? Oo ang alin mang ga- uang magaling ay na- eauiuili sa nianga mata nang Dios. ^Ano eaya ang magui* guing palad ng manga tauong masaeama ang pa- mumuhay? Hindi nga niangyayaring bumuti. ^Seran agradables d los ojos de Dios las obras de miserieordia? Si, cualquiera obra buena, es agradable a los ojos 'de Dios. ^Gual serd la suerte de los hombres qne ^iYen mal? No puede ser pues buena. Gatipunan nnng nmtga tauiman. Huag €ang pasasa easal ni sa binyag, eung hindi ca anyayahang hayag. Sa eabayong hiram, ngipi^i^ houag titingnan Binibiguian ma,i, alin^ huag Mng pipiliin. Sa mabubuti ca sasama, at maguiguing isa ca nila. Ngayong naquiquita quit6, aquing naa^laala Caibigan sa mabuting pa- nahon^ nagbabagong ha- Dgin ang eaueoL Bago ca magaasaua, mag- i^ip-isip ea liiuna. e^heeion de rejrams. A boda ni a bautiz;ado, no vayas sin ser eon- vidado A eaballo prestado, no hay que mirar el diente. A qui€n dan, no se escoJe. Aeompailate eon los bue- nos, y seras uno de ellos, Ahora qu€ te V€0, me aeuerdo. Amigo del buen tiempo, S6 muda eomo ^l viento. Antes que te eases^ pienBa lo '^ue haees. 88 Sa makquing eagutuman ualaog matigds na tina- pay. Maputi man at maitim, ay pareho rin ang ngi- pin. Sa natitieom na bibig la- ngao ay hindi sisilid. Sa naMng imle na bibig, sinoma4, hindi baban- guit;^ Mariquit man 6 magan- da, sasayao dahil sa euarta. Mabuti baga ang oras, dun dumarating ang palad. Murang binibih, mahal ipag- bili, Mabuti, mariquit at mura, sapagca,t, aeo ay may euarta. Pangit, magaspang at ma- samd, sapagca,t, pilae aco,i, uala. Cun quita ay naquiquita, aquing naaalaala. Cun hindi ealooban nang Dios, di magagaua nang manga santos. Ang isang pintd eun sasar- han, sangdaan ang ma- bubuesdn. Nang aco,i, may salapl nginanganlang D. To- mds, ngayong ac6 ay A buen hambre, no hay pan duro. Blaneo y moreno, igual el diente A boea eerrada no entran moseas. A boea eallada, nadie el hablaba. Bonita 6 guapa, eon el di- nero baila. Buena oeaeion, euando vie- ne la suerte. Barato se eompra, y se- vende earo. Bueno, bonito y barato, porque tengo dinero. Feo, basto y malo, porque no tengo dinero. Guando te veo, me aeuerdo. Guando Dios no quiere, los santos no pueden. Ouando una puerta se eie- rra eiento se abren. Ouando tenia dinero me llamaban D. Tomas, ahora que no lo tengo. — 89 ualana^lmatauanglamang Tomds. Pinaparooan mo,i, turan, at tuturingan co ieao. Pagpalain ca naua nang Dio s anae, eabi t ca- munting earunungan ay sueat. Cun saan mula ang apoy, ang as(5 rin nam a^ii do6n. Mahirap man at earde- nal, iisa ang eahanga- nan. Ang mabuting mag uupa, pinapanginoong sadya. Cun mageueulang nang isa, papasoe nama,i, da- laua, Madaling ualain maliuag quitain. Madaling isipin, at mahi- rap gauin Madall ang pagaaral, eun sasabihin nga lamang. Turuang magaling ang bi- big mo, ayon lamang sa na sa bulsa mo, Piisang nahanap nang dagd, milon ang siyang nasild. Salamat, sapagca,t, binibi- guian ca. Maganda; sapagca,t, iniibig ca. me Uaman Tom^s no mas. Di eon quien andas, y dire quien eres. Dios te de la i'ortuna, hijo, que eon saber poeo te basta. Donde fuego haee humo sale. El pobre y el eardenal, todos van por un igual, El buen pagador, es seilor de lo aJeno. Si se faltara una, entrara dos; Facil es perder, y dificil busear. Facil entender, y trabajo haeer. Facil el estudio, euando se habla no mas, Gobierna bien tu boea segiiu tu bolsa. Gato que busea raton, se eomio el mel6n. Graeias porque te dL Hermosa porque te quiere. 90 Ltimayd laang di mahuli GutnauA ca nang maga- ling nang di ca tampa- lasanin. Cun gutnaua ca nang ma- sama aantain mo ri^i, masamd, Anae na ualang masaquit ina na ualang pag-ibig. Ang hindi mo eaeanin^ bayaan mong lutuin. * Ang salapi nang saeristan eumaeantang dumarating^ eumaeantang pumapa- nao. Mahangay mabuting fama, eay sa guinintoang eama. Ang salita co, ay hiyds na guint6. Mahangay eaonti lamang^ sa uala na ano paman. Mabuti pa^i, tumahimie^ sa masamang pagsusulit. Mahangay maluatan, sa ua- la eailan man. Ualang sinomang masama^ na di may pagbuti rin nga. Ualang saeslng magaling, gaya nang tala sa papel. Sinoma,i, di maeapagsasa- bi: di iinom nang tubig ^ na yari, Huag eang pipirma nang sulat na di mo naba- Huir pata no coJer. Haeer bien, para no ha* eerte maL Si haees mal, espera otro mal. Hijo sin dolor, madre sin amor. La que no has de eomer^ deJalo eoeer. Los dinel'os del saeristan. eantando se tienen y eantando se yan. M^s vale buena lama^ que eama dorada. Mi palabra, es prenda de oro. Mds tale alg0j que nada. Mas vale bien eallar, qu0 mal hablar, Mds vale tarde, que ntinea. No hay ninguna mala, que por bien no venga. No hay meJor testigo, qu6 el papel eserito. Nadie puede deeir: de esta agua no beberd. No iirmes earta que no leaSj ni bebas agu^i 91 ^ basa, ni huag iindm nang tubig na di mo naquiquita. Matang di naeatatanao pti- song di naearamdam Bayaran mo ang utang mo, pilae mo^ii malala- man mo. Ang ibon eun matanda na, hindi papasoe sa Jaula. Sa salapi ang dahilan aso man ay sumasayao, Ayao ang maeagagau^, at ang may gust6,i, hindi nga. Ang lalong majroon baga, ang hangad maragdagan pa. Lahat ay naaabot nang sakpi. que no Yeag. Ojos que no ven, eora^otl que no siente. Paga lo que debes, y sa- bras lo que tienes. El pajaro yieJo, no entra en jaula. Por el dinero^ baila el perro. Quien puede no quiere, y el que quiere no puede. Quien m&s tiene, mas quiere, Todo lo alcanza el di^ nero* ^a^*s»^» — 92 Diehos y senteneias Manga uiea at hatol Bstos boeadillos de oro me plugo eseribir ea teraos para qtie ios nifios mas tienips les puedan saber de eoro' Itong mabub 'ting aral ay aquing pinag-inotau sinulat sa eabataan nang may pageunang uliran* BIAS Sobre todo 8irve 4 Dios mte pon siempre adelante buria todo lo restante' Mirate todos los dias que vivieres en espejo, toma de mi este eonseio. Si 3uzga8 que estas bermoso sin hollar en tf eosobras^ parez€an a ti tus obras* Si Tieres tu rostro f eo obra bien porque te alumbres eon noble^a de eostumbres: Si supieres arte 6 letras mira bien lo que te digo, tu bien 6 mal traes eontigo. A los mejore8 que tti no tengas en menos preeio, porque es propiedad de neeio. La mds prineipal loeura de a tantas loeuras son es la vaiia plesuneion. tJna sa labat na- g bagay huag aaong calilimutanj maglingeod sa I)ios lamang ang iba pa,i, pabayaan. Hangang icao,i, nabubuhay salaminin arao arao ang bigay eong eahatulan, iyong paquiquiflabangan' Oun icao,i, may eagandahan na ual4 mang eapintasan, ang gaua mo,i, ibabagay at nang ieao ay matanghal. Cun ang muc-hd mo ma,i, pangit sa cabutiha,i, maniig, at siyang lalong mariquit eun may eamahalang quipquip. . Cun ieio ay dumunong man dinguin mo ang aquing arai, ang magaling at easam-an, easama mo at eaeambal. Ang magagaling sa iyo ay huag hahamaquin mo, sapagca,t, ang gauang ito ay sa tauong ualang tuto. Ang pang ulong eauiulan, sa lahat nang ealoeohan, ay ang eaparangalanan, dali nang eapalaluan. — 93 — Nunea digas mal de nadie, que 68 pa8i6n que a muehos toea eaila tii, y sierra la boea. Si alguuos pleitos tratares para no verte en desden, proeura entenderlos bien. S^ase rieo quien se fuere nunea alabes ia riqueza si se falta la nobleza. Busearas en la juventud eon que pases la veJ6z no vivas eomo soez, ^Oudl es el mas alto bien, que mas vale y que m^s dura? es la eoneieneia segara. iGuM es el mayor engailo que en el mundo mas asombre? es la vanidad del hombre. j ^Oual es el hombre mas rieo, qn?e todo el mundo se vea? es el que nada desea. iOual 98 el rieo mis pobre que ios pobres mds de enento? digo que es el avariento. iGnil manjar quiere Dios mds euando le ofrece tus dones? solamente corazoaes. ^Gudl dote es 4 la mujer que mds eumplida le basto? el vivir honesta y easta. ^Gudles serdn los perfectos sin rodeos y sin tramas? los que tienen biaenas t'amas. Huag magsabi anoman nang sa ibang easamaan, ang bibig mo,i, iyong taepa,t, masamaug eaugalian* Oun paayroon eang usapin at ibig mong mapagaling iyong^ lininging magaling ang matuid na gaganin. Sinoraan tauong mayaman huag pupui-i eailan man sa eaniyang eayamanan eun uald ring eamahaian. Hanapin mo hangang bata ieabubay sa pagtanda, naug hindi maparis ca ng^ sa isang tauong timaua. ^Alin ang laiong magaling, mahahigaiig sapinsapin? ang msgagandang panimdim at eoneieneiang malinis din. ^,Min ang daquilang daya sa raundo,i, naeahahanga? ang tauong nagaaeala sa eapalaluang nasa. ^,Aiin ang tauong mayaman m mundo,i, hinahangaan? ang ualang nasaug anoman eundi pauang eagalingan. ^Aliu ang mayamang saUt na mah guit sa mahirap? ay ang masa^uim sa pilae sa eapua tauong lahat. ^Alin ang ibig nang Dios, ialay sa caniya,t, idulot? ang ealinisan nang loob at pagsinta,t, pageataeot. ^,Alln ang aring mabuti dapat na hias nang babai? ang ealinisan nang puri lagui sa hinhin at buti. ^Aiin ang lalong mainam na uala mang eapintasan? ang bantog sa eagalingan nababalita saan man. - 94 ^Ouaies soa heehos de nobles qiie es solo los nobles quedaD? es no haeer mal aunque puedan, ^,Cudl el heebo de hombre vil que reyieuta por poder? el no poder ofender. Si la lortuna te sube mira bien, que no te empines qu8 son dudosos ma fines. Si fortuna te es adversa no te aflija8 que muy preato suele mndar otro gesto. Del amor que es honesto mueho te guarda y reeela, que no sale eomo muela. ^,Alin ang ^aud nang mahal na totoong nababagay? huag gumauang easam-an bagama,t, magagaua man. i^Alin ang gaud nang sueab na sa dibdib nag-uaualat? ang di bagA pageag&nap sa nasang inaeapahamae. Cun panhiean ca nang palad huag eang paeaaaeyat, mapangaaib afc maduUs, baea ieao ay lumagpae. Cun ang palad mo ay lihis huag eang maghihinagpis, at di maliuag sa langit eapalaran mo,i, mabihis. Sa pagdbig na mahalay icao,i, mangilag na tunay, ualang mapapaquinabang eundi eapanganiban. PERIANDEO Lo prlmero que haras, es honrar d. un Dios taa 8(flo que gobierna tierra y polo. Sed templado en los deleites porque si en ellos te eebas, no hay ponzona que no bebas. El que mds riqueza tiene en este mundo euitado Tivir eon mayor euidado. Si eres de mueho tenido tambien debes guardarte, toma del temor tu parte. De los bienes te reirenB, porque aunque esten iustos eilos euelen morirse sin velos. Ang una mong eatungeulan gumalang sa Dios iamang na hari nang sangtinacpa,t, lubhang maeapangyarihan. Ang lahat mong eaaliuan ilagay sa eatamtaman, eun malublob ca ay sayang ualang samang di titieman 'Ang lalo bagAng mayaman dito sa hamae na bayan, dapat mag-ingat Daman at mapanganib ang lagay. Cun pinupuri nang lahat dapat din namang magingat at huag eang maliling^t nang aalayd sa bagabag. Huag lubhang pagnasaan ang ari at eayamanan, marahil hindi mo eamtan hangang ieao ay mamatay. — 95 Nanea busqnes dilaeion^s has de grado y de plaeer, lo que por fuerzas has de haeer. Si dieres algiin con8ejo tal proeura de lo dar que no te puedan eulpar. De los amigos que tienes euando fuere8 menester, eeses de su pareeer. Ouando no tieaes raz6n n,o reine en tu pensamiento algiin loeo at evimiento. Traba tu de eontinuo por todas partes y modos, a estar bien quisto eon todos, La honra mueho la estima porque el que sm honra vive, diez mii afrenta9 reeibe. Las desdiehas de tu amigo si fueres amigo ti(3l, las has de %entir eorao el. Donde quiera que te hallares ten a buen preeio los buenos, que nunea te valdra menos, De la afrenda y menguas • huye por todas maneras porque viviendo no mueras. La gananeia mal ganada por arte 6 manera fea, nunea en tu easa vea. Gu^rdate de prometer mds si prometer quiere8, eumple lo que prometieres. Huag mong palalaunan gaganapin eapageuan ang gagauing sapilitan na ueol sa eatungeulan. Gun hahatol ca sa iba yaong matuid at maganda, nang hindi pagsisitaa|i pa at mabiguian ca nang sala. Sa iyong manga eaibigan eun icao,i, quinacailangan, ay iyong pagpipilitang sumun6d at maquibagay. Oun icao,i, ualang matuid huag ipamahay sa isip ang eapangahasang lihis easiraan mo riDg tiqui8. Aayon ca eailan man sa ano mang manga bagay, nang ieao ay maeahigdan at di nila mapintasan. Ang lauong may eamahalan marami ang nagmamahal^ eun uaia,i, easasapitan sinisiphayo naog tandn, Ang saeuna nang eatoto eun eatoto eang totoo,t, tapat ang ealooban mo, sueat naman damdamin mo. Ang mabuti eahit saan ay dapat pahahigahan, sapagca,t, hindi alangan sa dangal mo,t, ealagayan. Aeg pagmura,t, pagtungayao iyong paeaiilagan, hangarin mo aug mabuhay huag bag^ ang mamatay. Ang masamang paquinabang galing ea di eatuiran, huag dadalhin sa bahay eahit magpaeailan man. Sa pangaco,i, mag-iingat nguni,t, eun ibig mo,i, eaguiat iyong tutuparing agad ang ipinangaeong lahat. — 96 Tus desdiehas 6 infortunios etieubre a tus enemigos, no huelgan de ser testigos. En euantas eosas tratares de cualquiera ealidad, trata siempre eon Terdad. Tu trato y conversac!6n sea siempre eon prudente no eures del que no siente. A los pobrea y atiiiidos no ies niegiies earidad, t^n de elios mueiia piedad, De tales eosas te apreeia que despu^s de haberias heelio que de ti satieteeho. Se deseares la paz y tener sano tu gusto, no quieras raas de lo ^usto. En lo que piensas haeer si no halias buen apare|o, toma A mudar de eouse^o. Ang saili mong eapalaran ay huag ipamamalay sa iyong manga eaauay, at nang di maguing libangan. Tanaog paquiqi)itunguhan wa ano^t, anomang bagay, ay iyong pagtatapatan nang liindi ca mapintasan. Sa salita^t, eapuiungan taglain ang eabaitan, liuag isagunamgunam na hindi naeararamdam. Sa may liapis at mahirap huag ieait ang iingap, magdadala eang liabag aabuluyan mong agad* Sa maalam na magmalial sa manga gkuang naturau, pageatapos magampa an *ing loob masasayaiian. Oun ibig mong matahimie at mapabuti ang nais, h Jag gumau4 nang iihis euu hindi pauang matuid. Sa inaaealang gauin eun ualang Iiandang |magaling, ang loob mo at jp imdim ay iyong muling baguhin. PITACO Teme d Dios en todaa lioras que 6ste es un santo temor y t6n eon temor amor. T^mpiate mueho en inrar si Juras no ser^s perjuro porque esta siempre seguro. Gon los mayores que td ni de noehe, ni de dia, iamds entres en forfia. . Icao,i, laguing matataeot sa mahal na Poong Dios, niyoug santong pageataeot at pag-ibig na may taeot. Ang pagsumpa,i, babauahan ialo,t, ualang eabuluhan, dapua,t, eailangau huag ang eabulaanan. Sa matandang sinoman iyong paeatatandaan, m gabi man at sa arao huag maquipagtaltalan. — 97 — En el linaje no eneumbre tau alto tus pe*Qs#niento8 que desaties ios yientos! De los bienes que otros tengan nunea te toque la enyidia mal que eon ruines lidia, A qaien mereedes te ha heeho aunque estuyiere entre eiento hazle siempre aeatamiento. Jama9 ^ ninguno aeuses que mda sa suele ganar en delender que aeusar. Los oiieios populares, puestos que ^ean honrosos, tentos por muy peligrosos, De los tiempos no te fies, nc piensas mds sabes de ellos, que lo Yieres en ellds. A los nobles viejo8 eanos, no les niegues la obedieneia. que son padres de prudeneia. Las eosas santas y honestas nunea dejes de tratarlas donde quiere que te hallas. Los hijos que Dios te diere si quieres rieos dejarIos, proeura bien doetrinarlos. Aborreee de toda ley los pleitos y las euestiones no te ^Ugues de razones. T^n muy honesto tus ojo8 la yista no lo desmandes por cualquiera parte que andes. Huag mong ipagmataas ang lahi mo,t, eamag-anae may isip ca namang sueat ^a lumay6 sa bagabag. Ang ei ibaug eayamanan houag mong eaiinguitan at isa ngaog easamaan na gaua nang hamae lamang, Apg gumaua nang magaling na tauong sinoma,t, alin, ay huag mong lilimutin at dapat moag igalaug din. Huag isumbong sinoman sa eaniyang eagaganan marahil pa,i, maquinabang eun iyong ipagsangal^ng. Ang eatungeulan- sa bayan sapagca,t, may eamahalan dapat din ang pag-ingata,t, mayroong eapanganiban. Sa manga panaho,i, huag maniniuala at sueat^ huag ca nang sisiyasat liban na sa namamalas. Sa mga matandang mahal ang eanilang eautusdn x di mo dapat tataliedan at ama nang eabaitan. Manga gauang eabaealan at eahinhinan nang asal, huag na di mo gampanan eahit nasaan eang lugar. Ang manga anae mong tanan na ealoob nang Mayeapal, eun ibig m®ng magsiyaman, pagpilitan mong aralan. lyong paeaiilagan ang usapin at taltalan, eahit icao,ij mayroon mang -malabis na eatouiran, Ang matd mo,i, tuturuan sa pagtingin magtataglay niy6n bagdng eahinhinan eahit saan ca humahangan. 7 — 98 — Del bien que esti, por vemr si algnna parte te alcanza, t^n siempre bueiia esperan^a, La conversac!6n de*bueno8 trabaja por coQservarlas, todas las demas dejaria8. Si dds algo de'Jlo tnyo, dalo, do sienta tu peeho, que te haees desproyeeho. Ouando aeaso te ofreciere eumple morir por tu rey, por tu partria y por tu rey. Lo que no ^uieres que sepan en plaza, ni en barrio aJeiio, tii te lo t6n en tu seno. Oumple siempre tu palabra puesto quf io des a un moro que es un preeioso tesoro. Si tu deseas mandar, pfimero debes saber qu6 eosa es obedeeer, No te eures de pereza porque una muy mala raza eon diligeneia te abraza. De los muertos nunea digas 4 sus parientes injurias, por enojo, ni por lurias. Sa daratning eagalingan at ieao ma^haguinan, ay iyong maaasahang ^ darating ang eapalaran. Mabubuting salitaan sa tauong eanino t^aman, iyo bagang tatandaaa ang lahat na,i, pabayaan. Oun ieao ay magbibigay, ay yaong maeaeayanan na tapat sa ealooban at di panghihinayangan. Cun icao,i, mangaDganeo man tupdin ang eapangaeuan, sa bayan mo alang-alang at sa iyong haring mahal. Ang di mo dapat maalaman nang boong sangealahatdn at ibamang eababayan %a dibdib mo isisimpan. Salitd mo,i, gagampandn tutuparin eapageuan eahit sa 4iindi binyaga,t, mahalagang eayamanan. Cun may nasa eang mag-utos sa iyong nangasasaeop, dapat mo munang matalds eun paa'no ,ang pagsundd. Ang catamara,i, ilaga,t, masamang eaugalian at ang iyong pagpilitan; ay ang gauang easipagan, Sa manga patay ay huag aalipustd sa harap, sa eanilang eamaganae eahit may galit eang hanae. DEOBOLO Aquellas eosas que eumplan A tener el alma sana, oyelas de buena gana. Manfa bagay na tutupdin caloloua,!| nang gumaling, ay paeabutihing dinguin ang hatol na sasabihin. 99 Lo que de ti se confia y en dep6sito tuyieres tal lo toma, eual lo^;^hubieres. El seereto sea cualquiera que te deseubra tu amigo, gudrdalo siempre eontigo. De tu amigo verdadero t^n poT regla general, nunea jamas deeir mal. Si aeaso entre tus amigos hay pleito alguna vez, entre ellos no seas juez. T4n memoria y no te olvides que nunea es perfeeto amigo, el que ha sido tu enemigo. Con tus padres no te pongas en ningiin tiempo en cuesti6n, aunque te sobre raz6n. No tengas la lengua presto para deseubrir sin tiento lo que esta en ei pensamiento. Si a dieha tus familiares yerran algunas eosillas d veces es bien 8ufrirlas. Por las eosas imposibles no te metas que es loeura, mds los posibles proeura, SM honesto en tu ve8tir vist8 en aquel grado de tu oficio 6 de tu estado. Da tu persona te estima ni lo tengas en tan poeo que sea apoeado y loeo. Ang pag-aaring anoman sa iyo,i, pinaingatan mamHhalin mo rin naman parang sarili mong tunay. Ang lihim cahima,t, an6 na pahaydg nang eatpto, ay dapat pag-ingatan^ mo na itago sa loob mo. Sa eaibigan mong tunay iyong paeatatandaan, huag magsabi eailan man ng masamang ano paman. Cun ang mauga eaibigan ay may pinagtatalunan, huag may mahahatulan sa eanila nang anoman. lyong paeatatandaan at huag ealilimutan, di tunay na eaibigan ang iyong naguing eaauay. Sa iyong manga magulang ay magpaeailan paman, haag maquipagtaltalan cahima,t, may eatuiran. Ang dila mo,i, pipiguilan magsalita eapageuan ng ano* mang eaisip^n na hindi mapagbubulay. Cun ang saeop mo sa bahay ay may munting eamalian ang mabuti pa eun minsan 8ila,i, iyong pagtiisan, Sa ualang pangyayarihan huag panghihimasuean, at ang mangyayari lamang siya mong pagpipilitan. Pananamit iialagay sa eahinhinan nang asal, iyo lamang ibabagay sa taglay mong eatungeulan. Ang nagmamahal sa iyo ay paeamamahalin mo, bagaman natatanto mo naay pagea mangmang at loeo. 100 ~ De tii muger s^d seAor, porqiie si ella senorea, mai te ira, por bien que sea. El eallar a poeos daiia, m^s por hablar bemos vJsto el que no eaile malqiiisto Oon los bienes de fortuna jaQ3^8 ta te ensoberbeseas aunque es propiedad ereseas. De tu easa y de familia si quieres ser eetimado, t6n siempre fiel euidado. Lo8 apetitos earnales proeura de refrenarlos, que es gran victoria dejarlo8. Revuelve siempre los libros, de los euales siempre sale, tesoro que mueho vale. Si por dieha fuere jtiez, no te vence la eodieia mds guarda siempre iu^ieia, Al bueno en raz6n de bueno siempre debes estimarlo y eomo d bueno tratarlo. Guardate de ser maldieiente que es un vicio mi entre nos que mueho aborreee Dios. Si algiin bien has reeibido t6n memoria mientras vives de ^l y de quien lo reeibes. Pudiendo vivir en paz' poeo sfibe y poeo alcanza, qmen 4n euidado se lanza. Sa asaua,i, maghari ca at nararapat na sadyd, pagca,t, eun maghari,i, siya easiraang ualang sala. Sa di pag-imie bahagyd tauong napapanganyaya, nguni,t, sa pag8asaiita,i, maraming nangasisira. Cun ieao ma,i, mageapalad na magearoon nang pilae, huag mong ipagmataas cahima,t, nangararagdag. Sa iyong sariling bahay at sa familia mong tandn, ay eun ibig mong mamahal mag-iingat ca ring tunay. Ang manga pitaug mahalay pagpilitan mong bauahan at lubhang pagtatagumpay eun iyong matataiiedan. Manga libro^, bubuelatin at may matutuelasan ding eayamanang di mumunting na sueat paquinabangin. Cun palaring maguing hoc6m huag mag imbot nang suhol, ang earampatan at ueol ang siya mong ihahatol. Ang mayroong eatuiran mamahalin mo ngang tunay at sa mabuti 'rin naman iyong ipagpapalagay. Huag eang magtutungayao at masamang eaasalang lubhang quinapopootan nang Dios na Poong mahal Cun tumangap ng magaling sa eaninoman at alin, ay huag mong lilimutin hangang nabubuhay ca rin. Mangyayaring mabubuhay sa lubhang eapayapaan, nguni,i, bihirang maalam nang pag-iingat na tunay. 101 GHILON Honestidad y iimpieza de eontiauo te aeompanen, nunea temas que te danen. Por neeesidad que tengas, pon este dieho en tu seno nunea eodieias lo aieno. Las eosas de tns amigos miralas no eomo suyas sino eomo propias tuyas, Lo que para ti no quieres^ no quiere8 para ninguno, porque seras importuno. Jam^s a nadie amenaees eon pasi^n que padeeieres porque es heelio de mujeres. Los juegos traen maeho daiio, ninguno de ello te se .v6 \ saiud en pasatiempo breve. Tres fttrias dieen que son, mds quiea dei juego no aparta entre tres lialia la euarta. Lo que mas yo te eneomiendo porque e^ que es hondo abismo que te conozcas tu mismo. A laa leyes 6 institutoa eon que Yiyiare tu gente, sed 8ujeto y obediente. Guando tu^ieres riqueza para que tengas abrigos, gana eon eiios amigos. Caiiinhina,t, eaiinisan iiuag mong ipauaualay at iiuag eatataeutang .maeasasama eaiian man. Oahit anong eaiiangan itanim sa eaiooban na iiuag pagnanasaan ang sa iba eailan man. Manga ari nang eatoto titingna t, iingatan mo na parang sariiieg iyo at liiadi sa ibang tauo. Ya6n bagdng di mo gusto na mapangyari sa iyo, iiuag namang gagauin mo I sa iyong eapua tauo. Huag may i^aiiaiaan nang taglay mong eagalitan at ito ay gaua lamang nang babaing earamiiian Manga larong pagsusugai tagla^T' ang eapahamaean, ualaog maguigumiiauaiian ra sandaiing pagiiiibang. Tatlong furias ang sugal dao, Dguni,t, ang di humihiualay l^ueod sa tationg einaysay mageaea apat pa naman, Ang sa iy€,i, aquing biiin pagea,t, hatid eong maiaiim, ay iyong paeatantoin pagquiiala sa iyo rin. Sa manga utos at aral ang iyong naeasaeupan at sampong ieao naman ay susunod na maliusay. Cun mayroong eayamanan dapat magearoon naman nang tunay na eaibigan na maalam na magsangalang 102 Antes Yisitas d tu amigo que lueie pobre y euitado, y no al rieo afortunado. Nunea digas los extremos ni los medios abrazados no te aparten de tus lados. lamAs de nadie murmures, ni Ju2;gues la vida ajena, haz qu8 la tuya sea buena. Como a tus padres tratares, t6n por aviso9 muy fijos. que asl os trataran tus hijos. Ningana eosa hay tan riea en esta vida de viento eomo estur uno eontento. Ouando m^s lugar tuvieres para en vicios te engollar, m^s bien te debes guardar. Kunea sabio fu^ naeido, jamas que no aborreeiese la mentira do e8tuviere. El que a los malos eastiga^ haee este bien d lo menos que 80 conozcan los buenos, Mnguno puede Airarar mueho tiempo en un estado 81 lo tiene mal ganado. La fama de los pasados no sueltas tus eosas vanas, sino aquelio8 que tu ganas. Las menguas de tus mayores si mal vivieres aqul, resueitan eontra ti. Cun ieao baga,i, dadalad sa iyo munang eaibigan na mahirap at may lumbay, bago sa may eayamanan, Huag tuturan ang hangan samp6ng gagauing paraan, at huag mong papayagang sa iyo,i, mapahiualay, Huag magmumura eanino man ni sa biibay nang may biihay at ang iyong papayagang siya mong pagbubutihan. Ang gaud mo sa magulang sueat mong paeatandaan, at siyang gagauin naman nang manga anae mong tunay. Ualang bagay na^mainam dito sa biihay na hiram, para nang tauong mamahay na lagui sa eatuaan. Cun eailan panga may daan na mahilig sa easam-an, lalo mong pag-iingatan na huag mong eahulugan. Ualang pant^s na lumitao dito sa sa mundong ibabao na hindi quinasuciaman, gauang easinungalingan, Ang manga pagpaparusa sa mayroong manga sala, isang ulirang maganda sa mabuti,i, paquilala. Sinoma,i, di magtatagal na maguing mahabang arao sa isa ngang eatungeulan, ang sa masamang paraan. Ang fama nang eanunuan ay huag na magbibitdo sa ualang eaeabuluhan, eundi sa may paquinabang. easiraan nang magulang sa lisia mong pamumuhay, ay mag-uling mabubuhay at iedo ang magpapasan. 103 Ea fin nunea has de estriyar en heeho de anteeeaores, sino en haeer los mejore8. ledo huag mananangan sa gaua nang eauunuan, eundi ang gumaua lamang niyong manga eagalingan. SOLON Si quieres en esta vida honra, fama y sin desden, a toda ley vivir bien. Aeaia siempre a tus padres mata os la hambre y ped y haeerte d Dios mereed. De la ira te refrena que es una furia infernal, de que naee mueho mal. De jurar mueho te aparta, pero si hay neeesidad, siempre ]ura eon yerdad. A los malos aborreee no sigas su eompania ^ ni de noehe ni de dia. Nadie es bienaventurado en esta ^'ida ruin, sino el que tiene buen iin. Si quiere8 bien easado y vivir a tu plaeer, busea de tu igual mujer. Proeura si ser pudiere eontentar en generai al bueno y al que no es tal. Cada eual conozca bien sino quiere haeer revez que es lo que puede, y quien es. Oun ibig mong eapurihan fama,t. sampung eamahalan, ay luhos na earampatang mUbuhay sa eagalingau. Igalang mo aug magulang biguian nang ieabubuhay, ieao nama,i, gagantihan nang Dios na" Poong mahal. Cagaiita,i, pipiguilan at sa iniiernong easaman siyang pinangagalingan nang madlang eapahamaean. Ang pagsumpa,!, ii^agan lalo,t, ualaag eabuiohan, datapua eun eailangan ang boong eatotthanan. Masasama^i, lalayuan huag susundd minsan man na sila,i paquisamahap, maeruing sa gabi,t, sa arao. Ualang mapalad isaman dito sa hamae na bayan, eun hindi nga >a6n lamang may mabuting eahanganan. Cun ibig mong maguinhaua ang iyong pag aasaua, ieao ay iiumanap baga * nang iyong maeaeapara. Cun mangyari,i, pagpiiitan matua ang ealahatang rpanga nangageaeapisan na masaLua,t, magaling man. Baua^t^ isa,!, quiquilala nang di ibig na sumala sa magagauang iahat na at eun alin yaon baga. — 104 — Jamds eosas mal ganadas en tu eoneieneia eoneiente, sino todas jn8tamente. En enanto lengua pudieres eon ai^iso sM templado que es malo ser desboeado. Las palabras deshonestas ni las pienses^ ni las digas que son tieras enemigas. Las eosas que has menester de f utura y de presente, proeura eomo prudente. Muelios hooabres hay pesadoa que es pasi6n tratar eon ellos, huye de ser uno de ellos. De tu mismo da tal prneba que en tus diehos y tus heehoa estin de ti satisteehos. Oeloso ni sospeehoso no lo tengas por eostumbre qae te quemar4s sin lumbre. Ou^ndo alguna eosa emprendes mirad primero el tin de ellas antes de llegar & haeerlas. Aeuteiate de la muerte que tal aeuerdo es virtod, masino olvides tu salud. . SM diligente en pagar euando llegues a deber para no te aborreeer. Nunea a tus amigos pongas eon tus que,ias y respuestas en eosas muy deslionestas. Ang masamang paquinabang huag mong nasaing eamtdn, eun hindi ang eatampatan na ueoi sa eatuiran. Ang dila mo,i, pagpihtan iialagay sa eatamtaman 8apagca,tj lubhang mahalay ang totoong buUgangaan. Manga saiitaug mahalay huag isagunamgunam ni sasalitain pa man at malupit na eaauay. Ang iyong manga eailangan sa darating at ngayon man, ang iyong pagpipilitan ang sa mabuting paraan. Maramiag tauong mabigat na mahirap na eausap, ^y dapat eang mangingilag mapaquibilang sa iahat. Sa sarili,!, magbibigay nang sueat pagcaquitaan sa manga uiea mo,t, gaua,i, mayroong eauiuilihan. Panibughd at hinala huag ugaliing eusa, masusunong eang mistula eahit apoy man ay uaia Oun may panghihimasuean na anomang bagay bagay, mamasdan ang eahanganan na bago muna pasuean. 'Manimdim ea eamatayan isang gauang eabanalan, nguni,t, huag malimutaik eagallngan nang eatauan. Ang pagbayad sisipagan euti icao,i, mageaeautang at nang hindi baga naman eanila eang eapootan. Oailan man ang eaibigan ay huag mong ilalagay sa daing mo,t, easagutan sa lubhang eahalay-halay. — 105 A los viles lisonJeroa nunea tu easa les abras, ni eures de sus palabras. Con todos sed bien euidado si te plaee ser bien quisto, aun eon los que nunea has visto. En fin tales eosas haz si quiere8 vivir sin tasa que pueden salir a plaza. Sa hamae na manghihibo huag bubuesan ang pintd at huag eang pasisilo sa salitang pauang lieo. Sa lahat ay mag-iingat eun ibig mong maguing dapat eahima t, doon sa lahat na di mo nangamamalas. Oaya nga gauing mataman tanang dito,i, nalalaooan, nang mabuhay eang matagal na uald mang eapintasan. TALES Oon tus padres ten paeieneia guarda no les des enejos aunque te pisen los oJos. A tu prineipe 6 seiior donde quiera que estuyieres, honraras euanto pudieres. El meJor sabio de todos es el tiempo, puea ei s'abe euanto en este mundo eabe. Si alguna eosas quisieres saber si es aea 6 alld, el tiempo te lo dirA. Las eosas que son dudosas si son de buena 6 mal arte, h^ehalas d buena parte. Nunea eures prometer porque si eumplir no puedes, por hombre vano noj quedes. En tns diehos y tus heehos tendrds eontinuo memoria que adelanta fama gloria. Sa magulang magtitiis huag bibiguian nang galit, mata mo,i, yuraean eaiiit ieao ay paeatitiis. Sa hari 6 paoginoon eahit saan ca naroon, ay quiquila eang campo,fc, papurihan mong hinahon. Ba lahat lubhang maalam ang panahon baga lamang at eaniyang naaldman ang sa mundo^i, nalululan Ang ali,t, alin mang bagay na ibig mong maalaman eun dito baga eun saan, panahon ang magsasaysay, Sa bagay na alanganin eun masama 6 magaiing, ieao ay doon quiquiling sa lalong minamagaling. Huag mangaeo isaman eundi mo magagampanan, nang hindi ca mapalagay tauoag ualang eabuluhan, Sa manga gaua mo,t, sabi alalahaning parati ang sa ieapapabuti nang iyong fama at puri. — 106 Todos los Inales del mundo andan ju!itos en un trato eoa el hombre qu8 es ingrato Las eosas que son ineiertas nadie las debe temer pues no saben si han de ser, IiO que eonseguir no puedes neeia epsa es trabajar para saberlo de dejar Oon todas veras proeura .haeer euanto bien pudieres ^ donde quiera que lueres. A la ley que tu pusieres aunque sea pisar todos, sed sujeto mas qu6 todos. Proeura entre tus amigos . esperimentar bien de ellos que no es malo eonoeerlos. Si tu amigo en algo yerra de el 4 ti le reprende y en piiblieo le defiende. Sed modesto en hablar, prudente en el persuadir y templado en pedir* Cuando alguna eosa torpe, tii pensamiento comienza de pensarlo t6n venguenza. Lo que tu piensaa haeer, t^nlo seereto en tu peeho hasta que lo tengas heeho, Aunque se pierda la vida si la eausa es aprobada, no es perdida, mas ganada. Tanang easam-an sa mundo nageaeapisang totoo sa uica,t, gaua naog tauong palamara,t, ualan^ tuto. Ang ualang easiguruhan di dapat na eataeulan, 8apagca,t, di nalalaman eun mangyayari 6 di man. Ang hindi mo maeaeamtan huag gauing pagpagura,t, isa lamang eaululau pagea.t, iyo ring iiuau, Dapat moug pagpilitan gumaua uaug eagaliugau ua iyong maeaeayauau, ^ eahit saau pa maug lugar. Sa bigay mong eautus^u eahit putie ma,i, yuraeau susaudd uga muna,i, ieao at bago aug ealahatin. Aug eatoto,!, pagpilitaug iyoug masuboe ua tuuay at hiudi masamd namaug ugali uiya,i, maalamau. Catoto,i, eun mamali mau lihim moug pangungusapau, uguui,t, sa harap natig taudu iyoug ipagsasaugalaug. Aug pag-uica,t, ilaiagay sa eahinhiuan uaug asal, aug pagcuro,i, eabaita,!, aug paghiugi,i, eatamtamau. Cuu aug bagay na mahalay mapasoe sa gunamgunam, eahit sa isip mau lamang magdala eaug eahihian. Ang iuiisip moug gauiu sa iyoug dibdib ilihim hangang di mo ualiliniug ang eayarian magaliug, Cahit mauala ^ng buhay euu ang dahilau ay tuuay hiadi pangnnguhiguihau bageus paquiquinabaugau. — 107 La honra que es verdadera en vej^z y 3uventud, solamente es la virtud. El que es de noble linaie sin virtad eleneia y modestia, aunqtie noble es eomo bestia. Siuy mejor e§ la nobleza que por la virtud se gana que la de eangre mana. Todas las eosas del mundo variables paeden ser pero lo es mas la muJ3r Por mueho que nadie eneubra la edad y los anos que hd, el tiempo lo parlara. Ang tunay na eamahalan sa matandd at bata man, uaia nanga eundi lamang yaong gauang eabanalan, Ang mayroong lahing mahal na uala mang eabanalao, €arununga,t, eahinhinan, parang hayop nabubuhay. Mabuti ang eamahalan na biinga nang eabanalan at mahiguit pangang tanay sa dugdng pinangalingan. Ang tanang bagay sa mundo marahil pabagobago, nguni,t, mahiguit pa rito ang manga babaing tauo. Malaqui mong eaibigang ieaila nang sinoman ang edad at taong bilang panah6n ang magsasaysay. NUMEROS ROMANOS. Uno. . • I \ Sesenta. . . LX Dos . Tres. . . II. . III. 1 Setenta. . . 1 Oehenta . . . LXX, . LXXX Guatro . IV. ] Noyenta . . X0 Cinco . .V. ■< \ Giento . . , . c Seis . . .VL Doseientos . . . cc Siete VII. Treseientos . CC€) Oeho . vni. [ Guatroeientos , . CD Nueve . IX. \ Q,uinientos , . D Diez. . . X. 'i Seiseientos . . DC Veinte . XX. j Seteeientos. . . DCC Treinta .XXX. l Oehoeientos DCCC Ouarenta , LX '\ Novecientos . . CM eineuen ta. L \ Mil . . . . . . M — 108 TaMa de Wiinieros Denomiiiadlo» MEDIDAS DE LONGITUD 6666^3 varas 20000 pies, 2 varas esp. 3 pies. 12 pulgadas. 12 lineas. 12 puntos. La legua La braza La ¥ara El pie . . La pulgada, La linea Metro, unidad lundameBtal y usual, equivale a una vara, siete pulgadas y 805 mil^simas de linea. El deeametro— diez metros. El heetometro- Ei kilometrd— 1196 varas. EI miriametro- tros .-11 960 El deeimetro— metro El eentlmetro- mo de idem, Un milimetro- de idem. — eien metros- mil metros 6 — diez mil me* varas lineales un deeimo de — un eentesi- ~un mileeimo MEDIDAS DE GAPAGIDAD El cavan La ganta El quintal La arroba La libra . La Dnza , El adarme 25 ganlas. 8 ehupas La ehupa 4 apatanes. MEDIDAS DE PESO . 4 arrobas. . 25 Hbras . 16ouzas. . 16 admes. . 36 granos, MEDIDAS El pieo i ^ ^^^ arrobas 6 I 10 ehinantas. La ehinanta 10 eates. El eate 1 Hbra y 6 onzas. La tinaja , 16 gantas. La ganta . 8 ehupas. La arr. 6 eant. 4 euartillas DE LIQUIDOS La euartilla La azumbre El euartillo 2 azumbres. 4 euartillos. 4 eopas. — 109 ~ El quifion La balita El loan . La onza El peso MEDIDAS AGRARIAS 10 balitas. 10 loanes. 100 brazas euadradas. El quifion — 2 heetAreas, 79 areas y 60 eentidreas. La balita— 75 areas y 95 eentidreas El loan -3 dreas y 80 etreas. MONEDAS DE ORO Y PLATA 16 pesos. 8r^ftes. La peseta El real * El euarto 32 euartos 20 euartos 8 mdis. El siglo El aiio EI mes DEL TIEMPO 100 aiios. 12 mses 30 dias. El dia . La hora . El minuto 24 horas. 60 minutos. 60 segundos. E^iS<»li^^ y -.y s..;.- «■:.■/ 5'.'' Hga maliahalagaiig akM n 6.50 4.50 0.50 Dieeionario lagles— EspaAoI— Tagalog, ni Sot G. Calder6n: Papel satinado. Papel peri6dico, Dieeionario Ingles— Tagalo ni H. L6pez Dieeionario Manual de terminoe eomunes Espa fiol Tagalo ni Kosalio Serraoo Dieeionario Tagalo Hispano ni P. Serrano Vocabulario Tagalo Oastellano ni E. FernAndez Yoeabulario Pilipino Ingles ni Eusebio T. Daluz Yoeabulario Tagalo-^Oastellano— Ingles eon partes de Gram^tiea y frases usuales ni D. E. Ferndndez at S. G. Oalder6n Ang mahusay na paraan ng paggamot sa mga maysaquit ayon sa aral ni Tissot Medieinas Gaseras en tagalo ni Fr. Fernando de Sta Maria , . . Akl6t ng Pagluluto ni R. Ignaeio Tanungan ng Bayan ni Areadio 0. Gingeo tomos I, 11 y III . . Ang Bill de Divorcio ni Areadio 0. Gingeo Ang mahusay oa pananalumpati oi A. C. Gingeo Ordeulo ni Napoiedn ni 0. Trinidad carton6, riistiea, 1? >f ij '^ Pasteleria at Reposteria „ „ „ Patntibay ng Pagsinta P. H. Poblete Ilao at Gaguinhauahan ng Oaloloua (Devocionario) Fequefio Devocionario en tagalo Pagdalao sa Santlsimo Saeramento Ang mga akldt na ito ay ipinagbibli sa mga Librerla ni J. MARTINEZ, Plaza Moraga 34 36. Plaza Calder6n 108 at Gabildo 253 Maynila. X<mo^"'^ UNIVERSITY 0F MICHIGAN 3 9015 00171 5567